श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 627


ਇਹ ਬਿਧਿ ਰਾਜੁ ਕਰ੍ਯੋ ਰਘੁ ਰਾਜਾ ॥
इह बिधि राजु कर्यो रघु राजा ॥

एवं रघुराजः शासनं कृतवान्

ਦਾਨ ਨਿਸਾਨ ਚਹੂੰ ਦਿਸ ਬਾਜਾ ॥
दान निसान चहूं दिस बाजा ॥

एवं राजा रघुः शासनं कृत्वा तस्य दानस्य कीर्तिः चतुर्दिक्षु प्रसृता

ਚਾਰੋ ਦਿਸਾ ਬੈਠ ਰਖਵਾਰੇ ॥
चारो दिसा बैठ रखवारे ॥

चतुर्णां पार्श्वे रक्षकाः उपविष्टाः आसन्,

ਮਹਾਬੀਰ ਅਰੁ ਰੂਪ ਉਜਿਆਰੇ ॥੧੭੫॥
महाबीर अरु रूप उजिआरे ॥१७५॥

चतुर्दिक्षु रक्षन्ति महाबलाः भव्याः योद्धाः ॥१७५॥

ਬੀਸ ਸਹੰਸ੍ਰ ਬਰਖ ਪਰਮਾਨਾ ॥
बीस सहंस्र बरख परमाना ॥

विंशतिवर्षसहस्राणि यावत्

ਰਾਜੁ ਕਰਾ ਦਸ ਚਾਰ ਨਿਧਾਨਾ ॥
राजु करा दस चार निधाना ॥

चतुर्दशविज्ञानकुशलः स राजा विंशतिवर्षसहस्राणि राज्यं कृतवान्

ਭਾਤਿ ਅਨੇਕ ਕਰੇ ਨਿਤਿ ਧਰਮਾ ॥
भाति अनेक करे निति धरमा ॥

सः अनेकानि नित्यकर्माणि अकरोत् ।

ਔਰ ਨ ਸਕੈ ਐਸ ਕਰ ਕਰਮਾ ॥੧੭੬॥
और न सकै ऐस कर करमा ॥१७६॥

एवंविधं धर्मं सदा अकरोत् यत् अन्यः कोऽपि कर्तुं न शक्नोति स्म ।१७६ ।

ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
पाधड़ी छंद ॥

पाधारि स्तन्जा

ਇਹੁ ਭਾਤਿ ਰਾਜੁ ਰਘੁਰਾਜ ਕੀਨ ॥
इहु भाति राजु रघुराज कीन ॥

एवं रघुराजः शासनं कृतवान्

ਗਜ ਬਾਜ ਸਾਜ ਦੀਨਾਨ ਦੀਨ ॥
गज बाज साज दीनान दीन ॥

राजा रघुः एवं शासनं कृत्वा दानेन गजान् अश्वान् च दीनानां कृते दत्तवान्

ਨ੍ਰਿਪ ਜੀਤਿ ਜੀਤਿ ਲਿਨੇ ਅਪਾਰ ॥
न्रिप जीति जीति लिने अपार ॥

सः असंख्यराजान् जित्वा आसीत्

ਕਰਿ ਖੰਡ ਖੰਡ ਖੰਡੇ ਗੜਵਾਰ ॥੧੭੭॥
करि खंड खंड खंडे गड़वार ॥१७७॥

बहूनि नृपान् जित्वा बहुदुर्गान् भग्नवान् ॥१७७॥

ਇਤਿ ਰਘੁ ਰਾਜ ਸਮਾਪਤਹਿ ॥੯॥੫॥
इति रघु राज समापतहि ॥९॥५॥

“रघुराजस्य शासनम्” इति अन्त्यम् ।

ਅਥ ਅਜ ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਜ ਕਥਨੰ ॥
अथ अज राजा को राज कथनं ॥

अधुना राजराजस्य शासनवर्णनम् आरभते

ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
पाधड़ी छंद ॥

पाधारि स्तन्जा

ਫੁਨਿ ਭਏ ਰਾਜ ਅਜਰਾਜ ਬੀਰ ॥
फुनि भए राज अजराज बीर ॥

ततः अजराज सुरबीरः राजा अभवत्

ਜਿਨਿ ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਜਿਤੇ ਪ੍ਰਬੀਰ ॥
जिनि भाति भाति जिते प्रबीर ॥

ततः बहुवीरान् जित्वा अनेकगोत्रान् नाशयन् महाबलवान् राजा अजः शासितवान्

ਕਿਨੇ ਖਰਾਬ ਖਾਨੇ ਖਵਾਸ ॥
किने खराब खाने खवास ॥

(सः) अनेकानां कुलवंशानां नाशं कृतवान्

ਜਿਤੇ ਮਹੀਪ ਤੋਰੇ ਮਵਾਸ ॥੧॥
जिते महीप तोरे मवास ॥१॥

विद्रोहिणः राजानः अपि जित्वा ॥१॥

ਜਿਤੇ ਅਜੀਤ ਮੁੰਡੇ ਅਮੁੰਡ ॥
जिते अजीत मुंडे अमुंड ॥

अजेयम् इति जितवान्

ਖੰਡੇ ਅਖੰਡ ਕਿਨੇ ਘਮੰਡ ॥
खंडे अखंड किने घमंड ॥

अजेयान् बहूनां नृपान् जित्वा बह्वीहंकारिणां गौरवं च भग्नवान्

ਦਸ ਚਾਰਿ ਚਾਰਿ ਬਿਦਿਆ ਨਿਧਾਨ ॥
दस चारि चारि बिदिआ निधान ॥

ये भग्नाः न भग्नाः इति गर्विताः, ते (तान्) भग्नाः।

ਅਜਰਾਜ ਰਾਜ ਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ॥੨॥
अजराज राज राजा महान ॥२॥

महाराजा अज चतुर्दश विज्ञानसागरः आसीत्।२।

ਸੂਰਾ ਸੁਬਾਹ ਜੋਧਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ॥
सूरा सुबाह जोधा प्रचंड ॥

(सः) महाबलः योद्धा च पराक्रमी च आसीत्।

ਸ੍ਰੁਤਿ ਸਰਬ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬਿਦਿਆ ਉਦੰਡ ॥
स्रुति सरब सासत्र बिदिआ उदंड ॥

स राजा प्रबलः योद्धा श्रुतिशास्त्राध्ययनिपुणः आसीत्

ਮਾਨੀ ਮਹਾਨ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ॥
मानी महान सुंदर सरूप ॥

(सः) अतीव गौरवपूर्णः (मौनः वा) अतीव सुन्दरः च आसीत्,

ਅਵਿਲੋਕਿ ਜਾਸੁ ਲਾਜੰਤ ਭੂਪ ॥੩॥
अविलोकि जासु लाजंत भूप ॥३॥

स महाराजः आत्मदर्पपूर्णः अतीव मनोहरवदनः, तत् दृष्ट्वा सर्वे राजानः लज्जाम् अनुभवन्ति स्म।3.

ਰਾਜਾਨ ਰਾਜ ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ॥
राजान राज राजाधिराज ॥

सः राजानां राजा अपि आसीत् ।

ਗ੍ਰਿਹ ਭਰੇ ਸਰਬ ਸੰਪਤਿ ਸਮਾਜ ॥
ग्रिह भरे सरब संपति समाज ॥

सः सार्वभौमः राजराजः आसीत् तस्य राज्ये च सर्वाणि गृहाणि धनपूर्णानि आसन्

ਅਵਿਲੋਕ ਰੂਪ ਰੀਝੰਤ ਨਾਰਿ ॥
अविलोक रूप रीझंत नारि ॥

(तस्य) रूपं दृष्ट्वा स्त्रियः क्रुद्धाः भवन्ति स्म।

ਸ੍ਰੁਤਿ ਦਾਨ ਸੀਲ ਬਿਦਿਆ ਉਦਾਰ ॥੪॥
स्रुति दान सील बिदिआ उदार ॥४॥

तस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा स्त्रियः मोहिताः स च वेदरहस्यज्ञः सः महान् दाता विज्ञानकुशलः अतीव सौम्यः राजा च आसीत्।4.

ਜੌ ਕਹੋ ਕਥਾ ਬਾਢੰਤ ਗ੍ਰੰਥ ॥
जौ कहो कथा बाढंत ग्रंथ ॥

यदि अहं (तस्य समग्रं) कथां वदामि तर्हि पुस्तकं बृहत्तरं भवति।

ਸੁਣਿ ਲੇਹੁ ਮਿਤ੍ਰ ਸੰਛੇਪ ਕੰਥ ॥
सुणि लेहु मित्र संछेप कंथ ॥

यदि अहं समग्रं कथां कथयामि तर्हि ग्रन्थस्य विशालत्वस्य भयम् अस्ति

ਬੈਦਰਭ ਦੇਸਿ ਰਾਜਾ ਸੁਬਾਹ ॥
बैदरभ देसि राजा सुबाह ॥

बैदर्भदेशस्य एकः योद्धा (अथवा 'सुबाहु' नाम) राजा आसीत्

ਚੰਪਾਵਤੀ ਸੁ ਗ੍ਰਿਹ ਨਾਰਿ ਤਾਹਿ ॥੫॥
चंपावती सु ग्रिह नारि ताहि ॥५॥

अतः हे मित्र ! शृणु एतां कथां संक्षेपेण एव विद्राभदेशे सुबाहुः नाम राजा आसीत्, यस्य राज्ञ्याः नाम चम्पवती आसीत्।5.

ਤਿਹ ਜਈ ਏਕ ਕੰਨਿਆ ਅਪਾਰ ॥
तिह जई एक कंनिआ अपार ॥

सा सुन्दरीं कन्यां जनयति स्म ।

ਤਿਹ ਮਤੀਇੰਦ੍ਰ ਨਾਮਾ ਉਦਾਰ ॥
तिह मतीइंद्र नामा उदार ॥

इन्दुमती नाम कन्यां जनयामास सा

ਜਬ ਭਈ ਜੋਗ ਬਰ ਕੇ ਕੁਮਾਰਿ ॥
जब भई जोग बर के कुमारि ॥

यदा सा कुमारी वरस्य योग्या अभवत् तदा ।

ਤਬ ਕੀਨ ਬੈਠਿ ਰਾਜਾ ਬਿਚਾਰਿ ॥੬॥
तब कीन बैठि राजा बिचारि ॥६॥

विवाहवयो प्राप्ता तदा राजा मन्त्रिणाममन्त्रितः ॥६॥

ਲਿਨੇ ਬੁਲਾਇ ਨ੍ਰਿਪ ਸਰਬ ਦੇਸ ॥
लिने बुलाइ न्रिप सरब देस ॥

सर्वदेशानां राजानः आमन्त्रिताः ।

ਧਾਏ ਸੁਬਾਹ ਲੈ ਦਲ ਅਸੇਸ ॥
धाए सुबाह लै दल असेस ॥

राजा सर्वदेशराजान् आमन्त्रयत्, ये स्वसैन्यैः सह सुबाहुराज्यम् आगताः

ਮੁਖ ਭਈ ਆਨਿ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਆਪੁ ॥
मुख भई आनि सरस्वती आपु ॥

(सभ) सरस्वती आण बीराजी के सम्मुख

ਜਿਹਿ ਜਪਤ ਲੋਗ ਮਿਲਿ ਸਰਬ ਜਾਪੁ ॥੭॥
जिहि जपत लोग मिलि सरब जापु ॥७॥

आराध्य देवी सरस्वती सर्वेषां मुखेषु निवसितुं आगता सर्वेषां च तां बालिकायाः विवाहकामना सह प्रार्थनां कृतवती

ਤਬ ਦੇਸ ਦੇਸ ਕੇ ਭੂਪ ਆਨਿ ॥
तब देस देस के भूप आनि ॥

अथ देशस्य राजानः आगताः

ਕਿਨੋ ਪ੍ਰਣਾਮ ਰਾਜਾ ਮਹਾਨਿ ॥
किनो प्रणाम राजा महानि ॥

नानादेशराजाः सर्वे आगत्य तस्य राज्ञः सुबाहुनादः सभायां उपविष्टाः

ਤਹ ਬੈਠਿ ਰਾਜ ਸੋਭੰਤ ਐਸੁ ॥
तह बैठि राज सोभंत ऐसु ॥

उपविश्य राजा एवं रममाणः आसीत्

ਜਨ ਦੇਵ ਮੰਡਲੀ ਸਮ ਨ ਤੈਸੁ ॥੮॥
जन देव मंडली सम न तैसु ॥८॥

, यत्र तेषां वैभवं देवसङ्घस्य महिमाम् अतिक्रान्तम्।8.