श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1251


ਮੁਹਿ ਕਸ ਚਹਤ ਭਲਾਈ ਕਰਿਯੋ ॥੭॥
मुहि कस चहत भलाई करियो ॥७॥

सा मम किं हितं (सद्) कर्तुम् इच्छति। ७.

ਪਤਿ ਮਾਰਿਯੋ ਜਾ ਕੇ ਹਿਤ ਗਯੋ ॥
पति मारियो जा के हित गयो ॥

यस्य कृते पतिना हता, (सः अपि) अगच्छत्।

ਸੋ ਭੀ ਅੰਤ ਨ ਤਾ ਕੋ ਭਯੋ ॥
सो भी अंत न ता को भयो ॥

तदपि तस्य अन्ते न अभवत् ।

ਐਸੋ ਮਿਤ੍ਰ ਕਛੂ ਨਹੀ ਕਰਿਯੋ ॥
ऐसो मित्र कछू नही करियो ॥

(मनसे चिन्तयितुं आरब्धवान्) तादृशात् मित्रात् किमपि मा कुरु।

ਇਹ ਰਾਖੇ ਤੇ ਭਲੋ ਸੰਘਰਿਯੋ ॥੮॥
इह राखे ते भलो संघरियो ॥८॥

तत् पालयितुम् अपेक्षया श्रेयस्करम्, तत् हन्तुम्। ८.

ਕਰ ਮਹਿ ਕਾਢਿ ਭਗੌਤੀ ਲਈ ॥
कर महि काढि भगौती लई ॥

सः हस्ते खड्गं बहिः कृतवान्

ਦੁਹੂੰ ਹਾਥ ਤਾ ਕੋ ਸਿਰ ਦਈ ॥
दुहूं हाथ ता को सिर दई ॥

हस्तद्वयेन च शिरसि प्रहारं कृतवान्।

ਹਾਇ ਹਾਇ ਜਿਮਿ ਭੂਪ ਪੁਕਾਰੈ ॥
हाइ हाइ जिमि भूप पुकारै ॥

यथा राजा हि हि हि' इति आहूतवान् ।

ਤ੍ਰਯੋ ਤ੍ਰਯੋ ਨਾਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨਨ ਮਾਰੈ ॥੯॥
त्रयो त्रयो नारि क्रिपानन मारै ॥९॥

तदा तदा सा स्त्री खड्गेन सह युद्धं कुर्वती आसीत् । ९.

ਦ੍ਵੈ ਦਿਨ ਭਏ ਨ ਪਤਿ ਕੇ ਮਰੈ ॥
द्वै दिन भए न पति के मरै ॥

(जनाः वक्तुं आरब्धवन्तः यत् मम) भर्तुः मृत्योः दिवसद्वयमपि नास्ति

ਐਸੀ ਲਗੇ ਅਬੈ ਏ ਕਰੈ ॥
ऐसी लगे अबै ए करै ॥

अधुना च ते तत् कर्तुं आरभन्ते।

ਧ੍ਰਿਗ ਜਿਯਬੋ ਪਿਯ ਬਿਨੁ ਜਗ ਮਾਹੀ ॥
ध्रिग जियबो पिय बिनु जग माही ॥

पतिं विना लोके जीवितुं शापः,

ਜਾਰ ਚੋਰ ਜਿਹ ਹਾਥ ਚਲਾਹੀ ॥੧੦॥
जार चोर जिह हाथ चलाही ॥१०॥

यत्र चोराः कार्यं कुर्वन्ति। १०.

ਮਰਿਯੋ ਨਿਰਖਿ ਤਿਹ ਸਭਨ ਉਚਾਰਾ ॥
मरियो निरखि तिह सभन उचारा ॥

मृतं दृष्ट्वा सर्वे अवदन् ।

ਭਲਾ ਕਰਾ ਤੈ ਜਾਰ ਸੰਘਾਰਾ ॥
भला करा तै जार संघारा ॥

त्वया सहचरं हत्वा सुकृतं कृतम्।

ਚਾਦਰ ਕੀ ਲਜਾ ਤੈ ਰਾਖੀ ॥
चादर की लजा तै राखी ॥

त्वया पर्दायाः (शालीनता) आश्रयः रक्षितः।

ਧੰਨ੍ਯ ਧੰਨ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੀ ਤੂ ਭਾਖੀ ॥੧੧॥
धंन्य धंन्य पुत्री तू भाखी ॥११॥

(सर्वे) वक्तुं प्रवृत्ताः हे पुत्री ! त्वं धन्यः असि। ११.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਤੀਨ ਸੌ ਦੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੩੦੨॥੫੮੨੦॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे तीन सौ दो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥३०२॥५८२०॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य ३०२तमस्य चरितस्य समापनम्, सर्वं शुभम्।३०२।५८२०। गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਅਭਰਨ ਸਿੰਘ ਸੁਨਾ ਇਕ ਨ੍ਰਿਪ ਬਰ ॥
अभरन सिंघ सुना इक न्रिप बर ॥

अभरणसिंहः नाम महान् राजा श्रुतवान्,

ਲਜਤ ਹੋਤ ਜਿਹ ਨਿਰਖਿ ਦਿਵਾਕਰ ॥
लजत होत जिह निरखि दिवाकर ॥

यं दृष्ट्वा सूर्योऽपि पूर्वं लज्जितः आसीत्।

ਅਭਰਨ ਦੇਇ ਸਦਨ ਮਹਿ ਨਾਰੀ ॥
अभरन देइ सदन महि नारी ॥

अभरण देई तस्य गृहस्य महिला आसीत्

ਮਥਿ ਅਭਰਨ ਜਣੁ ਸਕਲ ਨਿਕਾਰੀ ॥੧॥
मथि अभरन जणु सकल निकारी ॥१॥

यम् अभरणम् (आभूषणम्) पिष्ट्वा क्रियते इव। १.

ਰਾਨੀ ਹੁਤੀ ਮਿਤ੍ਰ ਸੇਤੀ ਰਤਿ ॥
रानी हुती मित्र सेती रति ॥

राज्ञी (क) मित्रे नियोजितः आसीत्

ਭੋਗਤ ਹੁਤੀ ਤਵਨ ਕਹ ਨਿਤਿਪ੍ਰਤਿ ॥
भोगत हुती तवन कह नितिप्रति ॥

नित्यं च तस्य सह क्रीडति स्म।

ਇਕ ਦਿਨ ਭੇਦ ਰਾਵ ਲਖਿ ਪਾਯੋ ॥
इक दिन भेद राव लखि पायो ॥

एकदा राजा तत् रहस्यं ज्ञातुम् आगतः।

ਤ੍ਰਿਯ ਕੇ ਧਾਮ ਬਿਲੋਕਨ ਆਯੋ ॥੨॥
त्रिय के धाम बिलोकन आयो ॥२॥

(सः) स्त्रियाः गृहं द्रष्टुं आगतः। २.

ਤਹ ਤੇ ਲਯੋ ਪਕਰਿ ਇਕ ਜਾਰਾ ॥
तह ते लयो पकरि इक जारा ॥

एकः मित्रः (राज्ञ्याः) तत्र गृहीतः

ਤੌਨੇ ਠੌਰਿ ਮਾਰਿ ਕਰਿ ਡਾਰਾ ॥
तौने ठौरि मारि करि डारा ॥

तथा स्थले एव मारितः।

ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਨਿ ਨ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਾਰੀ ॥
इसत्री जानि न इसत्री मारी ॥

स्त्रीवत् नारीं मा हन्ति

ਚਿਤ ਅਪਨੇ ਤੇ ਦਈ ਬਿਸਾਰੀ ॥੩॥
चित अपने ते दई बिसारी ॥३॥

मनसा च विस्मृतवान्। ३.

ਬੀਤਤ ਬਰਖ ਅਧਿਕ ਜਬ ਭਏ ॥
बीतत बरख अधिक जब भए ॥

यदा बहूनि वर्षाणि व्यतीतानि

ਰਾਨੀ ਬਹੁ ਉਪਚਾਰ ਬਨਏ ॥
रानी बहु उपचार बनए ॥

राज्ञी च अनेकानि उपायानि अकरोत्।

ਰਾਜਾ ਤਾ ਕੇ ਧਾਮ ਨ ਆਯੋ ॥
राजा ता के धाम न आयो ॥

परन्तु राजा तस्याः गृहं न आगतः।

ਤਬ ਇਕ ਔਰੁਪਚਾਰ ਬਨਾਯੋ ॥੪॥
तब इक औरुपचार बनायो ॥४॥

अथ (सः) अन्यं उपायं कृतवान्। ४.

ਰਾਨੀ ਭੇਸ ਸੰਨ੍ਯਾਸਿਨਿ ਕੋ ਧਰਿ ॥
रानी भेस संन्यासिनि को धरि ॥

राज्ञी संन्यासनवेषं धारयत् ।

ਜਾਤ ਭਈ ਤਜਿ ਧਾਮ ਨਿਕਰਿ ਕਰਿ ॥
जात भई तजि धाम निकरि करि ॥

सा गृहात् निर्गतवती।

ਖੇਲਤ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਅਖਿਟ ਜਬ ਆਯੋ ॥
खेलत न्रिपति अखिट जब आयो ॥

यदा राजा मृगयाक्रीडां कर्तुं आगतः तदा ।

ਏਕ ਹਰਿਨ ਲਖਿ ਤੁਰੰਗ ਧਵਾਯੋ ॥੫॥
एक हरिन लखि तुरंग धवायो ॥५॥

(ततः) मृगं दृष्ट्वा अश्वः (तस्य पश्चात्) धावितवान्।5.

ਜੋਜਨ ਕਿਤਕ ਨਗਰ ਤੇ ਗਯੋ ॥
जोजन कितक नगर ते गयो ॥

कति योजनाः नगरात् (दूरे) गताः।

ਪਹੁਚਤ ਜਹ ਨ ਮਨੁਛ ਇਕ ਭਯੋ ॥
पहुचत जह न मनुछ इक भयो ॥

समवाप (तत्र) यत्र एकोऽपि मानवः नासीत्।

ਉਤਰਿਯੋ ਬਿਕਲ ਬਾਗ ਮੈ ਜਾਈ ॥
उतरियो बिकल बाग मै जाई ॥

विक्षिप्तः सः एकस्मिन् उद्याने अवतरत् ।

ਰਾਨੀ ਇਕਲ ਪਹੂਚੀ ਆਈ ॥੬॥
रानी इकल पहूची आई ॥६॥

(तत्र) एकः (तपस्वी) रानी आगतः। ६.

ਸੰਨ੍ਯਾਸਿਨਿ ਕੋ ਭੇਸ ਬਨਾਏ ॥
संन्यासिनि को भेस बनाए ॥

सः भिक्षुवेषं कृतवान् आसीत्

ਸੀਸ ਜਟਨ ਕੋ ਜੂਟ ਛਕਾਏ ॥
सीस जटन को जूट छकाए ॥

शिरसि च जातानां समूहः आसीत्।

ਜੋ ਨਰੁ ਤਾ ਕੋ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰੈ ॥
जो नरु ता को रूप निहारै ॥

यः स्वरूपं पश्यति, २.

ਉਰਝਿ ਰਹੈ ਨਹਿ ਸੰਕ ਬਿਚਾਰੈ ॥੭॥
उरझि रहै नहि संक बिचारै ॥७॥

सः भ्रान्ता तिष्ठति स्म, न च कश्चित् शङ्कते स्म। ७.

ਉਤਰਤ ਬਾਗ ਤਿਹੀ ਤ੍ਰਿਯ ਭਈ ॥
उतरत बाग तिही त्रिय भई ॥

सा अपि तत्र उद्याने अवतरत्