श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1224


ਖਰਚੀ ਅਧਿਕ ਤਵਨ ਕਹ ਦਈ ॥
खरची अधिक तवन कह दई ॥

तस्याः (दासी) व्ययार्थं बहु धनं दत्तवान्

ਤਤਛਿਨ ਕਰਿ ਕੈ ਬਿਦਾ ਪਠਈ ॥੧੮॥
ततछिन करि कै बिदा पठई ॥१८॥

सद्यः च प्रेषितः। १८.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਬਿਦਾ ਭਈ ਬਹੁ ਦਰਬ ਲੈ ਗਈ ਕੁਅਰ ਕੇ ਧਾਮ ॥
बिदा भई बहु दरब लै गई कुअर के धाम ॥

सा (दासी) बहुधनं गृहीत्वा निर्गत्य तस्य कुमारस्य गृहं गता।

ਆਠ ਮਾਸ ਦੁਰਿ ਤਹ ਰਹੀ ਲਖੀ ਨ ਦੂਸਰ ਬਾਮ ॥੧੯॥
आठ मास दुरि तह रही लखी न दूसर बाम ॥१९॥

(सा) अष्टमासान् तत्र निगूढः स्थिता, नान्यः स्त्री (तां) दृष्टवती।१९।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਨਵਮੋ ਮਾਸ ਚੜਤ ਜਬ ਭਯੋ ॥
नवमो मास चड़त जब भयो ॥

नवमे मासस्य प्रभातसमये ।

ਤਾ ਕਹ ਭੇਸ ਨਾਰਿ ਕੋ ਕਯੋ ॥
ता कह भेस नारि को कयो ॥

अतः सः (कुमारः) स्त्रीवेषं कृतवान् ।

ਲੈ ਰਾਨੀ ਕਹ ਤਾਹਿ ਦਿਖਾਯੋ ॥
लै रानी कह ताहि दिखायो ॥

आनय (तं) राज्ञीं दर्शयति स्म।

ਸਭਹਿਨ ਹੇਰਿ ਹਿਯੋ ਹੁਲਸਾਯੋ ॥੨੦॥
सभहिन हेरि हियो हुलसायो ॥२०॥

सर्वे (स्त्रियः) दृष्ट्वा प्रसन्नाः अभवन् । २०.

ਜੋ ਮੈ ਕਹੋ ਸੁਨਹੁ ਨ੍ਰਿਪ ਨਾਰੀ ॥
जो मै कहो सुनहु न्रिप नारी ॥

(दासी वक्तुं आरब्धा) हे रानी! मम वचनं शृणुत।

ਇਹ ਸੌਪਹੁ ਤੁਮ ਅਪਨਿ ਦੁਲਾਰੀ ॥
इह सौपहु तुम अपनि दुलारी ॥

भवतः पुत्रीं समर्पयतु।

ਰਾਜਾ ਸਾਥ ਨ ਭੇਦ ਬਖਾਨੋ ॥
राजा साथ न भेद बखानो ॥

तस्य रहस्यं राज्ञः मा वदतु।

ਮੇਰੋ ਬਚਨ ਸਤਿ ਕਰ ਮਾਨੋ ॥੨੧॥
मेरो बचन सति कर मानो ॥२१॥

मम वचनं सत्यं स्वीकुरुत। २१.

ਜੋ ਇਸ ਕੌ ਰਾਜਾ ਲਹਿ ਲੈ ਹੈ ॥
जो इस कौ राजा लहि लै है ॥

यदि राजा पश्यति ।

ਭੂਲਿ ਤਿਹਾਰੋ ਧਾਮ ਨ ਐ ਹੈ ॥
भूलि तिहारो धाम न ऐ है ॥

तदा सः भवतः गृहं न आगमिष्यति।

ਲੈ ਯਾ ਕੌ ਕਰਿ ਹੈ ਨਿਜੁ ਨਾਰੀ ॥
लै या कौ करि है निजु नारी ॥

भवतः महिलां करिष्यति

ਮੁਖ ਬਾਏ ਰਹਿ ਹੋ ਤੁਮ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥੨੨॥
मुख बाए रहि हो तुम प्यारी ॥२२॥

अहो च प्रिये ! भवन्तः सम्मुखं तिष्ठन्ति। २२.

ਭਲੀ ਕਹੀ ਤੁਹਿ ਤਾਹਿ ਬਖਾਨੀ ॥
भली कही तुहि ताहि बखानी ॥

(राज्ञी उक्तवती) भवता यत् कथितं तत् सुकृतं कृतम्।

ਤ੍ਰਿਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਗਤਿ ਕਿਨੂੰ ਨ ਜਾਨੀ ॥
त्रिय चरित्र गति किनूं न जानी ॥

नारीचरितवेगः कश्चित् न अवगतः ।

ਤਿਹ ਕੋ ਭਵਨ ਸੁਤਾ ਕੇ ਰਾਖਾ ॥
तिह को भवन सुता के राखा ॥

सः कन्यायाः गृहे एव स्थापितः आसीत्

ਭੇਦ ਨ ਮੂਲ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਤਨ ਭਾਖਾ ॥੨੩॥
भेद न मूल न्रिपति तन भाखा ॥२३॥

न च तस्य रहस्यं नृपते कथयति स्म। 23.

ਚਹਤ ਹੁਤੀ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤਾ ਸੁ ਭਈ ॥
चहत हुती न्रिप सुता सु भई ॥

राज कुमारी यत् इच्छति स्म, तत् अभवत्।

ਇਹ ਛਲ ਸੋ ਸਹਚਰਿ ਛਲਿ ਗਈ ॥
इह छल सो सहचरि छलि गई ॥

अनेन युक्त्या दासी (राज्ञी) वञ्चितवती।

ਤਾ ਕਹ ਪ੍ਰਗਟ ਧਾਮ ਮਹਿ ਰਾਖਾ ॥
ता कह प्रगट धाम महि राखा ॥

सः स्पष्टतया गृहे एव स्थापयति स्म

ਨ੍ਰਿਪਹਿ ਭੇਦ ਕੋਊ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਨ ਭਾਖਾ ॥੨੪॥
न्रिपहि भेद कोऊ त्रियहि न भाखा ॥२४॥

राज्ञी च राज्ञः किञ्चिदब्रवीत्। २४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤਿਹ ਚੰਚਲਾ ਲਹਿਯੋ ਆਪਨੋ ਯਾਰ ॥
इह चरित्र तिह चंचला लहियो आपनो यार ॥

(एतत् चरित्रं कृत्वा) सा कुमारी सखीं लब्धवती।

ਸਭ ਤ੍ਰਿਯ ਮੁਖ ਬਾਏ ਰਹੀ ਸਕਾ ਨ ਕੋਊ ਬਿਚਾਰ ॥੨੫॥
सभ त्रिय मुख बाए रही सका न कोऊ बिचार ॥२५॥

सर्वाणि स्त्रियः वाक्हीनाः अवशिष्टाः, रहस्यं कोऽपि अवगन्तुं न शक्तवान्। 25.

ਸੁਰ ਮੁਨਿ ਨਾਗ ਭੁਜੰਗ ਸਭ ਨਰ ਬਪੁਰੇ ਕਿਨ ਮਾਹਿ ॥
सुर मुनि नाग भुजंग सभ नर बपुरे किन माहि ॥

देवाः मुनयः सर्पाः भुजङ्गाः मनुखाः सर्वे मन्तव्याः,

ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਤ੍ਰਿਯਾਨ ਕੇ ਭੇਦ ਪਛਾਨਤ ਨਾਹਿ ॥੨੬॥
देव अदेव त्रियान के भेद पछानत नाहि ॥२६॥

नारीणां रहस्यं देवासुराणामपि न ज्ञातम् । २६.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਅਠਾਸੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੮੮॥੫੪੭੭॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ अठासी चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२८८॥५४७७॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २८८तमस्य चरितस्य समापनम्, सर्वं शुभम्। २८८.५४७७ इति । गच्छति

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਸੁਨਾ ਸਹਿਰ ਬਗਦਾਦ ਕੇ ਦਛਿਨ ਸੈਨ ਨਰੇਸ ॥
सुना सहिर बगदाद के दछिन सैन नरेस ॥

बगदादस्य दछिन् सान् नामकः राजा श्रुतवान्।

ਦਛਿਨ ਦੇ ਤਾ ਕੇ ਤਰੁਨਿ ਰਹਤ ਸੁ ਰਤਿ ਕੇ ਭੇਸ ॥੧॥
दछिन दे ता के तरुनि रहत सु रति के भेस ॥१॥

तस्य पत्नी दछिन् (देई) रतिरूपा इव आसीत्।१।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਕਮਲ ਕੇਤੁ ਇਕ ਸਾਹੁ ਬਸਤ ਤਹ ॥
कमल केतु इक साहु बसत तह ॥

तत्र कमल केतुः नाम राजा निवसति स्म,

ਜਾ ਸਮ ਦੂਸਰ ਭਯੋ ਨ ਮਹਿ ਮਹ ॥
जा सम दूसर भयो न महि मह ॥

तस्य सदृशः अन्यः कोऽपि पृथिव्यां नासीत् ।

ਤੇਜਵਾਨ ਬਲਵਾਨ ਧਰਤ੍ਰੀ ॥
तेजवान बलवान धरत्री ॥

सः ऊर्जावान्, बलवान्, सशस्त्रः च आसीत्

ਜਾਹਿਰ ਚਹੂੰ ਓਰ ਮਹਿ ਛਤ੍ਰੀ ॥੨॥
जाहिर चहूं ओर महि छत्री ॥२॥

चतुष्टयरूपेण च छत्ररूपेण लोकप्रियम् आसीत्। २.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਜਬ ਰਾਨੀ ਤਿਹ ਕੁਅਰ ਕੋ ਰੂਪ ਬਿਲੋਕਾ ਨੈਨ ॥
जब रानी तिह कुअर को रूप बिलोका नैन ॥

तस्य कुमारस्य रूपं दृष्ट्वा राणी चक्षुषा ।

ਰਹੀ ਮਗਨ ਹ੍ਵੈ ਮੈਨ ਮਦ ਬਿਸਰ ਗਈ ਸੁਧਿ ਐਨ ॥੩॥
रही मगन ह्वै मैन मद बिसर गई सुधि ऐन ॥३॥

अतः सा तुष्टा भूत्वा गृहं विस्मृतवती। ३.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਚਤੁਰ ਸਹਚਰੀ ਕੁਅਰਿ ਹਕਾਰੀ ॥
चतुर सहचरी कुअरि हकारी ॥

सा राज्ञी चतुरं दासीं आहूतवती।

ਆਨਿ ਕੁਅਰਿ ਤਨ ਕੀਅਸ ਜੁਹਾਰੀ ॥
आनि कुअरि तन कीअस जुहारी ॥

(सः) आगत्य राज्ञीं नमस्कृतवान्।

ਚਿਤ ਕੋ ਭੇਦ ਸਕਲ ਤਿਹ ਦੀਯੋ ॥
चित को भेद सकल तिह दीयो ॥

तस्मै सर्वं मनसि कथयतु

ਵਾ ਕੇ ਤੀਰ ਪਠਾਵਨ ਕੀਯੋ ॥੪॥
वा के तीर पठावन कीयो ॥४॥

तस्मै च (कुमारं) प्रेषितवान्। ४.