श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 264


ਜਾਨੋ ਬਸੰਤ ਕੇ ਅੰਤ ਸਮੈ ਕਦਲੀ ਦਲ ਪਉਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਉਖਾਰੇ ॥੬੧੦॥
जानो बसंत के अंत समै कदली दल पउन प्रचंड उखारे ॥६१०॥

गजाश्वरथसारथाः वसन्तस्य अन्ते प्रचण्डवायुना उद्धृताः परिक्षिप्ताः कदलीवृक्षाः इव छिन्नाः सङ्ग्रामे पतिताः।६१०।

ਧਾਇ ਪਰੇ ਕਰ ਕੋਪ ਬਨੇਚਰ ਹੈ ਤਿਨ ਕੇ ਜੀਅ ਰੋਸ ਜਗਯੋ ॥
धाइ परे कर कोप बनेचर है तिन के जीअ रोस जगयो ॥

हृदये क्रोधः प्रबुद्धः इति कारणेन वानराः क्रुद्धाः अभवन् ।

ਕਿਲਕਾਰ ਪੁਕਾਰ ਪਰੇ ਚਹੂੰ ਘਾਰਣ ਛਾਡਿ ਹਠੀ ਨਹਿ ਏਕ ਭਗਯੋ ॥
किलकार पुकार परे चहूं घारण छाडि हठी नहि एक भगयो ॥

वानरबलानि अपि शत्रुनि पतितानि, हृदये महतीं क्रुद्धानि, चतुर्भ्यः अग्रे प्रस्रवन्तः, स्वस्थानात् अनिवृत्ताः प्रचण्डतया उद्घोषयन्तः।

ਗਹਿ ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਗਦਾ ਬਰਛੀ ਉਤ ਤੇ ਦਲ ਰਾਵਨ ਕੋ ਉਮਗਯੋ ॥
गहि बान कमान गदा बरछी उत ते दल रावन को उमगयो ॥

रावणस्य दलं च ततः बाणधनुः गुदशूलैः सह आगतः। युद्धे (इति) प्रवृत्त्या

ਭਟ ਜੂਝਿ ਅਰੂਝਿ ਗਿਰੇ ਧਰਣੀ ਦਿਜਰਾਜ ਭ੍ਰਮਯੋ ਸਿਵ ਧਯਾਨ ਡਿਗਯੋ ॥੬੧੧॥
भट जूझि अरूझि गिरे धरणी दिजराज भ्रमयो सिव धयान डिगयो ॥६११॥

परतः रावणसेना बाणधनुषगदा इव शस्त्राणि बाहून् च गृहीत्वा अग्रे त्वरितवती, यथा मार्गं गच्छन् चन्द्रः भ्रमितः अभवत्, शिवचिन्तनं च बाधितम्।६११।

ਜੂਝਿ ਅਰੂਝਿ ਗਿਰੇ ਭਟਵਾ ਤਨ ਘਾਇਨ ਘਾਇ ਘਨੇ ਭਿਭਰਾਨੇ ॥
जूझि अरूझि गिरे भटवा तन घाइन घाइ घने भिभराने ॥

युद्धे युद्धे पतितानां वीराणां क्षतशरीराणां बहुव्रणानां कारणेन घोराः अभवन् ।

ਜੰਬੁਕ ਗਿਧ ਪਿਸਾਚ ਨਿਸਾਚਰ ਫੂਲ ਫਿਰੇ ਰਨ ਮੌ ਰਹਸਾਨੇ ॥
जंबुक गिध पिसाच निसाचर फूल फिरे रन मौ रहसाने ॥

शरीरे व्रणं प्राप्य योद्धवः डुलन्तः पतितुं आरब्धवन्तः, शृगालगृध्राः भूताः राक्षसाः च मनसि आनन्दिताः अभवन् ।

ਕਾਪ ਉਠੀ ਸੁ ਦਿਸਾ ਬਿਦਿਸਾ ਦਿਗਪਾਲਨ ਫੇਰ ਪ੍ਰਲੈ ਅਨੁਮਾਨੇ ॥
काप उठी सु दिसा बिदिसा दिगपालन फेर प्रलै अनुमाने ॥

भयंकरं युद्धं दृष्ट्वा सर्वाणि दिशः कम्पिताः अभवन् तथा च डिग्पल् (पर्यवेक्षकाः निर्देशकाः च) प्रलयस्य आगमनस्य अनुमानं कृतवन्तः

ਭੂਮਿ ਅਕਾਸ ਉਦਾਸ ਭਏ ਗਨ ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਭ੍ਰਮੇ ਭਹਰਾਨੇ ॥੬੧੨॥
भूमि अकास उदास भए गन देव अदेव भ्रमे भहराने ॥६१२॥

पृथिवी-आकाशं च उद्विग्नौ युद्धस्य घोरं दृष्ट्वा देवदानवौ भ्रान्तौ।।६१२।।

ਰਾਵਨ ਰੋਸ ਭਰਯੋ ਰਨ ਮੋ ਰਿਸ ਸੌ ਸਰ ਓਘ ਪ੍ਰਓਘ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
रावन रोस भरयो रन मो रिस सौ सर ओघ प्रओघ प्रहारे ॥

अत्यन्तं क्रुद्धः मनसा रावणः सामूहिकरूपेण बाणान् विसर्जयितुं आरब्धवान् च

ਭੂਮਿ ਅਕਾਸ ਦਿਸਾ ਬਿਦਿਸਾ ਸਭ ਓਰ ਰੁਕੇ ਨਹਿ ਜਾਤ ਨਿਹਾਰੇ ॥
भूमि अकास दिसा बिदिसा सभ ओर रुके नहि जात निहारे ॥

तस्य बाणैः पृथिवी आकाशः सर्वदिशः विदीर्णाः

ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਰਾਜ ਸਰਾਸਨ ਲੈ ਛਿਨ ਮੌ ਛੁਭ ਕੈ ਸਰ ਪੁੰਜ ਨਿਵਾਰੇ ॥
स्री रघुराज सरासन लै छिन मौ छुभ कै सर पुंज निवारे ॥

अस्मिन् पार्श्वे रामः क्रुद्धः क्षणमात्रेण तेषां सर्वेषां बाणानां सामूहिकं निर्वहनं नाशयत् च

ਜਾਨਕ ਭਾਨ ਉਦੈ ਨਿਸ ਕਉ ਲਖਿ ਕੈ ਸਭ ਹੀ ਤਪ ਤੇਜ ਪਧਾਰੇ ॥੬੧੩॥
जानक भान उदै निस कउ लखि कै सभ ही तप तेज पधारे ॥६१३॥

बाणकारणात् प्रसृतं तमः पुनः चतुर्णां पार्श्वयोः सूर्यप्रकाशस्य प्रसारणेन निर्मलः अभवत्।६१३।

ਰੋਸ ਭਰੇ ਰਨ ਮੋ ਰਘੁਨਾਥ ਕਮਾਨ ਲੈ ਬਾਨ ਅਨੇਕ ਚਲਾਏ ॥
रोस भरे रन मो रघुनाथ कमान लै बान अनेक चलाए ॥

क्रोधपूर्णः रामः बहूनि बाणान् विसृज्य च

ਬਾਜ ਗਜੀ ਗਜਰਾਜ ਘਨੇ ਰਥ ਰਾਜ ਬਨੇ ਕਰਿ ਰੋਸ ਉਡਾਏ ॥
बाज गजी गजराज घने रथ राज बने करि रोस उडाए ॥

कारयामास गजाश्वाश्वरथानां च उड्डयनम् |

ਜੇ ਦੁਖ ਦੇਹ ਕਟੇ ਸੀਅ ਕੇ ਹਿਤ ਤੇ ਰਨ ਆਜ ਪ੍ਰਤਖ ਦਿਖਾਏ ॥
जे दुख देह कटे सीअ के हित ते रन आज प्रतख दिखाए ॥

यथा सीतायाः पीडा निवृत्ता सा च मुक्ता भवेत् ।

ਰਾਜੀਵ ਲੋਚਨ ਰਾਮ ਕੁਮਾਰ ਘਨੋ ਰਨ ਘਾਲ ਘਨੋ ਘਰ ਘਾਏ ॥੬੧੪॥
राजीव लोचन राम कुमार घनो रन घाल घनो घर घाए ॥६१४॥

रामः अद्य तादृशान् सर्वान् प्रयत्नान् कृतवान् स कमलनेत्रः स्वस्य घोरयुद्धेन बहूनां गृहपरित्यागं कृतवान्।।614।

ਰਾਵਨ ਰੋਸ ਭਰਯੋ ਗਰਜਯੋ ਰਨ ਮੋ ਲਹਿ ਕੈ ਸਭ ਸੈਨ ਭਜਾਨਯੋ ॥
रावन रोस भरयो गरजयो रन मो लहि कै सभ सैन भजानयो ॥

रावणः क्रोधेन गर्जन् सैन्यं पुरतः त्वरितम् ।

ਆਪ ਹੀ ਹਾਕ ਹਥਿਯਾਰ ਹਠੀ ਗਹਿ ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਸੋ ਰਣ ਠਾਨਯੋ ॥
आप ही हाक हथियार हठी गहि स्री रघुनंदन सो रण ठानयो ॥

उच्चैः उद्घोषयन् हस्तेषु शस्त्राणि धारयन् सः ऋजुं रामं प्रति आगत्य तेन सह युद्धं कृतवान्

ਚਾਬਕ ਮਾਰ ਕੁਦਾਇ ਤੁਰੰਗਨ ਜਾਇ ਪਰਯੋ ਕਛੁ ਤ੍ਰਾਸ ਨ ਮਾਨਯੋ ॥
चाबक मार कुदाइ तुरंगन जाइ परयो कछु त्रास न मानयो ॥

सः स्वस्य अश्वान् प्रहारेन निर्भयेन द्रुतं कृतवान् ।

ਬਾਨਨ ਤੇ ਬਿਧੁ ਬਾਹਨ ਤੇ ਮਨ ਮਾਰਤ ਕੋ ਰਥ ਛੋਰਿ ਸਿਧਾਨਯੋ ॥੬੧੫॥
बानन ते बिधु बाहन ते मन मारत को रथ छोरि सिधानयो ॥६१५॥

स रथं त्यक्त्वा रामं हन्तुम् आज्ञापयामि बाणैः अग्रे आगतः।६१५।।

ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਨੰਦਨ ਕੀ ਭੁਜ ਕੇ ਜਬ ਛੋਰ ਸਰਾਸਨ ਬਾਨ ਉਡਾਨੇ ॥
स्री रघुनंदन की भुज के जब छोर सरासन बान उडाने ॥

रामस्य पृथिव्याः हस्तान् निर्वृते यदा बाणाः ।

ਭੂੰਮਿ ਅਕਾਸ ਪਤਾਰ ਚਹੂੰ ਚਕ ਪੂਰ ਰਹੇ ਨਹੀ ਜਾਤ ਪਛਾਨੇ ॥
भूंमि अकास पतार चहूं चक पूर रहे नही जात पछाने ॥

आकाशः, पाताललोकः, चतुःदिशः च कदापि ज्ञातुं न शक्यन्ते स्म

ਤੋਰ ਸਨਾਹ ਸੁਬਾਹਨ ਕੇ ਤਨ ਆਹ ਕਰੀ ਨਹੀ ਪਾਰ ਪਰਾਨੇ ॥
तोर सनाह सुबाहन के तन आह करी नही पार पराने ॥

ते बाणाः योद्धानां कवचान् विदारयन्त्यः निःश्वासोच्चारणं विना।