श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1058


ਤਬੈ ਚਿਤ ਤੇ ਭਾਟ ਬਿਸਾਰਿਯੋ ॥੧॥
तबै चित ते भाट बिसारियो ॥१॥

अथ भट् चितात् विस्मृतः। १.

ਜਾਰ ਬਾਚ ॥
जार बाच ॥

बन्धुः अवदत्-

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਬਾਧਿ ਖਾਟੁ ਤਰ ਨਿਜੁ ਪਤਿਹਿ ਹਮ ਸੌ ਭੋਗ ਕਮਾਇ ॥
बाधि खाटु तर निजु पतिहि हम सौ भोग कमाइ ॥

(यदि) शय्यायाः अधः पतिं बद्ध्वा मां कीलकं कृत्वा ।

ਤੌ ਮੈ ਜਾਨੌ ਸਾਚੁ ਤੂ ਹਿਤੂ ਹਮਾਰੀ ਆਇ ॥੨॥
तौ मै जानौ साचु तू हितू हमारी आइ ॥२॥

तदा अहं ज्ञास्यामि यत् त्वं सत्यमेव मम प्रेम्णः असि। २.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਐਂਡੇ ਰਾਇ ਏਕ ਦਿਨ ਆਯੋ ॥
ऐंडे राइ एक दिन आयो ॥

(यदा) एकस्मिन् दिने एण्डे रायः आगतः

ਦੁਖਿਤ ਨਾਰਿ ਹ੍ਵੈ ਬਚਨ ਸੁਨਾਯੋ ॥
दुखित नारि ह्वै बचन सुनायो ॥

(तथा तस्य) भार्या दुःखिता भूत्वा वचनं उक्तवती।

ਤੁਮ ਕੌ ਰੋਗ ਨਾਥ ਇਕ ਭਾਰੋ ॥
तुम कौ रोग नाथ इक भारो ॥

हे नाथ ! भवतः प्रमुखः रोगः अस्ति।

ਤਾ ਤੇ ਖੀਝਤ ਚਿਤ ਹਮਾਰੋ ॥੩॥
ता ते खीझत चित हमारो ॥३॥

एवं कृत्वा मम मनः अतीव क्रुद्धं भवति। ३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਏਕ ਬੈਦ ਮੈ ਤਵ ਨਿਮਿਤ ਰਾਖ੍ਯੋ ਧਾਮ ਬੁਲਾਇ ॥
एक बैद मै तव निमित राख्यो धाम बुलाइ ॥

भवतः कृते वैद्यं आहूय गृहे एव स्थापितवान्।

ਤਾ ਤੇ ਤੁਰਤ ਕਰਾਇਯੈ ਅਪਨ ਇਲਾਜ ਬਨਾਇ ॥੪॥
ता ते तुरत कराइयै अपन इलाज बनाइ ॥४॥

अतः तत्क्षणमेव तस्मात् स्वस्य चिकित्सां प्राप्नुवन्तु। ४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਐਂਡੇ ਰਾਇ ਤਬੈ ਯੌ ਕਯੋ ॥
ऐंडे राइ तबै यौ कयो ॥

एण्डी रॉयः तदा एव एवम् अकरोत्

ਬੀਰਮ ਦੇਵ ਬੋਲਿ ਕਰਿ ਲਯੋ ॥
बीरम देव बोलि करि लयो ॥

बीराम देव इति च आह्वयत्।

ਯਾ ਗਦ ਕੌ ਗਦਹਾ ਕ੍ਯਾ ਕਰਿਯੈ ॥
या गद कौ गदहा क्या करियै ॥

(हे वैद्य!) अस्य रोगस्य ('गद्') चिकित्सायाः किं कर्तव्यम्, २.

ਜਾ ਤੇ ਰੋਗ ਬਡੋ ਪਰਹਰਿਯੈ ॥੫॥
जा ते रोग बडो परहरियै ॥५॥

यस्मात् महत्तमं रोगं नश्यति। ५.

ਬੈਦ ਤਬੈ ਯੌ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ ॥
बैद तबै यौ बचन उचारे ॥

अथ वैद्यः एवं उक्तवान् ।

ਬਡੋ ਰੋਗ ਇਹ ਭਯੋ ਤਿਹਾਰੇ ॥
बडो रोग इह भयो तिहारे ॥

भवतः अतीव गम्भीरः रोगः अस्ति।

ਯਾ ਕੌ ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹਿ ਕੋਈ ॥
या कौ जंत्र मंत्र नहि कोई ॥

अतः जंत्रमन्त्रस्य (उप) नास्ति।

ਏਕ ਤੰਤ੍ਰ ਹੋਵੈ ਤੌ ਹੋਈ ॥੬॥
एक तंत्र होवै तौ होई ॥६॥

एकः तन्त्रः अस्ति, किमपि (प्रभावं) कर्तुं शक्नोति। ६.

ਮਦਰਾ ਅਧਿਕ ਆਪੁ ਲੈ ਪੀਜੈ ॥
मदरा अधिक आपु लै पीजै ॥

(त्वं) बहु मद्यं पिबसि

ਔਰ ਆਪਨੀ ਤਿਯ ਕਹ ਦੀਜੈ ॥
और आपनी तिय कह दीजै ॥

भार्याम् अपि पोषयतु।

ਖਾਟ ਤਰੇ ਬਾਧ ਤੁਮ ਰਹੋ ॥
खाट तरे बाध तुम रहो ॥

त्वं शय्यायाः अधः बद्धः तिष्ठसि

ਮੁਖ ਤੇ ਪਰੇ ਕਬਿਤਨ ਕਹੋ ॥੭॥
मुख ते परे कबितन कहो ॥७॥

मुखात् च काव्यानि पाठयन् एव तिष्ठतु। ७.

ਏਕ ਬੀਰ ਇਕ ਠੌਰ ਬੁਲੈਹੌ ॥
एक बीर इक ठौर बुलैहौ ॥

ततः अत्र 'बीर' इति आह्वयन्तु

ਇਸੀ ਖਾਟ ਊਪਰ ਬਠੈਹੌ ॥
इसी खाट ऊपर बठैहौ ॥

अस्मिन् शयने च उपविशतु।

ਮਲ ਜੁਧ ਤਵ ਤ੍ਰਿਯ ਤਨ ਕਰਿਹੈ ॥
मल जुध तव त्रिय तन करिहै ॥

सः तव भार्यायाः सह युद्धं करिष्यति,

ਤੋ ਤਵ ਰੋਗ ਬਡੋ ਪਰਹਰਿ ਹੈ ॥੮॥
तो तव रोग बडो परहरि है ॥८॥

तदा तव रोगोऽयं निष्कासितः भविष्यति।8.

ਮੂੜ ਬਾਤ ਇਹ ਕਛੂ ਨ ਜਾਨੀ ॥
मूड़ बात इह कछू न जानी ॥

(सः) मूर्खः एतत् न अवगच्छत्।

ਦੇਹ ਅਰੋਗ ਸਰੋਗ ਪਛਾਨੀ ॥
देह अरोग सरोग पछानी ॥

(सः स्वस्य) स्वस्थं शरीरं रोगग्रस्तं मन्यते स्म।

ਆਪੁ ਮੰਗਾਇ ਮਦ੍ਰਯ ਤਬ ਪਿਯੋ ॥
आपु मंगाइ मद्रय तब पियो ॥

सः स्वयमेव मद्यम् आज्ञापयित्वा तत् पिबति स्म

ਜਾਰ ਸਹਿਤ ਅਬਲਾ ਕੋ ਦਿਯੋ ॥੯॥
जार सहित अबला को दियो ॥९॥

मित्रेण च सह पत्नी अपि पिबति स्म। ९.

ਨਿਜੁ ਕਰ ਮੈ ਤਿਯ ਜਾਰ ਪਿਵਾਯੋ ॥
निजु कर मै तिय जार पिवायो ॥

सा स्त्री हस्तेन पुरुषं पिबितवती।

ਬਪੁ ਔਧੋ ਤਰ ਖਾਟ ਬੰਧਾਯੋ ॥
बपु औधो तर खाट बंधायो ॥

(पतिस्य) शरीरं शय्यायाः अधः उल्टावस्थायां बद्धम् आसीत्।

ਆਖੈ ਦੋਊ ਮੂੰਦਿ ਕਰ ਲਈ ॥
आखै दोऊ मूंदि कर लई ॥

(तस्य) नेत्रद्वयं निमीलितम्

ਜਾਰ ਤ੍ਰਿਯਾ ਆਰੂੜਿਤ ਭਈ ॥੧੦॥
जार त्रिया आरूड़ित भई ॥१०॥

(शयने च) स्त्रीपुरुषाः उपविष्टाः। १०.

ਭਾਟ ਪਰਿਯੋ ਤਰ ਕਬਿਤ ਉਚਾਰੈ ॥
भाट परियो तर कबित उचारै ॥

(सः) शय्यायाः अधः शयानं काव्यं जपत्

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਕਛੂ ਨ ਬਿਚਾਰੈ ॥
भेद अभेद कछू न बिचारै ॥

न च किमपि रहस्यं विचारयितुं शक्नोति स्म।

ਵਹੈ ਤੰਤ੍ਰ ਜੌ ਬੈਦ ਬਨਾਯੋ ॥
वहै तंत्र जौ बैद बनायो ॥

(तत्) तन्त्रं वेदेन कृतं, २.

ਤਾ ਤੇ ਦੇਵ ਹਮਾਰੈ ਆਯੋ ॥੧੧॥
ता ते देव हमारै आयो ॥११॥

अत एव ईश्वरः (बीर) अस्माकं (गृहम्) आगतः। ११.

ਭੋਗੁ ਜਾਰ ਅਬਲਾ ਸੌ ਕਿਯੋ ॥
भोगु जार अबला सौ कियो ॥

सः पुरुषः तया सह यौनसम्बन्धं कृतवान्

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਾ ਕੋ ਸੁਖ ਦਿਯੋ ॥
भाति भाति ता को सुख दियो ॥

तस्मै च सर्वथा सुखं दत्तवान्।

ਉਛਲ ਉਛਲ ਰਤਿ ਅਧਿਕ ਕਮਾਈ ॥
उछल उछल रति अधिक कमाई ॥

प्लवनेन कूर्दनेन च बहु क्रीडितः, २.

ਮੂਰਖ ਭਾਟ ਬਾਤ ਨਹਿ ਪਾਈ ॥੧੨॥
मूरख भाट बात नहि पाई ॥१२॥

परन्तु मूर्खः भाट् विषयं अवगन्तुं न शक्तवान्। १२.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਉਤਰਿ ਖਾਟਿ ਤੇ ਖੋਲਿ ਦ੍ਰਿਗ ਦਿਯੇ ਨ ਕੀਨੋ ਸੋਗੁ ॥
उतरि खाटि ते खोलि द्रिग दिये न कीनो सोगु ॥

शय्यायाम् अवतरित्वा सः नेत्राणि (भट् अपि मनसि) उद्घाट्य किमपि दुःखं न अनुभवति स्म ।

ਭਾਟ ਪਛਾਨ੍ਯੋ ਸਾਚੁ ਜਿਯ ਅਬ ਮੈ ਭਯੋ ਅਰੋਗ ॥੧੩॥
भाट पछान्यो साचु जिय अब मै भयो अरोग ॥१३॥

भट् सत्यं (तस्य) मनसि अवगच्छत् यत् इदानीं अहं रोगी अभवम्। १३.

ਬਾਧਿ ਖਾਟ ਤਰ ਭਾਟ ਕੌ ਤਾ ਕਰ ਤੇ ਮਦ ਪੀਯ ॥
बाधि खाट तर भाट कौ ता कर ते मद पीय ॥

भटस्य शय्यायाः अधः बद्ध्वा तस्य हस्तात् पानेन च ।

ਰਤਿ ਮਾਨੀ ਤ੍ਰਿਯ ਜਾਰ ਸੌ ਭੇਦ ਨ ਪਾਯੋ ਪੀਯ ॥੧੪॥
रति मानी त्रिय जार सौ भेद न पायो पीय ॥१४॥

स्त्री पुरुषेण सह क्रीडति स्म, (सः तु) कान्तं (भाट्) न लब्धवान्। १४.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਬਹਤਰਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੭੨॥੩੩੮੧॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ बहतरवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१७२॥३३८१॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य १७२तमोऽध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्। १७२.३३८१ इति । गच्छति

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਰਾਇ ਨਿਰੰਜਨ ਚੋਪਰੋ ਜਾ ਕੀ ਤ੍ਰਿਯਾ ਅਨੂਪ ॥
राइ निरंजन चोपरो जा की त्रिया अनूप ॥

निरञ्जन राय चोपड़ा के पत्नी अतीव सुन्दरी आसीत्।

ਲੋਕ ਸਕਲ ਨਿਰਖੈ ਤਿਸੈ ਰਤਿ ਕੌ ਜਾਨਿ ਸਰੂਪ ॥੧॥
लोक सकल निरखै तिसै रति कौ जानि सरूप ॥१॥

सर्वे जनाः तं रतिरूपं दृष्टवन्तः। १.

ਸਹਿਰ ਬਸੈ ਬਹਲੋਲ ਪੁਰ ਜਾ ਕੋ ਰੂਪ ਅਮੋਲ ॥
सहिर बसै बहलोल पुर जा को रूप अमोल ॥

यस्य अविश्वसनीयरूपम् आसीत्, (सः) बहलोलपुरे निवसति स्म।

ਸੂਰਾ ਸਕਲ ਸਰਾਹਹੀ ਨਾਮ ਖਾਨ ਬਹਲੋਲ ॥੨॥
सूरा सकल सराहही नाम खान बहलोल ॥२॥

सः सर्वैः योद्धैः प्रशंसितः आसीत् तस्य नाम बहलोलखानः आसीत् । २.

ਜਬ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਗਯੋ ਬਹਲੋਲ ਨਿਹਾਰਿ ॥
जब संगीत कला त्रियहि गयो बहलोल निहारि ॥

यदा बहलोलः तां संगीतमहिलाम् अपश्यत् ।

ਤਬ ਹੀ ਸਭ ਹੀ ਚਿਤ ਤੇ ਦਈ ਪਠਾਨੀ ਡਾਰਿ ॥੩॥
तब ही सभ ही चित ते दई पठानी डारि ॥३॥

ततः सर्वान् पठनीन् स्वस्य चित्तः अपसारयत्। ३.

ਬਨਿਜ ਕਲਾ ਬਾਲਾ ਹੁਤੀ ਲੀਨੀ ਨਿਕਟ ਬੁਲਾਇ ॥
बनिज कला बाला हुती लीनी निकट बुलाइ ॥

तत्र बनिज कला नाम महिला आसीत्, तां आह्वयति स्म।

ਅਮਿਤ ਦਰਬੁ ਤਾ ਕੌ ਦਿਯੋ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿ ਦਈ ਪਠਾਇ ॥੪॥
अमित दरबु ता कौ दियो वा प्रति दई पठाइ ॥४॥

सः तस्मै असंख्यधनं दत्त्वा तस्मै प्रेषितवान्। ४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਬਨਿਜ ਕਲਾ ਚਲਿ ਕੈ ਤਿਤ ਆਈ ॥
बनिज कला चलि कै तित आई ॥

बनिज कला तत्र गतः

ਜਹਾ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸੁਹਾਈ ॥
जहा कला संगीत सुहाई ॥

यत्र सङ्गीतकला अलङ्कृता आसीत्।

ਜਬੈ ਖਾਨ ਕੀ ਉਪਮਾ ਕਰੀ ॥
जबै खान की उपमा करी ॥

यदा सः खानस्य प्रशंसाम् अकरोत्

ਏ ਸੁਨਿ ਬਾਤ ਨਾਰਿ ਵਹ ਢਰੀ ॥੫॥
ए सुनि बात नारि वह ढरी ॥५॥

सा अपि तत् श्रुत्वा दुःखिता अभवत् । ५.

ਇਨ ਬਾਤਨ ਅਬਲਾ ਉਰਝਾਈ ॥
इन बातन अबला उरझाई ॥

एतेन वचनेन (सः) तां स्त्रियं फसितवान्।

ਇਹੈ ਬਾਤ ਪਿਯ ਸੁਨਤ ਸੁਹਾਈ ॥
इहै बात पिय सुनत सुहाई ॥

तदेव (तस्याः) प्रियाय (पतिं) सुन्दरं कथितम्

ਮੈ ਇਕ ਬਾਗ ਬਨਾਯੋ ਭਲੋ ॥
मै इक बाग बनायो भलो ॥

यत् मया सुन्दरं उद्यानं कृतम्।

ਮੁਹਿ ਲੈ ਸੰਗ ਤਹਾ ਤੁਮ ਚਲੋ ॥੬॥
मुहि लै संग तहा तुम चलो ॥६॥

(भार्या पतिम् अवदत्) त्वं मां तत्र नीत्वा गच्छसि। ६.

ਅਬ ਲੌ ਮੈ ਕਤਹੂੰ ਨਹਿ ਗਈ ॥
अब लौ मै कतहूं नहि गई ॥

अहम् अद्यावधि कुत्रापि न गतः।

ਪੈਂਡ ਅਪੈਂਡ ਨ ਪਾਵਤ ਭਈ ॥
पैंड अपैंड न पावत भई ॥

पेण्डे कुपेण्डे पादं न पदानि ।