सा मन्त्रिभिः सह राजं आहूय विविधान् भोजनं च कृतवती ।
तस्मिन् विषं विलीयत्
क्षोभणेन सा विषं अन्नं स्थापयित्वा सर्वे हताः |
यदा राजा मृतः (अन्ये च) ।
यदा राजा मृतः अभवत् तदा सा पाककं आहूतवती ।
स एव अन्नं ('तं') आदाय भोजयति स्म
सा तं बाध्यं भक्षणं कृत्वा सः अपि हतः।(6)(1)
अष्टपञ्चाशत् शुभच्रितरदृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (५८)(१०७४) २.
चौपाई
निकोदरनगरे एकः शाहः तत्र निवसति स्म ।
तस्य द्वौ भार्या स्तः इति सर्वं शरीरं जानाति स्म ।
तेषां नाम लादम कुंवरः सुहागदेवी इत्यादयः बहवः आसन्
तेभ्यः पाठं ग्रहीतुं तेषां समीपं स्त्रियः आगच्छन्ति स्म ।(१)
(सः) बनिया अन्यदेशं गतः
यदा शाहः विदेशं गतः तदा ते अतीव पीडिताः अभवन् ।
(सः) विदेशे बहुकालं व्यतीतवान्
सः विदेशे चिरकालं स्थित्वा ततः बहुधनं अर्जयित्वा पुनः आगतः।(2)
बनिया केषाञ्चन दिवसानां अनन्तरं गृहम् आगता।
यदा शाहः पुनः आगन्तुं भवति स्म तदा तौ स्वादिष्टानि आहारपदार्थानि सज्जीकृतवन्तौ ।
सः (एकः) चिन्तयन् मम गृहम् आगमिष्यति
एकः तस्याः समीपम् आगमिष्यामि इति चिन्तितवान् अन्यः तस्याः समीपं आगमिष्यामि इति चिन्तितवान्।(3)
(मार्गे) बनिया एकस्मिन् ग्रामे स्थगितवती।
शाहः मार्गे एकस्मिन् ग्रामे निरुद्धः आसीत्, अत्र एकस्याः स्त्रियाः गृहे चोराः भित्त्वा प्रविष्टाः ।
सः (क) स्त्री जागृतां दृष्ट्वा (तस्याः गृहं) न आगतः।
जागृतां तां दृष्ट्वा परस्य गृहं गतः ।(४) ।
सा महिला मम पतिः आगतः इति चिन्तयति स्म
प्रथमा पतिः पुनः आगतः इति मन्यते स्म किन्तु, अधुना, अन्यस्य समीपं गतः ।
उभौ पतिं (परस्य गृहं गमनात्) निवारयितुं आरब्धवन्तौ।
उभौ पतिं स्वगृहं प्रति गन्तुं गन्तुं निर्गतौ।(५)
दोहिरा
तौ क्रोधेन यथाविधि ब्रिलं कृत्वा बहिः गतवन्तौ आस्ताम्।
चोरं पतिं भ्रान्त्या च तं गृहीतवन्तः।( ६)
तौ दीपं प्रज्वाल्य तं पतिं ज्ञातुम् अभिप्रायेन पश्यतः ।
परन्तु तं चोरत्वं ज्ञात्वा तं नगरपुलिसप्रमुखाय समर्प्य कारागारं कृतवान्।(7)(l)
उनपञ्चाशत्तमः दृष्टान्तः शुभच्रितराणां राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (५९)(१०८४) ९.
दोहिरा
राजा रणथम्भौरः अतीव शुभः शासकः आसीत् ।
सर्वे तं पूजयन्ति स्म धनिनः दरिद्राः च।(1)
रङ्ग राए तस्य पत्नी आसीत्, या यौवनस्य प्रधानतायां आसीत् ।
रजः तां असाधारणतया प्रेम्णा पश्यति स्म यथा, अपि, कामदेवः तस्याः सम्मुखीकरणे लज्जितः आसीत्।(2)
एकस्मिन् दिने राजा वनं गतः,
रङ्ग राये च आलिंग्य प्रेम्णा आलिंगितवान्।(3)
रजः रङ्ग राए इत्येवम् उक्तवान् ।
'यथा मया द्वौ स्त्रियः वशीकृतौ, तथैव त्वया द्वौ पुरुषौ अतिक्रान्तौ न शक्तौ।'(4)
चौपाई
यदा कश्चन समयः व्यतीतः
कतिपयदिनानि व्यतीतानि राजः स्वसम्भाषणं विस्मृतवान् ।
(सः) दाढ्यश्मश्रुरहितः
सा दाढ्यश्मश्रुहीनस्य पुरुषस्य प्रेम्णः अभवत् ।(५)
सः स्त्रीवेषं कृतवान्
स्त्रीवेषं कृत्वा राजं तथाब्रवीत् ।
मम भगिनी गृहात् आगता इति,
'भगिनी आगता, गत्वा तां अभिनन्दयामः।(6)
दोहिरा
'वयं तां द्रष्टुं गत्वा तस्याः हार्दिकं स्वागतं कुर्मः।'
'ततः मम समीपे उपविष्टां कृत्वा तां बहु धनं ददातु।'(7)
राजा अग्रे आगत्य स्वस्य स्त्रियं स्वस्य (भगिनी) समीपे आसनं कर्तुं दत्तवान्।
आदरपूर्वकं तां बहु धनं दत्तवान्, अन्ये बहवः स्त्रियः अपि तत्र समागताः।(8)
तेषु राजे आसनमास्थितौ तौ परस्परं गृहीतवन्तौ ।
उच्चैः रोदितुम् आरब्धाः परस्परं च महतीं स्नेहं कृतवन्तः ।(९)
रङ्ग राए इत्यनेन तस्य पुरुषस्य स्त्रीवेषः कृतः आसीत्,
रजं च तस्याः दक्षिणे उपविष्टं कृत्वा कान्तं वामे च।(10)
'सा मम भगिनी त्वं च मम पूज्यः पतिः, अन्यः अपि तावत् प्रियः नास्ति।'
विस्तृते दिवसप्रकाशे स्त्रियः वञ्चयन्ति अतः अस्माभिः निरुद्धः भवितुम् अभवत्।(११)
यतः छितराः अद्वितीयाः, न च कश्चित् प्रतीतुं शक्नोति।
तस्याः रहस्यं न कश्चित् ग्रहीतुम् अर्हति, न च देवा राक्षसा अपि।(12)(1)
षष्टितमः दृष्टान्तः शुभच्रितराणां राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (६०)(१०६६) २.
चौपाई
ग्वालियर-नगरे एकः बनिया (जीवितः) आसीत् ।
एकः शाहः पूर्वं ग्वालियरनगरे निवसति स्म, तस्य गृहे बहु धनम् आसीत् ।
एकः चोरः तस्य गृहम् आगतः।
एकदा चोरः स्वगृहम् आगत्य सः स्वपत्न्या सह चर्चां कृतवान्।(1)