श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1063


ਬਡੋ ਮੁਨਾਰ ਉਸਾਰਿ ਤ੍ਰਿਯ ਤਾ ਮੈ ਦਈ ਚਿਨਾਇ ॥੨੮॥
बडो मुनार उसारि त्रिय ता मै दई चिनाइ ॥२८॥

एकं च महत् गोपुरं निर्माय तस्मिन् स्त्रियं चिह्नितवान्। २८.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਪਚਹਤਰਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੭੫॥੩੪੩੫॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ पचहतरवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१७५॥३४३५॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्र भूपसंवादस्य १७५तमोऽध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्। १७५.३४३५ इति । गच्छति

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਜਗਬੰਦਨ ਇਕ ਸਾਹੁ ਬਡੋ ਸੁ ਬਖਾਨਿਯੈ ॥
जगबंदन इक साहु बडो सु बखानियै ॥

तत्र जगबन्दनः नाम महान् राजा आसीत्

ਅਪ੍ਰਮਾਨ ਧਨੁ ਜਾ ਕੇ ਧਾਮ ਪ੍ਰਮਾਨਿਯੈ ॥
अप्रमान धनु जा के धाम प्रमानियै ॥

यस्य गृहं महतीं धनं मन्यते स्म।

ਮਤੀ ਸੁ ਬੀਰ ਤ੍ਰਿਯਾ ਸੁਭ ਤਾਹਿ ਭਨਿਜਿਯੈ ॥
मती सु बीर त्रिया सुभ ताहि भनिजियै ॥

बीर मतिः तस्य सुपत्नी इति उच्यते स्म ।

ਹੋ ਸਸਿ ਕੌ ਜਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਬਦਨ ਕੀ ਦਿਜਿਯੈ ॥੧॥
हो ससि कौ जा की प्रभा बदन की दिजियै ॥१॥

तस्य मुखस्य कान्तिः चन्द्रेण सह उपमा आसीत् । १.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਤਾ ਕੋ ਨਾਥ ਵਿਲਾਇਤ ਗਯੋ ॥
ता को नाथ विलाइत गयो ॥

तस्याः पतिः विदेशं गतः

ਆਵਤ ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ ਨਹਿ ਭਯੋ ॥
आवत मद्र देस नहि भयो ॥

परन्तु (सदा) मद्रा देशं न प्रत्यागच्छत्।

ਲਿਖਿ ਪਤਿਯਾ ਅਬਲਾ ਬਹੁ ਹਾਰੀ ॥
लिखि पतिया अबला बहु हारी ॥

सा महिला तस्मै पत्रलेखनं कृत्वा श्रान्ता अभवत्,

ਨਿਜੁ ਪਤਿ ਕੀ ਨਹਿ ਪ੍ਰਭਾ ਨਿਹਾਰੀ ॥੨॥
निजु पति की नहि प्रभा निहारी ॥२॥

परन्तु सा भर्तुः मुखं न दृष्टवती। २.

ਤਿਨ ਤ੍ਰਿਯ ਅਧਿਕ ਉਪਾਇ ਬਨਾਏ ॥
तिन त्रिय अधिक उपाइ बनाए ॥

सा महिला अनेकानि उपायानि गृहीतवती, .

ਤਹ ਹੀ ਰਹੇ ਨਾਥ ਨਹਿ ਆਏ ॥
तह ही रहे नाथ नहि आए ॥

(किन्तु) पतिः तत्रैव स्थितः, न आगतः (गृहम्)।

ਲਾਲ ਮਿਲੇ ਬਿਨੁ ਬਾਲ ਕੁਲਾਈ ॥
लाल मिले बिनु बाल कुलाई ॥

प्रीतमं न मिलित्वा प्रिया विक्षिप्ता अभवत्।

ਸਭ ਧਨ ਲੈ ਸੰਗ ਤਹੀ ਸਿਧਾਈ ॥੩॥
सभ धन लै संग तही सिधाई ॥३॥

सा सर्वं धनं गृहीत्वा तत्र गता। ३.

ਚੰਦ੍ਰਭਾਨ ਜਾਟੂ ਬਟਿਹਾਯੋ ॥
चंद्रभान जाटू बटिहायो ॥

चन्द्रभानः जातुः नाम आक्रमणकारी ('बटिहायो') आसीत् ।

ਲੂਟਨ ਮਾਲ ਬਾਲ ਕੋ ਆਯੋ ॥
लूटन माल बाल को आयो ॥

(स तत् लुण्ठितुं आगतः) स्त्री ।

ਜੋ ਕਰ ਚੜਿਯੋ ਛੀਨਿ ਸਭ ਲੀਨੋ ॥
जो कर चड़ियो छीनि सभ लीनो ॥

सः यत् किमपि हस्तं प्राप्तुं शक्नोति स्म तत् सर्वं गृहीतवान्।

ਰੰਚ ਕੰਚ ਤਿਹ ਰਹਨ ਨ ਦੀਨੋ ॥੪॥
रंच कंच तिह रहन न दीनो ॥४॥

तस्य किमपि न भवितुं शक्यते स्म । ४.

ਭੁਜੰਗ ਛੰਦ ॥
भुजंग छंद ॥

भुजङ्ग श्लोकः १.

ਜਬੈ ਮਾਲ ਕੋ ਲੂਟਿ ਕੈ ਕੈ ਸਿਧਾਏ ॥
जबै माल को लूटि कै कै सिधाए ॥

यदा ते (बटमारः सहचराः) मालम् लुण्ठयित्वा प्रस्थिताः।

ਤਬੈ ਕੂਕਿ ਕੈ ਨਾਰਿ ਬੈਨ੍ਰਯੋ ਸੁਨਾਏ ॥
तबै कूकि कै नारि बैन्रयो सुनाए ॥

ततः सा स्त्रिया क्रन्दति स्म ।

ਸੁਨੋ ਬੈਨ ਭਾਈ ਇਹੈ ਕਾਜ ਕੀਜੋ ॥
सुनो बैन भाई इहै काज कीजो ॥

हे भ्रातरः ! शृणु, एतत् कुरु।

ਰਹੋ ਹ੍ਯਾਂ ਨਹੀ ਦੂਰਿ ਕੋ ਪੈਂਡ ਲੀਜੋ ॥੫॥
रहो ह्यां नही दूरि को पैंड लीजो ॥५॥

अत्र मा तिष्ठ, दूरं मार्गं गृहाण। ५.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜੌ ਇਹ ਬਾਤ ਨਾਥ ਸੁਨਿ ਲੈਹੈ ॥
जौ इह बात नाथ सुनि लैहै ॥

यदि मे भर्ता एतत् श्रोष्यति

ਤੁਮ ਤੇ ਜਾਨ ਏਕ ਨਹਿ ਦੈਹੈ ॥
तुम ते जान एक नहि दैहै ॥

अतः भवद्भिः एकः अपि न मुञ्चति।

ਲੈਹੈ ਛੀਨਿ ਤਰੇ ਕੇ ਘੋਰਾ ॥
लैहै छीनि तरे के घोरा ॥

(सः) भवतः अधः अश्वं अपि हरयिष्यति।

ਤੁਮਰੋ ਰਹਿਯੋ ਜਿਯਬ ਜਗ ਥੋਰਾ ॥੬॥
तुमरो रहियो जियब जग थोरा ॥६॥

(अहं मन्ये यत्) भवतः आयुः जगति अल्पम् अस्ति। ६.

ਇਨ ਇਹ ਬਾਤ ਚਿਤ ਨਹਿ ਆਨੀ ॥
इन इह बात चित नहि आनी ॥

ते एतत् प्रकरणं न गृहीतवन्तः।

ਮੂੜ ਤ੍ਰਿਯਾ ਬਰਰਾਤ ਪਛਾਨੀ ॥
मूड़ त्रिया बररात पछानी ॥

(तत् च गृहीतवान्) मूर्खस्य स्त्रियाः गुञ्जनम्।

ਯਾ ਕੋ ਨਾਥ ਹਮਰ ਕਾ ਕਰਿ ਹੈ ॥
या को नाथ हमर का करि है ॥

तस्याः पतिः अस्मान् किं करिष्यति ?

ਸਹਸ ਸ੍ਵਾਰ ਕੋ ਏਕ ਸੰਘਾਰਿ ਹੈ ॥੭॥
सहस स्वार को एक संघारि है ॥७॥

(सः) एव सवारानाम् सहस्रं हन्ति।7.

ਲੂਟਿ ਸਕਲ ਧਨੁ ਜਬੈ ਸਿਧਾਏ ॥
लूटि सकल धनु जबै सिधाए ॥

यदा ते सर्वं धनं लुण्ठ्य प्रस्थिताः

ਤਬ ਅਬਲਾ ਨਰ ਬਸਤ੍ਰ ਬਨਾਏ ॥
तब अबला नर बसत्र बनाए ॥

ततः सा स्त्री तस्य पुरुषस्य वस्त्रं गृहीतवती।

ਕਟਿ ਸੋ ਕਸਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਤਿਯ ਲੀਨੀ ॥
कटि सो कसि क्रिपान तिय लीनी ॥

सः भाग्येन किरपानं गृहीतवान्

ਕਸਿਸ ਕਮਾਨ ਕਰੈਰੀ ਕੀਨੀ ॥੮॥
कसिस कमान करैरी कीनी ॥८॥

कठोरं च धनुः आकृष्य।8.

ਅਰੁਨ ਤੁਰੰਗ ਅਰੂੜਿਤ ਭਈ ॥
अरुन तुरंग अरूड़ित भई ॥

सा रक्ताश्वस्य उपरि उपविष्टवती

ਪਵਨ ਗਵਨ ਤੇ ਸੀਘ੍ਰ ਸਿਧਈ ॥
पवन गवन ते सीघ्र सिधई ॥

वायुवेगात् च द्रुततरं गतः।

ਜਾਇ ਸ੍ਵਾਰ ਤ੍ਰਿਯ ਸਹੰਸ੍ਰ ਹੰਕਾਰੋ ॥
जाइ स्वार त्रिय सहंस्र हंकारो ॥

सा गत्वा सहस्रं सवारान् मनोरञ्जयत्

ਕੈ ਧਨੁ ਦੇਹੁ ਕਿ ਸਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਰੋ ॥੯॥
कै धनु देहु कि ससत्र संभारो ॥९॥

धनं ददातु वा शस्त्रं गृहाण वा। ९.

ਸਭਹਿਨ ਕੋਪ ਬੈਨ ਸੁਨਿ ਕੀਨੋ ॥
सभहिन कोप बैन सुनि कीनो ॥

(एतत्) वाक्यं श्रुत्वा सर्वे अतीव क्रुद्धाः अभवन्

ਤਾ ਕੌ ਅਧਿਕ ਗਾਰਿਯਨ ਦੀਨੋ ॥
ता कौ अधिक गारियन दीनो ॥

तस्य बहु दुर्व्यवहारं च कृतवान्।

ਤੋ ਤੇ ਮੂੜ ਕਹਾ ਹਮ ਡਰਿ ਹੈ ॥
तो ते मूड़ कहा हम डरि है ॥

हे मूर्ख ! किं भवतः भयं कर्तव्यम् ?

ਸਹਸ ਸ੍ਵਾਰ ਏਕਲ ਤੇ ਟਰਿ ਹੈ ॥੧੦॥
सहस स्वार एकल ते टरि है ॥१०॥

सहस्रं च सवाराः त्वत् एव पलायन्तु। १०.

ਗਹਿ ਧਨੁ ਹਾਥ ਕੋਪ ਤ੍ਰਿਯ ਭਰੀ ॥
गहि धनु हाथ कोप त्रिय भरी ॥

धनुर्हस्तं धनुः क्रोधसमाप्ता

ਤੁਰੈ ਧਵਾਇ ਉਠਵਨੀ ਕਰੀ ॥
तुरै धवाइ उठवनी करी ॥

अश्वं च द्रुतं ('उथवाणी') कृतवान्।

ਏਕ ਬਿਸਿਖ ਕਰਿ ਕੋਪ ਚਲਯੋ ॥
एक बिसिख करि कोप चलयो ॥

सः क्रोधेन बाणं निपातितवान्