श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 75


ਸ੍ਵੈਯਾ ॥
स्वैया ॥

स्वय्या

ਤ੍ਰਾਸ ਕੁਟੰਬ ਕੇ ਹੁਇ ਕੈ ਉਦਾਸ ਅਵਾਸ ਕੋ ਤਿਆਗਿ ਬਸਿਓ ਬਨਿ ਰਾਈ ॥
त्रास कुटंब के हुइ कै उदास अवास को तिआगि बसिओ बनि राई ॥

कुटुम्बे दुःखदघटनाकारणात् विषादितः सः स्वगृहं त्यक्त्वा वने निवसितुं आगतः ।

ਨਾਮ ਸੁਰਥ ਮੁਨੀਸਰ ਬੇਖ ਸਮੇਤ ਸਮਾਦਿ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਈ ॥
नाम सुरथ मुनीसर बेख समेत समादि समाधि लगाई ॥

तस्य नाम सूरथ इति ऋषिवेषं स्वीकृत्य चिन्तने प्रवृत्तः ।

ਚੰਡ ਅਖੰਡ ਖੰਡੇ ਕਰ ਕੋਪ ਭਈ ਸੁਰ ਰਛਨ ਕੋ ਸਮੁਹਾਈ ॥
चंड अखंड खंडे कर कोप भई सुर रछन को समुहाई ॥

सम्यक् तेजः चण्डिका देवी सर्वेभ्यः पुरतः अस्ति, सा राक्षसविनाशिनी देवपालिका च।

ਬੂਝਹੁ ਜਾਇ ਤਿਨੈ ਤੁਮ ਸਾਧ ਅਗਾਧਿ ਕਥਾ ਕਿਹ ਭਾਤਿ ਸੁਨਾਈ ॥੭॥
बूझहु जाइ तिनै तुम साध अगाधि कथा किह भाति सुनाई ॥७॥

सुरथः मुनिः स्वसहचरं मुनिं अवदत्, हे सन्यासी, इदानीं ज्ञातुं प्रयतस्व, तस्य का अद्भुतकथा अस्ति?7.

ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
तोटक छंद ॥

तोटक स्तन्जा

ਮੁਨੀਸੁਰੋਵਾਚ ॥
मुनीसुरोवाच ॥

महामुनिः उक्तवान् ।

ਹਰਿ ਸੋਇ ਰਹੈ ਸਜਿ ਸੈਨ ਤਹਾ ॥
हरि सोइ रहै सजि सैन तहा ॥

यत्र हरिः (विष्णुः) सेजं (सेन) अलङ्कृत्य सुप्तः आसीत्।

ਜਲ ਜਾਲ ਕਰਾਲ ਬਿਸਾਲ ਜਹਾ ॥
जल जाल कराल बिसाल जहा ॥

घोरे विशाले जलविस्तारस्य अन्तः अलङ्कृतशयने सुप्तः आसीत् ।

ਭਯੋ ਨਾਭਿ ਸਰੋਜ ਤੇ ਬਿਸੁ ਕਰਤਾ ॥
भयो नाभि सरोज ते बिसु करता ॥

(तत्र विष्णोः) नाभितः कमलफुल् जातः (तस्मात्) जगतः सृष्टिकर्ता (ब्रह्मा) जातः।

ਸ੍ਰੁਤ ਮੈਲ ਤੇ ਦੈਤ ਰਚੇ ਜੁਗਤਾ ॥੮॥
स्रुत मैल ते दैत रचे जुगता ॥८॥

तस्य नाभिपद्मात् ब्रह्मा जातः, केनचित् यन्त्रेण तस्य कर्णस्य कण्ठात् राक्षसाः निर्मिताः।।८।।

ਮਧੁ ਕੈਟਭ ਨਾਮ ਧਰੇ ਤਿਨ ਕੇ ॥
मधु कैटभ नाम धरे तिन के ॥

ते (द्वौ दैत्यौ) मधु कैत्भ इति नाम्ना

ਅਤਿ ਦੀਰਘ ਦੇਹ ਭਏ ਜਿਨ ਕੇ ॥
अति दीरघ देह भए जिन के ॥

मधुकैताभ इति नाम्ना तेषां शरीरं महतीं महत्।

ਤਿਨ ਦੇਖਿ ਲੁਕੇਸ ਡਰਿਓ ਹੀਅ ਮੈ ॥
तिन देखि लुकेस डरिओ हीअ मै ॥

तान् दृष्ट्वा ब्रह्मा (लूका) हृदये अतीव भीतः अभवत्।

ਜਗ ਮਾਤ ਕੋ ਧਿਆਨੁ ਧਰਿਯੋ ਜੀਅ ਮੈ ॥੯॥
जग मात को धिआनु धरियो जीअ मै ॥९॥

तान् दृष्ट्वा ब्रह्मा भीतः बभूव मनसि विश्वमातरं चिन्तयन्।।9।।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਛੁਟੀ ਚੰਡਿ ਜਾਗੈ ਬ੍ਰਹਮ ਕਰਿਓ ਜੁਧ ਕੋ ਸਾਜੁ ॥
छुटी चंडि जागै ब्रहम करिओ जुध को साजु ॥

विष्णुः निद्रायाः जागरणसमये युद्धस्य सज्जतां कृतवान् ।

ਦੈਤ ਸਭੈ ਘਟਿ ਜਾਹਿ ਜਿਉ ਬਢੈ ਦੇਵਤਨ ਰਾਜ ॥੧੦॥
दैत सभै घटि जाहि जिउ बढै देवतन राज ॥१०॥

यथा दानवानां संख्या न्यूनीभवन्तु देवशासनं च वर्धते।।10।।

ਸ੍ਵੈਯਾ ॥
स्वैया ॥

स्वय्या

ਜੁਧ ਕਰਿਓ ਤਿਨ ਸੋ ਭਗਵੰਤਿ ਨ ਮਾਰ ਸਕੈ ਅਤਿ ਦੈਤ ਬਲੀ ਹੈ ॥
जुध करिओ तिन सो भगवंति न मार सकै अति दैत बली है ॥

दानवानां विरुद्धं युद्धं कृतवान्, परन्तु तेषां वधं कर्तुं न शक्तवान् यतः ते अतीव शूराः आसन् ।

ਸਾਲ ਭਏ ਤਿਨ ਪੰਚ ਹਜਾਰ ਦੁਹੂੰ ਲਰਤੇ ਨਹਿ ਬਾਹ ਟਲੀ ਹੈ ॥
साल भए तिन पंच हजार दुहूं लरते नहि बाह टली है ॥

युद्धे पञ्च वर्षसहस्राणि यावत् समयः अभवत्, परन्तु ते श्रान्ताः न आसन् ।

ਦੈਤਨ ਰੀਝ ਕਹਿਓ ਬਰ ਮਾਗ ਕਹਿਓ ਹਰਿ ਸੀਸਨ ਦੇਹੁ ਭਲੀ ਹੈ ॥
दैतन रीझ कहिओ बर माग कहिओ हरि सीसन देहु भली है ॥

भगवतः सामर्थ्येन प्रसन्नाः भूत्वा राक्षसाः भगवन्तं वरं याचयितुम् आग्रहं कृतवन्तः, भगवान् तान् शरीराणि समर्पयितुं प्रार्थितवन्तः।

ਧਾਰਿ ਉਰੂ ਪਰਿ ਚਕ੍ਰ ਸੋ ਕਾਟ ਕੈ ਜੋਤ ਲੈ ਆਪਨੈ ਅੰਗਿ ਮਲੀ ਹੈ ॥੧੧॥
धारि उरू परि चक्र सो काट कै जोत लै आपनै अंगि मली है ॥११॥

अङ्के स्थापयित्वा तेषां शिरः छित्त्वा तेषां बलं आत्मनः अन्तः समासृत्य।।११।।

ਸੋਰਠਾ ॥
सोरठा ॥

सोरथः

ਦੇਵਨ ਥਾਪਿਓ ਰਾਜ ਮਧੁ ਕੈਟਭ ਕੋ ਮਾਰ ਕੈ ॥
देवन थापिओ राज मधु कैटभ को मार कै ॥

मधुकैतभं च हत्वा देवराज्यं स्थापितवान् ।

ਦੀਨੋ ਸਕਲ ਸਮਾਜ ਬੈਕੁੰਠਗਾਮੀ ਹਰਿ ਭਏ ॥੧੨॥
दीनो सकल समाज बैकुंठगामी हरि भए ॥१२॥

तेभ्यः सर्वोपकरणं दत्त्वा स्वयं स्वर्गं जगाम।।12।।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਨੇ ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਉਕਤਿ ਬਿਲਾਸ ਮਧੁ ਕੈਟਭ ਬਧਹਿ ਪ੍ਰਥਮ ਧਯਾਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧॥
इति स्री मारकंडे पुराने चंडी चरित्र उकति बिलास मधु कैटभ बधहि प्रथम धयाइ समापतम सतु सुभम सतु ॥१॥

मार्कण्डेयपुराणे चण्डीचरित उकतिषु यथा वर्णितं मधुकैताभवधस्य प्रथमाध्यायस्य समाप्तिः।१.