श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 736


ਨਾਮ ਸਕਲ ਸ੍ਰੀ ਪਾਸਿ ਕੇ ਚੀਨ ਚਤੁਰ ਚਿਤਿ ਰਾਖੁ ॥੪੦੭॥
नाम सकल स्री पासि के चीन चतुर चिति राखु ॥४०७॥

आदौ “दुष्ट्” इति शब्दस्य उच्चारणं कृत्वा ततः “अन्त्यन्तक” इति योजयित्वा पाशस्य सर्वाणि नामानि निर्मीयन्ते ।४०७.

ਤਨ ਰਿਪੁ ਪ੍ਰਿਥਮ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਅੰਤ੍ਯਾਤਕ ਕੈ ਦੀਨ ॥
तन रिपु प्रिथम बखानि कै अंत्यातक कै दीन ॥

प्रथमं 'तन रिपु' (शब्दम्) इति वदन् (ततः) अन्ते 'अन्तक' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚਤੁਰ ਲੀਜੀਅਹੁ ਚੀਨ ॥੪੦੮॥
नाम पासि के होत है चतुर लीजीअहु चीन ॥४०८॥

मुख्यतया “तनरिपु” इति उच्चारयित्वा ततः “अन्तयन्तक” इति योजयित्वा पाशनामानि निर्मीयन्ते, ये ज्ञानिनः ज्ञायन्ते।४०८।

ਅਸੁ ਅਰਿ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਅੰਤ੍ਯਾਤਕ ਕਹੁ ਭਾਖੁ ॥
असु अरि आदि बखानि कै अंत्यातक कहु भाखु ॥

प्रथमं 'असु' 'अरि' (आत्मशत्रु) इति शब्दं वदन्तु अन्ते 'अन्तक' इति शब्दं वदन्तु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚੀਨਿ ਚਤੁਰ ਚਿਤਿ ਰਾਖੁ ॥੪੦੯॥
नाम पासि के होत है चीनि चतुर चिति राखु ॥४०९॥

पाशनामानि प्रथमं “असु अरि” इति उच्चारयित्वा ततः “अन्तयन्तक’ इति कृत्वा निर्मीयन्ते, ये मनसि ज्ञानिनां ज्ञायन्ते।४०९।

ਦਲਹਾ ਪ੍ਰਿਥਮ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਅੰਤ੍ਯਾਤਕ ਕੌ ਦੇਹੁ ॥
दलहा प्रिथम बखानि कै अंत्यातक कौ देहु ॥

प्रथमं 'दल्हा' (सेनाहन्ता) इति वदन् (ततः) अन्ते 'अन्तक' इति शब्दं स्थापयतु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚੀਨ ਚਤੁਰ ਚਿਤਿ ਲੇਹੁ ॥੪੧੦॥
नाम पासि के होत है चीन चतुर चिति लेहु ॥४१०॥

आदौ “दल्हा” इति उच्चारयित्वा ततः “अन्त्यन्तक” इति योजयित्वा पाशनामानि निर्मीयन्ते, यत् हे ज्ञानिनः! भवन्तः मनसि ज्ञातुं शक्नुवन्ति।410.

ਪ੍ਰਿਤਨਾਤਕ ਪਦ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕਹਿ ਅੰਤ੍ਯਾਤਕ ਕੈ ਦੀਨ ॥
प्रितनातक पद प्रिथम कहि अंत्यातक कै दीन ॥

प्रथमं 'प्रीतनाटक' (सेनानाशक) शब्दं वदन् अन्ते 'अन्तक' इति शब्दं पठन्तु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚਤੁਰ ਲੀਜੀਅਹੁ ਚੀਨ ॥੪੧੧॥
नाम पासि के होत है चतुर लीजीअहु चीन ॥४११॥

आदौ “प्रीतनन्तक” इति शब्दस्य उच्चारणं कृत्वा ततः “अन्त्यन्तक” इति योजयित्वा पाशनामानि निर्मीयन्ते, यत् हे ज्ञानिनः! भवन्तः ज्ञातुं शक्नुवन्ति।411.

ਧੁਜਨੀ ਅਰਿ ਪਦ ਪ੍ਰਿਥਮ ਕਹਿ ਅੰਤ੍ਰਯਾਤਕਹਿ ਉਚਾਰਿ ॥
धुजनी अरि पद प्रिथम कहि अंत्रयातकहि उचारि ॥

प्रथमं 'धुजनी अरि' (सेनाशत्रुः) इति वदन्तु अन्ते 'अन्तक' इति शब्दं योजयन्तु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸੁਕਬਿ ਸੁਧਾਰਿ ॥੪੧੨॥
नाम पासि के होत है लीजहु सुकबि सुधारि ॥४१२॥

“धुजनी-अरेइ” इति शब्दं मुख्यतया वदन् ततः “अन्त्यन्तक” इति योजयित्वा पाशनामानि निर्मीयन्ते, ये हे कविः! सम्यक् अवगन्तुं। ४१२.

ਆਦਿ ਬਾਹਨੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਸਬਦ ਬਖਾਨ ॥
आदि बाहनी सबद कहि रिपु अरि सबद बखान ॥

प्रथमं सेना (सेना) शब्दं वदन् (ततः) 'रिपु' 'अरि' इति वचनं वदतु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚੀਨ ਲੇਹੁ ਮਤਿਵਾਨ ॥੪੧੩॥
नाम पासि के होत है चीन लेहु मतिवान ॥४१३॥

“वाहिनी” शब्दोच्चारं कृत्वा ततः “रिपु अरि” इति वदन् हे पण्डिताः ! पाशनामानि निर्मीयन्ते।413.

ਬਾਹਨਿ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਬਹੁਰਿ ਬਖਾਨ ॥
बाहनि आदि बखानि कै रिपु अरि बहुरि बखान ॥

प्रथमं बहनीशब्दं वदन्तु, ततः 'रिपु अरि' इति शब्दं वदन्तु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚੀਨ ਲੇਹੁ ਬੁਧਿਵਾਨ ॥੪੧੪॥
नाम पासि के होत है चीन लेहु बुधिवान ॥४१४॥

आदौ “वाहन” इति उक्त्वा ततः “रिपु अरि” इति पाशनामानि निर्मीयन्ते, ये हे ज्ञानिनः! भवन्तः ज्ञातुं शक्नुवन्ति।414.

ਸੈਨਾ ਆਦਿ ਉਚਾਰਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਬਹੁਰਿ ਬਖਾਨਿ ॥
सैना आदि उचारि कै रिपु अरि बहुरि बखानि ॥

प्रथमं 'सेना' शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु, ततः 'रिपु अरि' इति शब्दं वदन्तु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਚਤੁਰ ਪਛਾਨ ॥੪੧੫॥
नाम पासि के होत है लीजहु चतुर पछान ॥४१५॥

पाशनामानि प्रथमं “सेना” इति शब्दस्य उच्चारणं कृत्वा ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा निर्मिताः भवन्ति, हे ज्ञानिनः! भवन्तः तान् ज्ञातुं शक्नुवन्ति।415.

ਹਯਨੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਅੰਤ੍ਰਯੰਤਕ ਕੈ ਦੀਨ ॥
हयनी आदि बखानि कै अंत्रयंतक कै दीन ॥

प्रथमं हयानी' (अश्वसेना) इति वदन् अन्ते 'अन्तक' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚਤੁਰ ਲੀਜੀਅਹੁ ਚੀਨ ॥੪੧੬॥
नाम पासि के होत है चतुर लीजीअहु चीन ॥४१६॥

आदौ “हयनी” इति उच्चारयित्वा ततः “अन्तयन्तक” इति योजयित्वा पाशनामानि निर्मीयन्ते, यत् हे ज्ञानिनः! भवन्तः ज्ञातुं शक्नुवन्ति।416.

ਗੈਨੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਅੰਤ੍ਰਯੰਤਕ ਅਰਿ ਦੇਹੁ ॥
गैनी आदि बखानि कै अंत्रयंतक अरि देहु ॥

प्रथमं 'गणी' (गजानां उपरि सेना) (ततः) अन्ते 'अन्तक अरि' इति शब्दान् योजयन्तु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚੀਨ ਚਤੁਰ ਚਿਤ ਲੇਹੁ ॥੪੧੭॥
नाम पासि के होत है चीन चतुर चित लेहु ॥४१७॥

प्रथमं “गयनी” इति शब्दस्य उच्चारणं कृत्वा ततः “अन्त्यन्तक अरि” इति शब्दान् योजयित्वा पाशनाम निर्मीयते ।४१७ ।

ਪਤਿਨੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਅਰਿ ਪਦ ਬਹੁਰਿ ਉਚਾਰਿ ॥
पतिनी आदि बखानि कै अरि पद बहुरि उचारि ॥

प्रथमं 'पटिनी' (पदाति) शब्दं वदन्तु ततः 'अरि' इति शब्दं योजयन्तु।

ਨਾਮ ਪਾਸਿ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਜਾਨ ਲੇਹੁ ਨਿਰਧਾਰ ॥੪੧੮॥
नाम पासि के होत है जान लेहु निरधार ॥४१८॥

आदौ “पटिनी” इति उक्त्वा ततः “अरि” इति वचनं कृत्वा पाशनामानि निर्मीयन्ते, ये भवन्तः स्पष्टतया अवगन्तुं शक्नुवन्ति।४१८।

ਰਥਨੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰੁ ॥
रथनी आदि बखानि कै रिपु अरि अंति उचारु ॥

प्रथमं रथनीशब्दं वदन् अन्ते 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयन्तु।