श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1085


ਤੁਮ ਹਜਰਤਿ ਸੌ ਐਸ ਉਚਰੋ ॥੧੮॥
तुम हजरति सौ ऐस उचरो ॥१८॥

त्वं च राजानं एवं वदसि। १८.

ਏਕ ਬਸਤ੍ਰ ਹਮਰੋ ਤੁਮ ਲੀਜੈ ॥
एक बसत्र हमरो तुम लीजै ॥

त्वं मम कवचस्य एकं गृह्णासि

ਪ੍ਰਥਮ ਪਾਲਕੀ ਮੈ ਧਰਿ ਦੀਜੈ ॥
प्रथम पालकी मै धरि दीजै ॥

प्रथमे पालकीयां च (तम्) स्थापयन्।

ਤਾ ਪਰ ਭਵਰ ਗੁੰਜਾਰਤ ਜੈ ਹੈ ॥
ता पर भवर गुंजारत जै है ॥

तस्य उपरि भ्रूः उन्नताः भविष्यन्ति।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਲੋਕ ਨਹਿ ਪੈ ਹੈ ॥੧੯॥
भेद अभेद लोक नहि पै है ॥१९॥

(तस्य) गुप्ताः जनाः अवगन्तुं न शक्ष्यन्ति। १९.

ਤਬ ਗੋਰੈ ਬਾਦਿਲ ਸੋਈ ਕਿਯੋ ॥
तब गोरै बादिल सोई कियो ॥

ततः गोरः बादलः च तथैव कृतवन्तौ

ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਮੰਤ੍ਰ ਪਦੁਮਿਨੀ ਦਿਯੋ ॥
जिह बिधि मंत्र पदुमिनी दियो ॥

यथा पद्मणिना व्याख्यातम्।

ਗੜ ਕੇ ਲਹਤ ਡੋਰਿਕਾ ਧਰੀ ॥
गड़ के लहत डोरिका धरी ॥

दुर्गं प्राप्य पालकीं पालितवान्

ਪਦੁਮਿਨਿ ਅਗ੍ਰ ਪਾਲਕੀ ਕਰੀ ॥੨੦॥
पदुमिनि अग्र पालकी करी ॥२०॥

उन्नतपद्मण्यस्य (पौराणिक) पालकी च। २०.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਪਦਮਿਨਿ ਕੇ ਪਟ ਪਰ ਘਨੇ ਭਵਰ ਕਰੈ ਗੁੰਜਾਰ ॥
पदमिनि के पट पर घने भवर करै गुंजार ॥

पद्मण्यस्य कवचः बहुभिः भूरेण गुञ्जितुं आरब्धवान् ।

ਲੋਕ ਸਭੈ ਪਦੁਮਿਨਿ ਲਖੈ ਬਸਤ੍ਰ ਨ ਸਕੈ ਬਿਚਾਰਿ ॥੨੧॥
लोक सभै पदुमिनि लखै बसत्र न सकै बिचारि ॥२१॥

सर्वे जनाः (तम्) पद्मण्यस्य पालकीं मन्यन्ते स्म, वस्त्रस्य विषये अपि चिन्तयितुं न शक्तवन्तः । २१.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਤਾ ਮੈ ਡਾਰਿ ਲੁਹਾਰਿਕ ਲਯੌ ॥
ता मै डारि लुहारिक लयौ ॥

तस्मिन् एकः लोहारः उपविष्टः आसीत्

ਤਾ ਕੌ ਬਸਤ੍ਰ ਤਵਨ ਪਰ ਦਯੌ ॥
ता कौ बसत्र तवन पर दयौ ॥

यः पद्मण्यस्य कवचं धारयति स्म।

ਛੈਨੀ ਔਰ ਹਥੌਰਾ ਲਏ ॥
छैनी और हथौरा लए ॥

छेनी मुद्गरं च गृहीत्वा

ਵਾ ਬਢਈ ਕੇ ਕਰ ਮੋ ਦਏ ॥੨੨॥
वा बढई के कर मो दए ॥२२॥

तस्य लोहारस्य हस्ते दत्ताः आसन्। २२.

ਦੂਤ ਦਿਲੀਸਹਿ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ ॥
दूत दिलीसहि बचन उचारे ॥

दिल्लीराजः (अलाउद्दीनः) दूतेन कथितः

ਗ੍ਰਿਹ ਆਵਤ ਪਦੁਮਿਨਿ ਤਿਹਾਰੇ ॥
ग्रिह आवत पदुमिनि तिहारे ॥

सा पद्मणी तव गृहम् आगता।

ਰਾਨਾ ਸਾਥ ਪ੍ਰਥਮ ਮਿਲਿ ਆਊ ॥
राना साथ प्रथम मिलि आऊ ॥

(उक्तं मया) प्रथमं रणेन सह मिलितव्यम्,

ਬਹੁਰਿ ਤਿਹਾਰੀ ਸੇਜ ਸੁਹਾਊ ॥੨੩॥
बहुरि तिहारी सेज सुहाऊ ॥२३॥

ततः आगत्य तव मुनिं प्रियं करिष्यामि। 23.

ਯੌ ਕਹਿ ਬਢੀ ਤਹਾ ਚਲਿ ਗਯੋ ॥
यौ कहि बढी तहा चलि गयो ॥

इत्युक्त्वा लोहारः तत्र (राजा रतन सान दर्रा) अगच्छत्।

ਤਾ ਕੀ ਕਟਤ ਬੇਰਿਯੈ ਭਯੋ ॥
ता की कटत बेरियै भयो ॥

तस्य च शृङ्खलाः छिन्दितुं आरब्धवान्।

ਤਿਹ ਪਾਲਕੀ ਪ੍ਰਥਮ ਬੈਠਾਯੋ ॥
तिह पालकी प्रथम बैठायो ॥

प्रथमे पालकीयां तं उपविष्टवान्।

ਇਹ ਤੇ ਓਹਿ ਡੋਰੀ ਪਹੁਚਾਯੋ ॥੨੪॥
इह ते ओहि डोरी पहुचायो ॥२४॥

अस्मात् सः (द्वितीये) पालकीं संप्रेषितः। २४.

ਇਕ ਤੇ ਨਿਕਰਿ ਅਵਰ ਮੋ ਗਯੋ ॥
इक ते निकरि अवर मो गयो ॥

(राणा) एकस्य पश्चात् (पालन्क्विन्) ।

ਅਨਤ ਤਹਾ ਤੇ ਨਿਕਸਤ ਭਯੋ ॥
अनत तहा ते निकसत भयो ॥

सः अन्येभ्यः दूरं स्खलितवान्।

ਇਹ ਛਲ ਤਹਾ ਪਹੂੰਚ੍ਯੋ ਜਾਈ ॥
इह छल तहा पहूंच्यो जाई ॥

अनेन युक्त्या सः तत्र (स्वदुर्गे) प्राप्तवान्।

ਤਬੈ ਦੁਰਗ ਮੈ ਬਜੀ ਬਧਾਈ ॥੨੫॥
तबै दुरग मै बजी बधाई ॥२५॥

ततः दुर्गे अभिनन्दनगीतानि वादयितुं आरब्धानि। 25.

ਗੜ ਪਰ ਜਬੈ ਬਧਾਈ ਭਈ ॥
गड़ पर जबै बधाई भई ॥

यदा दुर्गे अभिनन्दनगीतानि वादयितुं आरब्धानि

ਸਊਅਨ ਕਾਢਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨੈ ਲਈ ॥
सऊअन काढि क्रिपानै लई ॥

अतः योद्धाः खड्गान् बहिः निष्कासितवन्तः।

ਜਾ ਪਰ ਪਹੁਚਿ ਖੜਗ ਕਹ ਝਾਰਿਯੋ ॥
जा पर पहुचि खड़ग कह झारियो ॥

तत् प्राप्य खरागम् आक्रमितवान् ।

ਏਕੈ ਘਾਇ ਮਾਰ ਹੀ ਡਾਰਿਯੋ ॥੨੬॥
एकै घाइ मार ही डारियो ॥२६॥

सद्यः एव मारितः। २६.

ਧੁਕਿ ਧੁਕਿ ਪਰੇ ਧਰਨਿ ਭਟ ਭਾਰੇ ॥
धुकि धुकि परे धरनि भट भारे ॥

बृहत् नायकाः गर्जन्तः भूमौ पतन्ति स्म।

ਜਨੁਕ ਕਰਵਤਨ ਬਿਰਛ ਬਿਦਾਰੇ ॥
जनुक करवतन बिरछ बिदारे ॥

आराभिः छिन्नाः क्षिप्ताः इव।

ਜੁਝਿ ਜੁਝਿ ਮਰੈ ਅਧਿਕ ਰਿਸਿ ਭਰੇ ॥
जुझि जुझि मरै अधिक रिसि भरे ॥

ते महाक्रोधेन युद्धं कुर्वन्तः म्रियमाणाः आसन्

ਬਹੁਰਿ ਨ ਦਿਖਯਤ ਤਾਜਿਯਨ ਚਰੇ ॥੨੭॥
बहुरि न दिखयत ताजियन चरे ॥२७॥

न च पुनः अश्वमारुह्य दृष्टाः। 27.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਜੈਨ ਲਾਵਦੀ ਸਾਹ ਕੌ ਤਬ ਹੀ ਦਯੋ ਭਜਾਇ ॥
जैन लावदी साह कौ तब ही दयो भजाइ ॥

ततः अलाउद्दीन राजा दूरं प्रेषितः

ਰਤਨ ਸੈਨ ਰਾਨਾ ਗਏ ਗੜ ਇਹ ਚਰਿਤ ਦਿਖਾਇ ॥੨੮॥
रतन सैन राना गए गड़ इह चरित दिखाइ ॥२८॥

एतत् चरित्रं च दर्शयन् राणा रतनः दुर्गं प्राप्तवान्। २८.

ਗੋਰਾ ਬਾਦਿਲ ਕੌ ਦਿਯੋ ਅਤਿ ਧਨ ਛੋਰਿ ਭੰਡਾਰ ॥
गोरा बादिल कौ दियो अति धन छोरि भंडार ॥

गोरा बादलयोः कोषं उद्घाट्य बहु धनं दत्तम् ।

ਤਾ ਦਿਨ ਤੈ ਪਦੁਮਿਨਿ ਭਏ ਬਾਢੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਪਾਰ ॥੨੯॥
ता दिन तै पदुमिनि भए बाढी प्रीति अपार ॥२९॥

तस्मात् दिवसात् (राणेः) पद्मणिप्रेम बहु वर्धिता । २९.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਨਿੰਨਾਨਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੯੯॥੩੭੨੭॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ निंनानवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१९९॥३७२७॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य १९९तमोऽध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्। १९९.३७२७ इति । गच्छति

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਤ੍ਰਿਗਤਿ ਦੇਸ ਏਸ੍ਵਰ ਬਡੋ ਦ੍ਰੁਗਤਿ ਸਿੰਘ ਇਕ ਭੂਪ ॥
त्रिगति देस एस्वर बडो द्रुगति सिंघ इक भूप ॥

तत्र त्रिगतदेसस्य द्रुगतिसिंहः नाम महान् राजा आसीत्

ਦੇਗ ਤੇਗ ਪੂਰੋ ਪੁਰਖ ਸੁੰਦਰ ਕਾਮ ਸਰੂਪ ॥੧॥
देग तेग पूरो पुरख सुंदर काम सरूप ॥१॥

यो देग-तेग (क्रीडा) निपुणः कामदेव इव सुन्दरः आसीत्। १.

ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
तोटक छंद ॥

तोतक श्लोकः १.

ਉਡਗਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾ ਇਕ ਤਾ ਕੀ ਤ੍ਰਿਯਾ ॥
उडगिंद्र प्रभा इक ता की त्रिया ॥

तस्य उद्गीन्द्रप्रभा नाम पत्नी आसीत्