श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 896


ਕਰ ਸੋ ਔਸੀ ਕਾਢਿ ਕੈ ਲਈ ਸਲਾਕ ਉਠਾਇ ॥
कर सो औसी काढि कै लई सलाक उठाइ ॥

एवं रेखां आकृष्य सा नलीम् अपहृतवती आसीत् ।

ਹ੍ਯਾਂ ਰੋਦਨ ਕੋਊ ਕਿਨ ਕਰੋ ਕਹਿ ਸਿਰ ਧਰੀ ਬਨਾਇ ॥੧੧॥
ह्यां रोदन कोऊ किन करो कहि सिर धरी बनाइ ॥११॥

तत्र मा रोदितु च स्वगृहं गच्छतु इति च अवदत्।(11)

ਚੋਰ ਸੁਨਾਰੋ ਚੁਪ ਰਹਿਯੋ ਕਛੂ ਨ ਬੋਲਿਯੋ ਜਾਇ ॥
चोर सुनारो चुप रहियो कछू न बोलियो जाइ ॥

सुवर्णकारः तूष्णीं स्थित्वा किमपि वक्तुं न शक्तवान् ।

ਪਾਈ ਪਰੀ ਸਲਾਕ ਕਹਿ ਸੋਨਾ ਲਯੋ ਭਰਾਇ ॥੧੨॥
पाई परी सलाक कहि सोना लयो भराइ ॥१२॥

सा च स्त्री सुवर्णपूरितं नलीम् अपहृतवती।(12)

ਹਰੀ ਸਲਾਕ ਹਰੀ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਸ੍ਵਰਨ ਤੋਲਿ ਭਰਿ ਲੀਨ ॥
हरी सलाक हरी त्रियहि स्वरन तोलि भरि लीन ॥

एवं काचित् स्त्रियः सुवर्णयुक्तं नलिकां हृत्वा ।

ਚਲ੍ਯੋ ਦਰਬੁ ਦੈ ਗਾਠਿ ਕੋ ਦੁਖਿਤ ਸੁਨਾਰੋ ਦੀਨ ॥੧੩॥
चल्यो दरबु दै गाठि को दुखित सुनारो दीन ॥१३॥

आदाय च स्वर्णकारः दुःखितः जगाम।(l3)

ਛਲ ਰੂਪ ਛੈਲੀ ਸਦਾ ਛਕੀ ਰਹਤ ਛਿਤ ਮਾਹਿ ॥
छल रूप छैली सदा छकी रहत छित माहि ॥

नीच-चृतारभारिता स्त्री नीच-प्रमाणं तिष्ठति।

ਅਛਲ ਛਲਤ ਛਿਤਪਤਿਨ ਕੋ ਛਲੀ ਕੌਨ ਤੇ ਜਾਹਿ ॥੧੪॥
अछल छलत छितपतिन को छली कौन ते जाहि ॥१४॥

शासकान् वञ्चयितुं शक्नुवन्, न वञ्चितुं शक्यते।(l4)(1)

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁਰਖ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਸਤਰੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੭੦॥੧੨੪੮॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने पुरख चरित्रे मंत्री भूप संबादे सतरो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥७०॥१२४८॥अफजूं॥

शुभच्रितरस्य सप्ततितमः दृष्टान्तः राजा मन्त्री च वार्तालापः, आशीर्वादेन समाप्तः। (७०)(१२४६) २.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਬਹੁ ਬਸੈ ਸਾਰਮੌਰ ਕੇ ਦੇਸ ॥
नगर पावटा बहु बसै सारमौर के देस ॥

पाओन्ता-नगरस्य स्थापना सिरमौर-देशे, १९६८ तमे वर्षे अभवत् ।

ਜਮੁਨਾ ਨਦੀ ਨਿਕਟਿ ਬਹੈ ਜਨੁਕ ਪੁਰੀ ਅਲਿਕੇਸ ॥੧॥
जमुना नदी निकटि बहै जनुक पुरी अलिकेस ॥१॥

जमुनानद्याः तटे देवभूमिसदृशम् ॥(१)

ਨਦੀ ਜਮੁਨ ਕੇ ਤੀਰ ਮੈ ਤੀਰਥ ਮੁਚਨ ਕਪਾਲ ॥
नदी जमुन के तीर मै तीरथ मुचन कपाल ॥

कपालमोचनस्य तीर्थस्थलं जमुनातीरे आसीत् ।

ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਛੋਰਿ ਹਮ ਆਏ ਤਹਾ ਉਤਾਲ ॥੨॥
नगर पावटा छोरि हम आए तहा उताल ॥२॥

पाओन्तानगरं त्यक्त्वा वयम् अत्र आगताः।(२)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਖਿਲਤ ਅਖੇਟਕ ਸੂਕਰ ਮਾਰੇ ॥
खिलत अखेटक सूकर मारे ॥

(मार्गे) मृगयाक्रीडायां शूकरान् मारितवान्

ਬਹੁਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਔਰੈ ਹਨਿ ਡਾਰੇ ॥
बहुते म्रिग औरै हनि डारे ॥

मृगयायां वयं बहवः मृगवराहाः हताः आसन् ।

ਪੁਨਿ ਤਿਹ ਠਾ ਕੌ ਹਮ ਮਗੁ ਲੀਨੌ ॥
पुनि तिह ठा कौ हम मगु लीनौ ॥

ततः वयं तत्स्थानं प्रति मार्गं कृतवन्तः

ਵਾ ਤੀਰਥ ਕੇ ਦਰਸਨ ਕੀਨੌ ॥੩॥
वा तीरथ के दरसन कीनौ ॥३॥

तदा वयं तत्स्थानमार्गं गृहीत्वा तां तीर्थयात्रिकं नमस्कृतवन्तः आसन्।(3)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਤਹਾ ਹਮਾਰੇ ਸਿਖ੍ਯ ਸਭ ਅਮਿਤ ਪਹੂੰਚੇ ਆਇ ॥
तहा हमारे सिख्य सभ अमित पहूंचे आइ ॥

तस्मिन् स्थाने अस्माकं सिक्ख-स्वयंसेवकानां संख्या आगतवती ।

ਤਿਨੈ ਦੈਨ ਕੋ ਚਾਹਿਯੈ ਜੋਰਿ ਭਲੋ ਸਿਰਪਾਇ ॥੪॥
तिनै दैन को चाहियै जोरि भलो सिरपाइ ॥४॥

तत्र तेभ्यः मानवस्त्राणि दातुं आवश्यकता उत्पन्ना।(4)

ਨਗਰ ਪਾਵਟੇ ਬੂਰਿਯੈ ਪਠਏ ਲੋਕ ਬੁਲਾਇ ॥
नगर पावटे बूरियै पठए लोक बुलाइ ॥

केचन जनाः पाओन्तानगरं प्रेषिताः ।

ਏਕ ਪਾਗ ਪਾਈ ਨਹੀ ਨਿਹਫਲ ਪਹੁਚੇ ਆਇ ॥੫॥
एक पाग पाई नही निहफल पहुचे आइ ॥५॥

किन्तु एकं पगडं अपि न प्राप्य निराशाः आगताः।(5)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਮੋਲਹਿ ਏਕ ਪਾਗ ਨਹਿ ਪਾਈ ॥
मोलहि एक पाग नहि पाई ॥

व्ययस्य (व्ययस्य) एकं पगडी अपि न प्राप्तम्।

ਤਬ ਮਸਲਤਿ ਹਮ ਜਿਯਹਿ ਬਨਾਈ ॥
तब मसलति हम जियहि बनाई ॥

यतः क्रेतुं पगडाः न प्राप्यन्ते स्म, अतः वयं योजनां चिन्तितवन्तः,

ਜਾਹਿ ਇਹਾ ਮੂਤਤਿ ਲਖਿ ਪਾਵੋ ॥
जाहि इहा मूतति लखि पावो ॥

यस्तु अत्र म्रियमाणः दृश्यते, .

ਤਾ ਕੀ ਛੀਨ ਪਗਰਿਯਾ ਲ੍ਯਾਵੋ ॥੬॥
ता की छीन पगरिया ल्यावो ॥६॥

'यस्य तत्र मूत्रं पश्यसि, तस्य पगडीं हरतु।'(6)

ਜਬ ਪਯਾਦਨ ਐਸੇ ਸੁਨਿ ਪਾਯੋ ॥
जब पयादन ऐसे सुनि पायो ॥

यदा प्यादाः (सैनिकाः) एतत् श्रुतवन्तः

ਤਿਹੀ ਭਾਤਿ ਮਿਲਿ ਸਭਨ ਕਮਾਯੋ ॥
तिही भाति मिलि सभन कमायो ॥

एवं श्रुत्वा पुलिसकर्मचारिणः सर्वे योजनायाः विषये सहमताः अभवन् ।

ਜੋ ਮਨਮੁਖ ਤੀਰਥ ਤਿਹ ਆਯੋ ॥
जो मनमुख तीरथ तिह आयो ॥

कः तत्तीर्थं मनसा आगतः, .

ਪਾਗ ਬਿਨਾ ਕਰਿ ਤਾਹਿ ਪਠਾਯੋ ॥੭॥
पाग बिना करि ताहि पठायो ॥७॥

यः कश्चित् धर्मत्यागी तीर्थयात्राम् आगतः, सः पगडीं विना प्रेषितः।(7)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਰਾਤਿ ਬੀਚ ਕਰਿ ਆਠ ਸੈ ਪਗਰੀ ਲਈ ਉਤਾਰਿ ॥
राति बीच करि आठ सै पगरी लई उतारि ॥

एकरात्रे एव अष्टशतं पगडं हृतम् ।

ਆਨਿ ਤਿਨੈ ਹਮ ਦੀਹ ਮੈ ਧੋਵਨਿ ਦਈ ਸੁਧਾਰਿ ॥੮॥
आनि तिनै हम दीह मै धोवनि दई सुधारि ॥८॥

आनयन्तः दत्ताः च अहं प्रक्षालितुं, शोधयितुं, ऋजुं कर्तुं च समर्पितवान्।(8)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਪ੍ਰਾਤ ਲੇਤ ਸਭ ਧੋਇ ਮਗਾਈ ॥
प्रात लेत सभ धोइ मगाई ॥

प्रक्षाल्य प्रातःकाले आदेशं दत्तवान्

ਸਭ ਹੀ ਸਿਖ੍ਯਨ ਕੋ ਬੰਧਵਾਈ ॥
सभ ही सिख्यन को बंधवाई ॥

प्रातःकाले सर्वे प्रक्षालिताः शुद्धाः च आनीताः सिक्खैः धारिताः।

ਬਚੀ ਸੁ ਬੇਚਿ ਤੁਰਤ ਤਹ ਲਈ ॥
बची सु बेचि तुरत तह लई ॥

ये अवशिष्टाः ताः सद्यः विक्रीताः

ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਸਿਪਾਹਿਨ ਦਈ ॥੯॥
बाकी बची सिपाहिन दई ॥९॥

अवशिष्टं विक्रीय शेषं पुलिसकर्मचारिभ्यः प्रदत्तम्।(9)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਬਟਿ ਕੈ ਪਗਰੀ ਨਗਰ ਕੋ ਜਾਤ ਭਏ ਸੁਖ ਪਾਇ ॥
बटि कै पगरी नगर को जात भए सुख पाइ ॥

पगडीं विक्रीय यथायोग्यं आनन्दं प्राप्य स्वनगरं प्रति प्रस्थिताः ।

ਭੇਦ ਮੂਰਖਨ ਨ ਲਹਿਯੋ ਕਹਾ ਗਯੋ ਕਰਿ ਰਾਇ ॥੧੦॥
भेद मूरखन न लहियो कहा गयो करि राइ ॥१०॥

न विवेच्य मूर्खाः जनाः किं क्रीडां रजः कृतवान् इति।(१०)(१)

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁਰਖ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕਹਤਰੌ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੭੧॥੧੨੫੮॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने पुरख चरित्रे मंत्री भूप संबादे इकहतरौ चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥७१॥१२५८॥अफजूं॥

एकसप्ततितमः शुभच्रितराणां दृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (७१)(१२५६) २.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਰਾਜਾ ਏਕ ਪਹਾਰ ਕੋ ਚਿਤ੍ਰਨਾਥ ਤਿਹ ਨਾਮ ॥
राजा एक पहार को चित्रनाथ तिह नाम ॥

पर्वते पूर्वं चित्तरनाथः नाम राजा निवसति स्म ।

ਤਾ ਕੋ ਜਨ ਸਭ ਦੇਸ ਕੇ ਜਪਤ ਆਠਹੂੰ ਜਾਮ ॥੧॥
ता को जन सभ देस के जपत आठहूं जाम ॥१॥

भूमिजनाः सर्वे तं पूजयन्ति स्म, सर्वदा।(1)

ਇੰਦ੍ਰ ਮੁਖੀ ਰਾਨੀ ਰਹੈ ਤਾ ਕੇ ਰੂਪ ਅਨੂਪ ॥
इंद्र मुखी रानी रहै ता के रूप अनूप ॥

तस्य राणी इन्द्रमुखी अद्भुतरूपेण सुन्दरी आसीत्।

ਸਚੀ ਜਾਨਿ ਕਰਿ ਜਕ ਰਹੈ ਜਾਹਿ ਆਪੁ ਪੁਰਹੂਤ ॥੨॥
सची जानि करि जक रहै जाहि आपु पुरहूत ॥२॥

शची इव सुन्दरी आसीत्,(२) ।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਨ੍ਰਿਪ ਪੁਰ ਤਰੈ ਨਦੀ ਇਕ ਬਹੈ ॥
न्रिप पुर तरै नदी इक बहै ॥

(तस्य) राज्ञः नगरस्य अधः प्रवहति स्म नदी ।

ਚੰਦ੍ਰਭਗਾ ਤਾ ਕੋ ਜਗ ਕਹੈ ॥
चंद्रभगा ता को जग कहै ॥

राजदेशे एकः नदी प्रवहति स्म या चन्द्रभग्गः इति ख्यातः आसीत् ।

ਤਟ ਟੀਲਾ ਪੈ ਮਹਲ ਉਸਾਰੇ ॥
तट टीला पै महल उसारे ॥

तस्य तटे स्थितेषु टीलेषु प्रासादाः निर्मिताः,

ਜਨੁ ਬਿਸਕਰਮੈ ਕਰਨ ਸੁਧਾਰੇ ॥੩॥
जनु बिसकरमै करन सुधारे ॥३॥

तस्य तटे सः एकं प्रासादं निर्मितवान् आसीत्, यत् Wish karam a (इञ्जिनीयरिङ्गस्य देवः) स्वयमेव निर्मितवान् इव दृश्यते स्म ।(३)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਗਹਿਰੋ ਜਾ ਕੋ ਜਲ ਰਹੈ ਜਾ ਸਮ ਨਦੀ ਨ ਆਨ ॥
गहिरो जा को जल रहै जा सम नदी न आन ॥

अस्य जलं अतीव गभीरं आसीत्, अन्यत् नद्यः एवम् नासीत् ।

ਡਰਤ ਤੈਰਿ ਕੋਊ ਨ ਸਕੈ ਲਾਗਤ ਸਿੰਧੁ ਸਮਾਨ ॥੪॥
डरत तैरि कोऊ न सकै लागत सिंधु समान ॥४॥

भयभीतः, न कश्चित् तरितुं साहसं कृतवान्, समुद्रवत् ।(४)

ਸਾਹੁ ਏਕ ਗੁਜਰਾਤ ਕੋ ਘੋਰਾ ਬੇਚਨ ਕਾਜ ॥
साहु एक गुजरात को घोरा बेचन काज ॥

एकः गुजरातस्य शाहः आसीत् यः अश्वव्यापारं करोति स्म ।

ਚਲਿ ਆਯੋ ਤਿਹ ਠਾ ਜਹਾ ਚਿਤ੍ਰਨਾਥ ਮਹਾਰਾਜ ॥੫॥
चलि आयो तिह ठा जहा चित्रनाथ महाराज ॥५॥

स गत्वा चितेरनाथस्य स्थानं प्राप्तम्।(5)

ਰੂਪ ਅਨੂਪਮ ਸਾਹੁ ਕੋ ਜੌਨ ਲਖੈ ਨਰ ਨਾਰਿ ॥
रूप अनूपम साहु को जौन लखै नर नारि ॥

सुन्दरं शाहं पश्यन्ती सा महिला स्वस्य ग्लैमरं विस्मृतवती।

ਧਨ ਆਪਨ ਕੀ ਕ੍ਯਾ ਚਲੀ ਤਨ ਮਨ ਡਾਰਹਿ ਵਾਰ ॥੬॥
धन आपन की क्या चली तन मन डारहि वार ॥६॥

(सा अनुभूतवती) इव, न केवलं धनं, अपितु यौवनकामस्य आग्रहमपि नष्टवती।(6)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਏਕ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਵਹੁ ਸਾਹਿ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥
एक त्रियहि वहु साहि निहारियो ॥

एकया स्त्रिया तत् शहः

ਇੰਦ੍ਰ ਮੁਖੀ ਕੇ ਨਿਕਟ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥
इंद्र मुखी के निकट उचारियो ॥

यदा सा सुन्दरी शाहस्य कृते पतिता तदा सा ‘अहो देव इन्द्र मुखी,

ਐਸੋ ਪੁਰਖੁ ਭੋਗ ਕੋ ਪੈਯੈ ॥
ऐसो पुरखु भोग को पैयै ॥

यदि तादृशः पुरुषः प्रीत्या लभ्यते

ਪ੍ਰਾਨ ਸਹਿਤ ਤਾ ਕੇ ਬਲਿ ਜੈਯੈ ॥੭॥
प्रान सहित ता के बलि जैयै ॥७॥

'यदि प्रेम्णः कृते तादृशं व्यक्तिं प्राप्नोमि तर्हि अहं तस्य उपरि प्राणान् त्यागयितुं शक्नोमि।'(७)

ਸੁਨੁ ਰਾਨੀ ਤਿਹ ਬੋਲਿ ਪਠੈਯੈ ॥
सुनु रानी तिह बोलि पठैयै ॥

हे राज्ञी ! शृणु, तस्मै निमन्त्रणं प्रेषयतु

ਮੈਨ ਭੋਗ ਤਿਹ ਸਾਥ ਕਮੈਯੈ ॥
मैन भोग तिह साथ कमैयै ॥

(सा एकवचनं कृतवती,) 'शृणु रानी, त्वं तं आमन्त्रयसि, तस्य सह प्रेम करोषि।'

ਤੁਮ ਤੇ ਤਾ ਕੋ ਜੋ ਸੁਤ ਹੌ ਹੈ ॥
तुम ते ता को जो सुत हौ है ॥

यस्मात् तव पुत्रः भविष्यति

ਤਾ ਕੇ ਰੂਪ ਤੁਲਿ ਕਹ ਕੋ ਹੈ ॥੮॥
ता के रूप तुलि कह को है ॥८॥

'पुत्रः जायते न च सदृशः सुन्दरः कदापि न भविष्यति।'(8)

ਤਾ ਕੋ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਖਿ ਪੈਹੈ ॥
ता को जो इसत्री लखि पैहै ॥

योऽपि तं पश्यन्ती स्त्रिया, .