श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 314


ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਮਾਘ ਬਿਤੀਤ ਭਏ ਰੁਤਿ ਫਾਗੁਨ ਆਇ ਗਈ ਸਭ ਖੇਲਤ ਹੋਰੀ ॥
माघ बितीत भए रुति फागुन आइ गई सभ खेलत होरी ॥

माघमासस्य अनन्तरं फागुनऋतौ सर्वे होलीक्रीडां आरब्धवन्तः

ਗਾਵਤ ਗੀਤ ਬਜਾਵਤ ਤਾਲ ਕਹੈ ਮੁਖ ਤੇ ਭਰੂਆ ਮਿਲਿ ਹੋਰੀ ॥
गावत गीत बजावत ताल कहै मुख ते भरूआ मिलि होरी ॥

सर्वे जनाः दम्पतीरूपेण समागत्य वाद्यवादनेन सह गीतानि गायन्ति स्म

ਡਾਰਤ ਹੈ ਅਲਿਤਾ ਬਨਿਤਾ ਛਟਿਕਾ ਸੰਗਿ ਮਾਰਤ ਬੈਸਨ ਥੋਰੀ ॥
डारत है अलिता बनिता छटिका संगि मारत बैसन थोरी ॥

नानावर्णाः स्त्रियः स्त्रियः स्त्रियः दण्डैः पुरुषान् ताडयन्ति स्म ।

ਖੇਲਤ ਸ੍ਯਾਮ ਧਮਾਰ ਅਨੂਪ ਮਹਾ ਮਿਲਿ ਸੁੰਦਰਿ ਸਾਵਲ ਗੋਰੀ ॥੨੨੫॥
खेलत स्याम धमार अनूप महा मिलि सुंदरि सावल गोरी ॥२२५॥

कविः श्यामः कथयति यत् कृष्णः सुन्दराः कन्याः च मिलित्वा एतां कोलाहलपूर्णां होलीं क्रीडन्ति।225।

ਅੰਤ ਬਸੰਤ ਭਏ ਰੁਤਿ ਗ੍ਰੀਖਮ ਆਇ ਗਈ ਹਰ ਖੇਲ ਮਚਾਇਓ ॥
अंत बसंत भए रुति ग्रीखम आइ गई हर खेल मचाइओ ॥

यदा वसन्तऋतुः समाप्तः, ग्रीष्मकालस्य आरम्भेण च कृष्णः धूमधामेन, शोभनेन होलीक्रीडां कर्तुं आरब्धवान्

ਆਵਹੁ ਮਿਕ ਦੁਹੂੰ ਦਿਸ ਤੇ ਤੁਮ ਕਾਨ੍ਰਹ ਭਏ ਧਨਠੀ ਸੁਖ ਪਾਯੋ ॥
आवहु मिक दुहूं दिस ते तुम कान्रह भए धनठी सुख पायो ॥

उभयतः प्रवहन्तः जनाः कृष्णं नेतारं दृष्ट्वा प्रसन्नाः अभवन्

ਦੈਤ ਪ੍ਰਲੰਬ ਬਡੋ ਕਪਟੀ ਤਬ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਧਰਿਯੋ ਨ ਜਨਾਯੋ ॥
दैत प्रलंब बडो कपटी तब बालक रूप धरियो न जनायो ॥

एतस्मिन् सर्वेषु कोलाहलेषु प्रलम्बः नाम युवरूपं धारयन् राक्षसः आगत्य अन्यैः युवकैः सह मिश्रितः अभवत्

ਕੰਧ ਚੜਾਇ ਹਲੀ ਕੋ ਉਡਿਓ ਤਿਨਿ ਮੂਕਨ ਸੋ ਧਰਿ ਮਾਰਿ ਗਿਰਾਯੋ ॥੨੨੬॥
कंध चड़ाइ हली को उडिओ तिनि मूकन सो धरि मारि गिरायो ॥२२६॥

कृष्णं स्कन्धे धृत्वा उड्डीय कृष्णः मुष्टिभिः तस्य पतनं कृतवान् ॥२२६॥

ਕੇਸਵ ਰਾਮ ਭਏ ਧਨਠੀ ਮਿਕ ਬਾਲ ਕਏ ਤਬ ਹੀ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ॥
केसव राम भए धनठी मिक बाल कए तब ही सभ पिआरे ॥

कृष्णः नेता भूत्वा रमणीयैः बालकैः सह क्रीडितुं आरब्धवान्

ਦੈਤ ਮਿਕਿਯੋ ਸੁਤ ਨੰਦਹਿ ਕੇ ਸੰਗਿ ਖੇਲਿ ਜਿਤ੍ਯੋ ਮੁਸਲੀ ਹਰਿ ਹਾਰੇ ॥
दैत मिकियो सुत नंदहि के संगि खेलि जित्यो मुसली हरि हारे ॥

राक्षसः अपि कृष्णस्य क्रीडासहचरः अभवत् तस्मिन् नाटके बलरामः विजयं प्राप्य कृष्णः पराजितः अभवत्

ਆਵ ਚੜੋ ਨ ਚੜਿਓ ਸੁ ਕਹਿਯੋ ਇਨ ਪੈ ਤਿਹ ਕੇ ਬਪੁ ਕੋ ਪਗ ਧਾਰੇ ॥
आव चड़ो न चड़िओ सु कहियो इन पै तिह के बपु को पग धारे ॥

ततः कृष्णः हल्धरं तस्य देहमारुह्य प्रार्थितवान् |

ਮਾਰਿ ਗਿਰਾਇ ਦਯੋ ਧਰਨੀ ਪਰ ਬੀਰ ਬਡੋ ਉਨ ਮੂਕਨ ਮਾਰੇ ॥੨੨੭॥
मारि गिराइ दयो धरनी पर बीर बडो उन मूकन मारे ॥२२७॥

बलरामः शरीरे पादं स्थापयित्वा पतनं कृत्वा तं (भूमौ) क्षिप्त्वा मुष्टिभिः तं मारितवान्।२२७।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਪ੍ਰਲੰਬ ਦੈਤ ਬਧਹਿ ॥
इति स्री बचित्र नाटके क्रिसनावतारे प्रलंब दैत बधहि ॥

बचित्तरनाटके कृष्णावतारे पलम्बवधस्य समाप्तिः।

ਅਥ ਲੁਕ ਮੀਚਨ ਖੇਲ ਕਥਨੰ ॥
अथ लुक मीचन खेल कथनं ॥

अधुना Hide and Seek इति नाटकस्य वर्णनं आरभ्यते |

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਮਾਰਿ ਪ੍ਰਲੰਬ ਲਯੋ ਮੁਸਲੀ ਜਬ ਯਾਦ ਕਰੀ ਹਰਿ ਜੀ ਤਬ ਗਾਈ ॥
मारि प्रलंब लयो मुसली जब याद करी हरि जी तब गाई ॥

हल्धरः प्रलम्बं राक्षसं हत्वा कृष्णं आहूतवान् |

ਚੂਮਨ ਲਾਗ ਤਬੈ ਬਛਰਾ ਮੁਖ ਧੇਨ ਵਹੈ ਉਨ ਕੀ ਅਰੁ ਮਾਈ ॥
चूमन लाग तबै बछरा मुख धेन वहै उन की अरु माई ॥

ततः कृष्णः गोवत्सानां मुखानि चुम्बितवान् |

ਹੋਇ ਪ੍ਰਸੰਨ੍ਯ ਤਬੈ ਕਰੁਨਾਨਿਧ ਤਉ ਲੁਕ ਮੀਚਨ ਖੇਲ ਮਚਾਈ ॥
होइ प्रसंन्य तबै करुनानिध तउ लुक मीचन खेल मचाई ॥

प्रसन्नः सन् दयायाः निधिः (कृष्णः) गुप्तबीजक्रीडां प्रारभत

ਤਾ ਛਬਿ ਕੀ ਅਤਿ ਹੀ ਉਪਮਾ ਕਬਿ ਕੇ ਮਨ ਮੈ ਬਹੁ ਭਾਤਿਨ ਭਾਈ ॥੨੨੮॥
ता छबि की अति ही उपमा कबि के मन मै बहु भातिन भाई ॥२२८॥

अयं दृश्यः कविना नाना प्रकारेण वर्णितः अस्ति।228।

ਕਬਿਤੁ ॥
कबितु ॥

कबिट्

ਬੈਠਿ ਕਰਿ ਗ੍ਵਾਰ ਆਖੈ ਮੀਚੈ ਏਕ ਗ੍ਵਾਰ ਹੂੰ ਕੀ ਛੋਰਿ ਦੇਤ ਤਾ ਕੋ ਸੋ ਤੋ ਅਉਰੋ ਗਹੈ ਧਾਇ ਕੈ ॥
बैठि करि ग्वार आखै मीचै एक ग्वार हूं की छोरि देत ता को सो तो अउरो गहै धाइ कै ॥

एकः गोपबालकः अन्यस्य बालकस्य नेत्राणि निमील्य तं त्यक्त्वा अन्यस्य नेत्राणि निमीलति

ਆਖੈ ਮੂੰਦਤ ਹੈ ਤਬ ਓਹੀ ਗੋਪ ਹੂੰ ਕੀ ਫੇਰਿ ਜਾ ਕੇ ਤਨ ਕੋ ਜੋ ਛੁਐ ਕਰ ਸਾਥ ਜਾਇ ਕੈ ॥
आखै मूंदत है तब ओही गोप हूं की फेरि जा के तन को जो छुऐ कर साथ जाइ कै ॥

अथ स बालकः तस्य नेत्रे निमील्यमानस्य हस्तस्पृष्टस्य शरीरस्य नेत्राणि निमीलति

ਤਹ ਤੋ ਛਲ ਬਲ ਕੈ ਪਲਾਵੈ ਹਾਥਿ ਆਵੈ ਨਹੀ ਤਉ ਮਿਟਾਵੈ ਆਖੈ ਆਪ ਹੀ ਤੇ ਸੋ ਤੋ ਆਇ ਕੈ ॥
तह तो छल बल कै पलावै हाथि आवै नही तउ मिटावै आखै आप ही ते सो तो आइ कै ॥

ततः वञ्चना सह हस्तेन न स्पृशितुं प्रयतते