श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1142


ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਿਹ ਰਮਿਯੋ ਤਰੁਨਿ ਸੁਖ ਪਾਇ ਕਰ ॥
भाति भाति तिह रमियो तरुनि सुख पाइ कर ॥

स्त्री अपि सुखेन तस्य प्रेम्णा कृतवान्

ਹੋ ਬਿਨੁ ਦਾਮਨ ਅਬਲਾਹੂੰ ਰਹੀ ਬਿਕਾਇ ਕਰਿ ॥੮॥
हो बिनु दामन अबलाहूं रही बिकाइ करि ॥८॥

सा च स्त्री अविचलिततया विक्रीता। ८.

ਚਿਤ ਚਿੰਤਾ ਤ੍ਰਿਯ ਕਰਹੀ ਇਸੀ ਸੰਗ ਜਾਇ ਹੌ ॥
चित चिंता त्रिय करही इसी संग जाइ हौ ॥

सा महिला मनसि चिन्तितवती यत् (अधुना) मया तेन सह गन्तव्यम् इति

ਨਿਜੁ ਨਾਇਕ ਕੌ ਦਰਸੁ ਨ ਬਹੁਰ ਦਿਖਾਇ ਹੌ ॥
निजु नाइक कौ दरसु न बहुर दिखाइ हौ ॥

न च मम पतिं पुनः दर्शयतु।

ਤਾ ਤੇ ਕਛੁ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੋ ਐਸੇ ਕੀਜਿਯੈ ॥
ता ते कछु चरित्र सो ऐसे कीजियै ॥

अतः केचन पात्राणि एवं कर्तव्यानि

ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਜਸਊ ਰਹੈ ਅਪਜਸ ਨ ਸੁਨੀਜਿਯੈ ॥੯॥
हो जा ते जसऊ रहै अपजस न सुनीजियै ॥९॥

येन सह सकारात्मकं तिष्ठेत्, दुष्टं न श्रोतव्यम्। ९.

ਏਕ ਸਖੀ ਪ੍ਰਤਿ ਕਹਿਯੋ ਭੇਦ ਸਮਝਾਇ ਕੈ ॥
एक सखी प्रति कहियो भेद समझाइ कै ॥

(सः) एकं सखीं सर्वं रहस्यं व्याख्याय अवदत्

ਹਰਿਨ ਹੇਤੁ ਤ੍ਰਿਯ ਡੂਬੀ ਕਹਿਯਹੁ ਜਾਇ ਕੈ ॥
हरिन हेतु त्रिय डूबी कहियहु जाइ कै ॥

गत्वा (राजं) कथयतु यत् राज्ञी मज्जिता (मृगमनुसृत्य)।

ਬੈਨ ਸੁਨਤ ਸਹਚਰੀ ਜਾਤਿ ਤਿਹ ਕੌ ਭਈ ॥
बैन सुनत सहचरी जाति तिह कौ भई ॥

तत्प्रकरणं श्रुत्वा सखी तत्र गतः

ਹੋ ਜੁ ਕਛੁ ਕੁਅਰਿ ਤਿਹ ਕਹਿਯੋ ਖਬਰਿ ਸੋ ਨ੍ਰਿਪ ਦਈ ॥੧੦॥
हो जु कछु कुअरि तिह कहियो खबरि सो न्रिप दई ॥१०॥

यच्च राज्ञ्या तस्मै कथितं, (तत्) वार्ता राज्ञे प्रसारिता। १०.

ਆਪੁ ਕੁਅਰ ਕੇ ਸਾਥ ਗਈ ਸੁਖ ਪਾਇ ਕੈ ॥
आपु कुअर के साथ गई सुख पाइ कै ॥

(राज्ञी) स्वयं कुँवरेण सह सुखेन गतवती,

ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਨਿ ਡੂਬੀ ਨਾਰਿ ਰਹਿਯੋ ਸਿਰੁ ਨ੍ਯਾਇ ਕੈ ॥
न्रिप सुनि डूबी नारि रहियो सिरु न्याइ कै ॥

किन्तु राजा राज्ञ्याः मज्जनं श्रुत्वा शिरः अधः स्थापयति स्म ।

ਚੰਚਲਾਨ ਕੋ ਚਰਿਤ ਨ ਨਰ ਕੋਊ ਲਹੈ ॥
चंचलान को चरित न नर कोऊ लहै ॥

न कश्चित् पुरुषः स्त्रियाः चरित्रं ज्ञातुं शक्नोति।

ਹੋ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਅਰੁ ਬੇਦ ਭੇਦ ਐਸੇ ਕਹੈ ॥੧੧॥
हो सासत्र सिंम्रिति अरु बेद भेद ऐसे कहै ॥११॥

शास्त्रस्मृतिवेदोऽपि भेदमिदं वदन्ति। ११.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਤਾ ਕੌ ਤਰੁਨ ਸੰਗ ਲੈ ਗਯੋ ॥
ता कौ तरुन संग लै गयो ॥

कुंवरः तां (स्त्रीम्) स्वेन सह नीतवान्

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਕੈ ਭੋਗਤ ਭਯੋ ॥
भाति भाति कै भोगत भयो ॥

तेन सह विविधविषयेषु च प्रवृत्तः।

ਇਨ ਜੜ ਕਛੁ ਨ ਬਾਤ ਲਹਿ ਲਈ ॥
इन जड़ कछु न बात लहि लई ॥

अयं मूर्खः (राजा) किमपि न अवगच्छति स्म

ਜਾਨੀ ਡੂਬਿ ਚੰਚਲਾ ਗਈ ॥੧੨॥
जानी डूबि चंचला गई ॥१२॥

एतत् च ज्ञायते यत् स्त्री मज्जिता अस्ति। १२.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਅਠਤੀਸ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੩੮॥੪੪੫੧॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ अठतीस चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२३८॥४४५१॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २३८तमस्य चरितस्य समापनम्, सर्वं शुभम्। २३८.४४५१ इति । गच्छति

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਸਹਿਰ ਸਿਰੌਜ ਬਿਖੈ ਹੁਤੋ ਰਾਜਾ ਸੁਭ੍ਰ ਸਰੂਪ ॥
सहिर सिरौज बिखै हुतो राजा सुभ्र सरूप ॥

तत्र सिरोजनगरे एकः सुन्दरः राजा निवसति स्म ।

ਕਾਮ ਕੇਲ ਮੈ ਅਤਿ ਚਤੁਰ ਨਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ ਅਨੂਪ ॥੧॥
काम केल मै अति चतुर नर सिंघ रूप अनूप ॥१॥

(सः) चतुरः अतुलः कामकृदे सिंहपुरुषः आसीत्। १.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਤਾ ਕੇ ਚਾਰਿ ਪੁਤ੍ਰ ਸੁਭ ਕਾਰੀ ॥
ता के चारि पुत्र सुभ कारी ॥

सः चतुर्भिः पुत्रैः धन्यः अभवत्

ਸੂਰਬੀਰ ਬਾਕੋ ਹੰਕਾਰੀ ॥
सूरबीर बाको हंकारी ॥

ये शूराः गर्विताः च आसन्।

ਰਾਨੀ ਔਰ ਬ੍ਯਾਹਿ ਜੋ ਆਨੀ ॥
रानी और ब्याहि जो आनी ॥

(राजा) यो अन्यां राज्ञीं विवाहे आनयत्,

ਸੋਊ ਗਰਭਵਤੀ ਹ੍ਵੈ ਬ੍ਰਯਾਨੀ ॥੨॥
सोऊ गरभवती ह्वै ब्रयानी ॥२॥

सा अपि गर्भवती भूत्वा प्रसवम् अकरोत् । २.

ਏਕ ਪੁਤ੍ਰ ਤਾਹੂ ਕੋ ਭਯੋ ॥
एक पुत्र ताहू को भयो ॥

तस्य एकः (अन्यः) पुत्रः जातः

ਰਾਨੀ ਬੀਰ ਮਤੀ ਤਿਹ ਜਯੋ ॥
रानी बीर मती तिह जयो ॥

यो रानी बीर मतिः जातः।

ਬ੍ਰਯਾਘ੍ਰ ਕੇਤੁ ਤਿਹ ਨਾਮ ਧਰਤ ਭੇ ॥
ब्रयाघ्र केतु तिह नाम धरत भे ॥

तस्य भार्यायाः नाम केतुः आसीत् ।

ਦਿਜਨ ਦਰਿਦ੍ਰ ਖੋਇ ਕੈ ਕੈ ਦੇ ॥੩॥
दिजन दरिद्र खोइ कै कै दे ॥३॥

ब्राह्मणानां दारिद्र्यं निराकृतम् (अर्थात् तेभ्यः बहु दानं दत्तम्)। ३.

ਚਾਰੋ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰੀ ॥
चारो पुत्र राज अधिकारी ॥

(प्रथमा) चत्वारः पुत्राः राज्याधिकारिणः आसन्

ਇਹੈ ਸੋਕ ਅਬਲਾ ਕੇ ਭਾਰੀ ॥
इहै सोक अबला के भारी ॥

एषा महादुःखः (तस्याः मनसि) स्त्री आसीत्।

ਜੋ ਕੋਊ ਉਨ ਚਾਰੋਂ ਕੋ ਘਾਵੈ ॥
जो कोऊ उन चारों को घावै ॥

तानि चत्वारि यदि कश्चित् हन्ति ।

ਤਬ ਸੁਤ ਰਾਜ ਪਾਚਵੌ ਪਾਵੈ ॥੪॥
तब सुत राज पाचवौ पावै ॥४॥

तदा एव पञ्चमः पुत्रः राज्यं प्राप्तुं शक्नोति स्म । ४.

ਜੇਸਟ ਪੁਤ੍ਰ ਤਨ ਮਨੁਖ ਪਠਾਯੋ ॥
जेसट पुत्र तन मनुख पठायो ॥

(सः) ज्येष्ठपुत्रस्य समीपं पुरुषं प्रेषितवान्

ਯੌ ਕਹਿਯਹੁ ਤੁਹਿ ਰਾਇ ਬੁਲਾਯੋ ॥
यौ कहियहु तुहि राइ बुलायो ॥

प्रेषितः च त्वां राज्ञा आहूता इति।

ਰਾਜ ਕੁਅਰ ਆਵਤ ਜਬ ਭਯੋ ॥
राज कुअर आवत जब भयो ॥

यदा राजकुमारः आगतः

ਤਬ ਹੀ ਮਾਰਿ ਕੋਠਰੀ ਦਯੋ ॥੫॥
तब ही मारि कोठरी दयो ॥५॥

ततः सः (तं) हत्वा कोष्ठे क्षिप्तवान्। ५.

ਇਹੀ ਭਾਤਿ ਤੇ ਦੁਤਿਯ ਬੁਲਾਯੋ ॥
इही भाति ते दुतिय बुलायो ॥

तथा (तदा) अन्यम् आहूतम्।

ਵਹੀ ਖੜਗ ਭੇ ਤਾ ਕਹ ਘਾਯੋ ॥
वही खड़ग भे ता कह घायो ॥

तम् एव खड्गेन मारितवान्।

ਇਹੀ ਭਾਤਿ ਤਿਨ ਦੁਹੂੰ ਬੁਲੈ ਕੈ ॥
इही भाति तिन दुहूं बुलै कै ॥

तथैव (शेषाः) उभयम् आहूय

ਡਾਰਤ ਭਈ ਭੋਹਰੇ ਘੈ ਕੈ ॥੬॥
डारत भई भोहरे घै कै ॥६॥

हता नद्यां क्षिप्तः। ६.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਚਾਰਿ ਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮੈ ਹਨੇ ਪੁਨਿ ਪਤਿ ਲਯੋ ਬੁਲਾਇ ॥
चारि पुत्र प्रथमै हने पुनि पति लयो बुलाइ ॥

प्रथमं चत्वारि पुत्रान् हत्वा ततः पतिम् आहूय ।

ਇਹ ਬਿਧਿ ਸੌ ਬਿਨਤੀ ਕਰੀ ਨੈਨਨ ਨੀਰੁ ਬਹਾਇ ॥੭॥
इह बिधि सौ बिनती करी नैनन नीरु बहाइ ॥७॥

अश्रुभिः नेत्रैः सा एवं प्रार्थितवती।।7।।

ਸੁਨ ਰਾਜਾ ਤਵ ਪੁਤ੍ਰ ਦੋ ਲਰੇ ਰਾਜ ਕੇ ਹੇਤੁ ॥
सुन राजा तव पुत्र दो लरे राज के हेतु ॥

हे राजन ! शृणु तव पुत्रद्वयं राज्यार्थं युद्धं कुर्वन्तौ मृतौ।