श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 281


ਰਿਪੰ ਤਾਣੰ ॥
रिपं ताणं ॥

ललाटे च (लचमन्) प्रहृतवान्

ਹਣਯੋ ਭਾਲੰ ॥
हणयो भालं ॥

सद्यः च (तत्)

ਗਿਰਯੋ ਤਾਲੰ ॥੭੭੦॥
गिरयो तालं ॥७७०॥

लावः धनुषः स्रावः बाणं च शत्रुं प्रति प्रसारयन् लक्ष्मणस्य ललाटं प्रहृत्य वृक्षवत् पतितः।७७०।

ਇਤਿ ਲਛਮਨ ਬਧਹਿ ਸਮਾਪਤੰ ॥
इति लछमन बधहि समापतं ॥

BACHITTAR NATAK इत्यस्मिन् रामवतारे लक्ष्मणस्य वधः इति अध्यायस्य समाप्तिः।

ਅਥ ਭਰਥ ਜੁਧ ਕਥਨੰ ॥
अथ भरथ जुध कथनं ॥

अधुना भरतस्य युद्धस्य आख्यानम्

ਅੜੂਹਾ ਛੰਦ ॥
अड़ूहा छंद ॥

AROOHAA STANZA इति

ਭਾਗ ਗਯੋ ਦਲ ਤ੍ਰਾਮ ਕੈ ਕੈ ॥
भाग गयो दल त्राम कै कै ॥

सेना भयेन पलायित- .

ਲਛਮਣੰ ਰਣ ਭੂਮ ਦੈ ਕੈ ॥
लछमणं रण भूम दै कै ॥

युद्धे लक्ष्मणस्य यज्ञं कृत्वा तस्य सेना भीता पलायितवती

ਖਲੇ ਰਾਮਚੰਦ ਹੁਤੇ ਜਹਾ ॥
खले रामचंद हुते जहा ॥

यत्र रामचन्द्रः स्थितः, २.

ਭਟ ਭਾਜ ਭਗ ਲਗੇ ਤਹਾ ॥੭੭੧॥
भट भाज भग लगे तहा ॥७७१॥

ते योद्धा रामः यत्र स्थितः तत्स्थानं प्राप्तवन्तः।७७१।

ਜਬ ਜਾਇ ਬਾਤ ਕਹੀ ਉਨੈ ॥
जब जाइ बात कही उनै ॥

यदा गत्वा तेभ्यः लचमनयुद्धं कथयति स्म

ਬਹੁ ਭਾਤ ਸੋਕ ਦਯੋ ਤਿਨੈ ॥
बहु भात सोक दयो तिनै ॥

यदा सर्वा घटनाः तस्य सम्बद्धाः आसन् तदा सः अतीव दुःखितः आसीत्

ਸੁਨਿ ਬੈਨ ਮੋਨ ਰਹੈ ਬਲੀ ॥
सुनि बैन मोन रहै बली ॥

(तेषां) वचनं श्रुत्वा श्रीरामः (एवं) मौनम् अभवत्

ਜਨ ਚਿਤ੍ਰ ਪਾਹਨ ਕੀ ਖਲੀ ॥੭੭੨॥
जन चित्र पाहन की खली ॥७७२॥

तेषां वचनं श्रुत्वा महाबलः सार्वभौमः चित्रवत् तूष्णीं स्थितः शिलापट्टिका इव भूत्वा।७७२।

ਪੁਨ ਬੈਠ ਮੰਤ੍ਰ ਬਿਚਾਰਯੋ ॥
पुन बैठ मंत्र बिचारयो ॥

(श्रीरामः) ततः उपविश्य चिन्तयित्वा उवाच-

ਤੁਮ ਜਾਹੁ ਭਰਥ ਉਚਾਰਯੋ ॥
तुम जाहु भरथ उचारयो ॥

ततः उपविश्य परामर्शं कृत्वा भारतं सम्बोधयन् तं गन्तुम् अपृच्छत् इति।

ਮੁਨ ਬਾਲ ਦ੍ਵੈ ਜਿਨ ਮਾਰੀਯੋ ॥
मुन बाल द्वै जिन मारीयो ॥

न तु ताभ्यां बुद्धिमान् बालकौ हन्तुम्,

ਧਰਿ ਆਨ ਮੋਹਿ ਦਿਖਾਰੀਯੋ ॥੭੭੩॥
धरि आन मोहि दिखारीयो ॥७७३॥

ऋषीणां बालकान् मा हन्ति, आनय दर्शय मे ७७३ ।

ਸਜ ਸੈਨ ਭਰਥ ਚਲੇ ਤਹਾ ॥
सज सैन भरथ चले तहा ॥

सेनां सुसज्जयित्वा भरतस्तत्र गतः |

ਰਣ ਬਾਲ ਬੀਰ ਮੰਡੇ ਜਹਾ ॥
रण बाल बीर मंडे जहा ॥

भारतं स्वसैन्यं अलङ्कृत्य तत्स्थानं ययौ यत्र बालकाः सज्जाः स्थिताः आसन्।

ਬਹੁ ਭਾਤ ਬੀਰ ਸੰਘਾਰਹੀ ॥
बहु भात बीर संघारही ॥

(ते) योद्धान् बहुधा हन्ति स्म

ਸਰ ਓਘ ਪ੍ਰਓਘ ਪ੍ਰਹਾਰਹੀ ॥੭੭੪॥
सर ओघ प्रओघ प्रहारही ॥७७४॥

बकप्रकारैः शरैः प्रहारैः योद्धानां वधार्थं सज्जाः आसन्।७७४।

ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਔਰ ਭਭੀਛਨੰ ॥
सुग्रीव और भभीछनं ॥

(भारत) सुग्रीवः, विभीषणः, २.

ਹਨਵੰਤ ਅੰਗਦ ਰੀਛਨੰ ॥
हनवंत अंगद रीछनं ॥

सुग्रीवं विभीषणं हनुमन्तं अंगदं जम्बवन्तं च सह ।

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਸੈਨ ਬਨਾਇ ਕੈ ॥
बहु भाति सैन बनाइ कै ॥

अनेकप्रकारं सेना योजयित्वा

ਤਿਨ ਪੈ ਚਲਯੋ ਸਮੁਹਾਇ ਕੈ ॥੭੭੫॥
तिन पै चलयो समुहाइ कै ॥७७५॥

तेषां च विविधैः बलैः सह भारतं वीरबालकं प्रति अग्रे गतः।७७५।

ਰਣ ਭੂਮਿ ਭਰਥ ਗਏ ਜਬੈ ॥
रण भूमि भरथ गए जबै ॥

यदा भरतः युद्धक्षेत्रं गतः |

ਮੁਨ ਬਾਲ ਦੋਇ ਲਖੇ ਤਬੈ ॥
मुन बाल दोइ लखे तबै ॥

रणभूमिं प्राप्य भारतं मुनिबालकौ ददर्श

ਦੁਇ ਕਾਕ ਪਛਾ ਸੋਭਹੀ ॥
दुइ काक पछा सोभही ॥

???

ਲਖਿ ਦੇਵ ਦਾਨੋ ਲੋਭਹੀ ॥੭੭੬॥
लखि देव दानो लोभही ॥७७६॥

उभौ बालकौ प्रभावशालिनौ दृष्टौ, देवदानवौ च तान् दृष्ट्वा लोभितौ आस्ताम्।७७६।

ਭਰਥ ਬਾਚ ਲਵ ਸੋ ॥
भरथ बाच लव सो ॥

लावमुद्दिश्य भारतस्य भाषणम् : १.

ਅਕੜਾ ਛੰਦ ॥
अकड़ा छंद ॥

AKRAA STANZA इति

ਮੁਨਿ ਬਾਲ ਛਾਡਹੁ ਗਰਬ ॥
मुनि बाल छाडहु गरब ॥

हे बुद्धिमान् बालकाः ! ग्रुबं त्यजतु

ਮਿਲਿ ਆਨ ਮੋਹੂ ਸਰਬ ॥
मिलि आन मोहू सरब ॥

हे मुनिबालकाः ! अभिमानं त्यक्त्वा आगच्छ मां मिलतु

ਲੈ ਜਾਹਿ ਰਾਘਵ ਤੀਰ ॥
लै जाहि राघव तीर ॥

(अहं त्वां नेष्यामि) रामचन्द्राय, २.

ਤੁਹਿ ਨੈਕ ਦੈ ਕੈ ਚੀਰ ॥੭੭੭॥
तुहि नैक दै कै चीर ॥७७७॥

अहं त्वां परिधाय (राघव) रामं प्रति नयिष्यामि।777.

ਸੁਨਤੇ ਭਰੇ ਸਿਸ ਮਾਨ ॥
सुनते भरे सिस मान ॥

श्रुत्वा (भारतस्य वचनं) बालाः गर्वेण पूर्णाः अभवन्

ਕਰ ਕੋਪ ਤਾਨ ਕਮਾਨ ॥
कर कोप तान कमान ॥

इति वचनं श्रुत्वा दर्पपूर्णाः क्रुद्धाः धनुषां कर्षन्ति स्म

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਸਾਇਕ ਛੋਰਿ ॥
बहु भाति साइक छोरि ॥

अनेकधा त्यक्ताः बाणाः, २.

ਜਨ ਅਭ੍ਰ ਸਾਵਣ ਓਰ ॥੭੭੮॥
जन अभ्र सावण ओर ॥७७८॥

सावनमासस्य मेघ इव बहूनि बाणान् विसृजन् ॥७७८॥

ਲਾਗੇ ਸੁ ਸਾਇਕ ਅੰਗ ॥
लागे सु साइक अंग ॥

(यस्य) शरीरं बाणैः विदारितम्

ਗਿਰਗੇ ਸੁ ਬਾਹ ਉਤੰਗ ॥
गिरगे सु बाह उतंग ॥

ये ते बाणाः प्रहृताः, ते पतित्वा निवर्तन्ते स्म

ਕਹੂੰ ਅੰਗ ਭੰਗ ਸੁਬਾਹ ॥
कहूं अंग भंग सुबाह ॥

क्वचित् वीराणां अङ्गानि छिन्नानि भवन्ति,

ਕਹੂੰ ਚਉਰ ਚੀਰ ਸਨਾਹ ॥੭੭੯॥
कहूं चउर चीर सनाह ॥७७९॥

क्वचित् ते बाणाः अङ्गानि छिन्नन्ति स्म क्वचित् मक्षिका-कवच-द्वारा प्रविशन्ति स्म।७७९।

ਕਹੂੰ ਚਿਤ੍ਰ ਚਾਰ ਕਮਾਨ ॥
कहूं चित्र चार कमान ॥

क्वचित् सुन्दरं उत्कीर्णं धनुः (पतत्), २.

ਕਹੂੰ ਅੰਗ ਜੋਧਨ ਬਾਨ ॥
कहूं अंग जोधन बान ॥

क्वचित् सुन्दरधनुषः निर्गत्य चित्राणि निर्माय क्वचित् योद्धानां अङ्गानि विदारयन्ति स्म

ਕਹੂੰ ਅੰਗ ਘਾਇ ਭਭਕ ॥
कहूं अंग घाइ भभक ॥

(अङ्गयोः दरारात् रक्तं निर्वहति)।

ਕਹੂੰ ਸ੍ਰੋਣ ਸਰਤ ਛਲਕ ॥੭੮੦॥
कहूं स्रोण सरत छलक ॥७८०॥

क्वचित् अङ्गव्रणः स्फुटितः क्वचित् रक्तधारा अतिप्रवाहितः।७८०।