श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1171


ਕਹਤ ਦੈਤਜਾ ਹਮ ਹੀ ਬਰਿ ਹੈਂ ॥
कहत दैतजा हम ही बरि हैं ॥

दिग्गजानां कन्याः वयं समानाः इति वक्तुं आरब्धवन्तः

ਦੇਵ ਸੁਤਾ ਭਾਖੈ ਹਮ ਕਰਿ ਹੈਂ ॥
देव सुता भाखै हम करि हैं ॥

देवकन्याः च वदन्ति वयं विवाहं करिष्यामः।

ਜਛ ਕਿੰਨ੍ਰਜਾ ਕਹਿ ਹਮ ਲੈ ਹੈਂ ॥
जछ किंन्रजा कहि हम लै हैं ॥

यक्षाः किन्नराश्च वदन्ति यत् वयं प्राप्नुमः,

ਨਾਤਰ ਪਿਯ ਕਾਰਨ ਜਿਯ ਦੈ ਹੈਂ ॥੨੨॥
नातर पिय कारन जिय दै हैं ॥२२॥

अन्यथा प्रियस्य कृते प्राणान् दास्यन्ति। २२.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਜਛ ਗੰਧ੍ਰਬੀ ਕਿੰਨ੍ਰਨੀ ਲਖਿ ਛਬਿ ਗਈ ਬਿਕਾਇ ॥
जछ गंध्रबी किंन्रनी लखि छबि गई बिकाइ ॥

यक्षगन्धर्वकिन्नरस्त्रीश्च तस्य मुखं दृष्ट्वा विक्रीताः |

ਸੁਰੀ ਆਸੁਰੀ ਨਾਗਨੀ ਨੈਨਨ ਰਹੀ ਲਗਾਇ ॥੨੩॥
सुरी आसुरी नागनी नैनन रही लगाइ ॥२३॥

नैनैः सह नैनानि स्थापयित्वा देवानां, दैत्यानां, नागपत्न्यः (स्थिराः)। 23.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਇਕ ਤ੍ਰਿਯ ਰੂਪ ਬਿਸਨ ਕੋ ਧਰਾ ॥
इक त्रिय रूप बिसन को धरा ॥

विष्णुरूपं स्त्रिया

ਏਕਨ ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋ ਕਰਾ ॥
एकन रूप ब्रहमा को करा ॥

एकः च ब्रह्मरूपं गृहीतवान्।

ਇਕ ਤ੍ਰਿਯ ਭੇਸ ਰੁਦ੍ਰ ਕੋ ਧਾਰਿਯੋ ॥
इक त्रिय भेस रुद्र को धारियो ॥

रुद्ररूपं स्त्रिया

ਇਕਨ ਧਰਮ ਕੋ ਰੂਪ ਸੁਧਾਰਿਯੋ ॥੨੪॥
इकन धरम को रूप सुधारियो ॥२४॥

एकेन च धर्मराजरूपं सृष्टम्। २४.

ਏਕੈ ਭੇਸ ਇੰਦ੍ਰ ਕੋ ਕਿਯਾ ॥
एकै भेस इंद्र को किया ॥

एकः इन्द्रवेषं कृतवान्

ਏਕਨ ਰੂਪ ਸੂਰਜ ਕੋ ਲਿਯਾ ॥
एकन रूप सूरज को लिया ॥

एकः च सूर्यरूपं गृहीतवान्।

ਏਕਨ ਭੇਸ ਚੰਦ੍ਰ ਕੌ ਧਾਰਿਯੋ ॥
एकन भेस चंद्र कौ धारियो ॥

एकः चन्द्रवेषः, २.

ਮਨਹੁ ਮਦਨ ਕੌ ਮਾਨ ਉਤਾਰਿਯੋ ॥੨੫॥
मनहु मदन कौ मान उतारियो ॥२५॥

यथा काम देवस्य अभिमानः भग्नः अस्ति। 25.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਸਾਤ ਕੁਮਾਰੀ ਚਲੀ ਭੇਸ ਇਹ ਧਾਰਿ ਕੈ ॥
सात कुमारी चली भेस इह धारि कै ॥

सप्त कुमारिकाः एतत् रूपं गृहीतवन्तः

ਵਾ ਰਾਜਾ ਕਹ ਦਰਸਨ ਦੀਯਾ ਸੁਧਾਰਿ ਕੈ ॥
वा राजा कह दरसन दीया सुधारि कै ॥

तस्मै च राजानं सुदृष्टिम् अयच्छत्।

ਸਾਤ ਸੁਤਾ ਰਾਜਾ ਹਮਰੀ ਏ ਬਰੁ ਅਬੈ ॥
सात सुता राजा हमरी ए बरु अबै ॥

(उवाच) हे राजन् ! अस्माकं सप्त कन्याः अधुना विवाहं कुरु

ਹੋ ਰਾਜ ਪਾਟ ਪੁਨਿ ਕਰਹੁ ਜੀਤਿ ਖਲ ਦਲ ਸਭੈ ॥੨੬॥
हो राज पाट पुनि करहु जीति खल दल सभै ॥२६॥

अथ च सर्वान् शत्रुपक्षान् जित्वा राज्यं भङ्गयतु। २६.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜਬ ਰਾਜੈ ਉਨ ਰੂਪ ਨਿਹਰਾ ॥
जब राजै उन रूप निहरा ॥

यदा राजा तेषां रूपं दृष्टवान्

ਸਟਪਟਾਇ ਪਾਇਨ ਪਰ ਪਰਾ ॥
सटपटाइ पाइन पर परा ॥

सद्यः च पादयोः पतितः।

ਧਕ ਧਕ ਅਧਿਕ ਹ੍ਰਿਦੈ ਤਿਹ ਭਈ ॥
धक धक अधिक ह्रिदै तिह भई ॥

तस्य हृदयं धड़कितुं आरब्धम्

ਚਟਪਟ ਸਕਲ ਬਿਸਰ ਸੁਧਿ ਗਈ ॥੨੭॥
चटपट सकल बिसर सुधि गई ॥२७॥

सहसा च (तस्य) इन्द्रियाणि नष्टानि अभवन्। 27.

ਧੀਰਜ ਧਰਾ ਜਬੈ ਸੁਧਿ ਆਈ ॥
धीरज धरा जबै सुधि आई ॥

यदा सः चेतनां प्राप्तवान् तदा सः धैर्यं कृतवान्

ਪੁਨਿ ਪਾਇਨ ਲਪਟਾਨਾ ਧਾਈ ॥
पुनि पाइन लपटाना धाई ॥

ततः च (तेषां) पादग्रहणं प्रारभत।

ਧੰਨਿ ਧੰਨਿ ਭਾਗ ਹਮਾਰੇ ਭਏ ॥
धंनि धंनि भाग हमारे भए ॥

(उक्तमपि) अहं धन्यः अस्मि

ਸਭ ਦੇਵਨ ਦਰਸਨ ਮੁਹਿ ਦਏ ॥੨੮॥
सभ देवन दरसन मुहि दए ॥२८॥

सर्वे देवाः मम दर्शनं दत्तवन्तः। २८.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਪਾਪੀ ਤੇ ਧਰਮੀ ਭਯੋ ਚਰਨ ਤਿਹਾਰੇ ਲਾਗ ॥
पापी ते धरमी भयो चरन तिहारे लाग ॥

(अहं) तव पादेषु लसन् पापात् धर्मात्मा अभवम्।

ਰੰਕ ਹੁਤੋ ਰਾਜਾ ਭਯੋ ਧੰਨ੍ਯ ਹਮਾਰੇ ਭਾਗ ॥੨੯॥
रंक हुतो राजा भयो धंन्य हमारे भाग ॥२९॥

(अहं) श्रेणी (निर्धन) आसीत्, (अधुना) राजा अभवन्। (सत्यम्) अहं धन्यः अस्मि। २९.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਮੈ ਸੁਈ ਕਰੌ ਜੁ ਤੁਮ ਮੁਹਿ ਭਾਖੌ ॥
मै सुई करौ जु तुम मुहि भाखौ ॥

अहं यत् वदसि तत् करिष्यामि।

ਚਰਨਨ ਧ੍ਯਾਨ ਤਿਹਾਰੇ ਰਾਖੌ ॥
चरनन ध्यान तिहारे राखौ ॥

(अहं सदा) तव पादयोः ध्यायिष्यामि।

ਨਾਥ ਸਨਾਥ ਅਨਾਥਹਿ ਕਿਯਾ ॥
नाथ सनाथ अनाथहि किया ॥

हे नाथ ! (भवता मां) अनाथः कृतः।

ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੀ ਦਰਸਨ ਮੁਹਿ ਦਿਯਾ ॥੩੦॥
क्रिपा करी दरसन मुहि दिया ॥३०॥

कृपया दर्शनं ददातु। ३०.

ਯੌ ਬਚ ਸੁਨਿ ਲੋਪਿਤ ਤੇ ਭਈ ॥
यौ बच सुनि लोपित ते भई ॥

इति श्रुत्वा (राजस्य) ते अन्तर्धानं कृतवन्तः

ਹ੍ਵੈ ਕਰ ਸਾਤ ਕੁਮਾਰੀ ਗਈ ॥
ह्वै कर सात कुमारी गई ॥

(ततः) च सप्त कुमार्याः आगताः।

ਚਲਿ ਕਰਿ ਤੀਰ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਕੇ ਆਈ ॥
चलि करि तीर न्रिपति के आई ॥

सा गत्वा राज्ञः समीपम् आगता

ਕਹਿਯੋ ਆਜੁ ਮੁਹਿ ਬਰੋ ਇਹਾਈ ॥੩੧॥
कहियो आजु मुहि बरो इहाई ॥३१॥

अद्य अस्मान् अत्र विवाहयतु इति च वक्तुं आरब्धवान्। ३१.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਯੌ ਜਬ ਤਿਨ ਉਚਰੇ ਬਚਨ ਕਛੁ ਨ ਲਹਾ ਅਗ੍ਯਾਨ ॥
यौ जब तिन उचरे बचन कछु न लहा अग्यान ॥

यदा ते (कौमाराः) वचनं वदन्ति स्म, तदा (सः) मूर्खः किमपि अवगन्तुं न शक्तवान्।

ਤਿਹ ਕਹ ਤੁਰਤ ਬਰਤ ਭਯੋ ਬਚ ਕਰਿ ਸੁਰਨ ਪ੍ਰਮਾਨ ॥੩੨॥
तिह कह तुरत बरत भयो बच करि सुरन प्रमान ॥३२॥

देववचनं प्रामाणिकं स्वीकृत्य सद्यः विवाहं कृतवान् । ३२.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਤਬ ਤਿਹ ਠੌਰ ਬਧਾਈ ਬਾਜੀ ॥
तब तिह ठौर बधाई बाजी ॥

ततः अभिनन्दनसमये तस्मिन् स्थाने

ਸੁਰੀ ਆਸੁਰੀ ਜਹਾ ਬਿਰਾਜੀ ॥
सुरी आसुरी जहा बिराजी ॥

यत्र देवदानवपत्न्यः उपविष्टाः आसन्।