श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 870


ਜਿਯੋ ਕਿਯੋ ਯਾਹਿ ਬਿਵਾਹਿ ਕੈ ਗ੍ਰਿਹਿ ਅਪੁਨੇ ਲੈ ਜਾਹਿ ॥੭॥
जियो कियो याहि बिवाहि कै ग्रिहि अपुने लै जाहि ॥७॥

यथा तया सह विवाहं कृत्वा तां हर्तुं चिन्तितवन्तः।(7)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਭੂਪਤਿ ਸਕਲ ਅਧਿਕ ਰਿਸਿ ਕਰੈ ॥
भूपति सकल अधिक रिसि करै ॥

सर्वे राजानः अतीव क्रुद्धाः अभवन्

ਹਾਥ ਹਥਯਾਰਨ ਊਪਰ ਧਰੈ ॥
हाथ हथयारन ऊपर धरै ॥

तस्याः निर्णये सर्वे राजपुत्राः क्रुद्धाः उड्डीय बाहुयुग्मे हस्तौ स्थापयन्ति स्म ।

ਕੁਪਿ ਕੁਪਿ ਬਚਨ ਬਕਤ੍ਰ ਤੇ ਕਹੈ ॥
कुपि कुपि बचन बकत्र ते कहै ॥

सः क्रुद्धः सन् मुखात् वचनं वक्तुं आरब्धवान्

ਬਿਨੁ ਰਨ ਕਿਯੇ ਆਜੁ ਨਹਿ ਰਹੈ ॥੮॥
बिनु रन किये आजु नहि रहै ॥८॥

युद्धं विना तां न मुञ्चन्ति इति च अवदत्।(8)

ਰਾਇ ਪ੍ਰੋਹਿਤਨ ਲਿਯਾ ਬੁਲਾਈ ॥
राइ प्रोहितन लिया बुलाई ॥

राजा ब्राह्मणान् आहूतवान्

ਸੁਭਟ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਤਿ ਦਏ ਪਠਾਈ ॥
सुभट सिंघ प्रति दए पठाई ॥

राजा पुरोहितं आहूय सुभतसिंहं आमन्त्रितवान्।

ਮੋ ਪਰ ਕਹੀ ਅਨੁਗ੍ਰਹੁ ਕਰਿਯੈ ॥
मो पर कही अनुग्रहु करियै ॥

(तमुवाच-) प्रसीदं मां

ਬੇਦ ਬਿਧਾਨ ਸਹਿਤ ਇਹ ਬਰਿਯੈ ॥੯॥
बेद बिधान सहित इह बरियै ॥९॥

सः प्रार्थितवान्-‘मम परोपकारः भव, मम कन्या सह वैदिकसंस्कारानुसारं विवाहं कुरु’ इति।(9)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਸੁਭਟ ਸਿੰਘ ਐਸੇ ਕਹੀ ਤ੍ਰਿਯ ਮੁਰ ਆਗੇ ਏਕ ॥
सुभट सिंघ ऐसे कही त्रिय मुर आगे एक ॥

सुभतसिंहः, 'मम पूर्वमेव स्त्रियं वर्तते, या मम पत्नीं मन्ये।'

ਬ੍ਯਾਹ ਦੂਸਰੌ ਨ ਕਰੋ ਜੌ ਜਨ ਕਹੈ ਅਨੇਕ ॥੧੦॥
ब्याह दूसरौ न करो जौ जन कहै अनेक ॥१०॥

'अतः आग्रहेण अपि द्वितीयवारं विवाहं न करिष्यामि।'(10)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਪ੍ਰੋਹਿਤ ਭੂਪਤਿ ਸੌ ਇਹ ਉਚਰੈ ॥
प्रोहित भूपति सौ इह उचरै ॥

ब्राह्मणाः राजानं एवं उक्तवन्तः

ਸੁਭਟ ਸਿੰਘ ਯਾ ਕੋ ਨਹਿ ਬਰੈ ॥
सुभट सिंघ या को नहि बरै ॥

पुरोहितः राजाम् अवदत्-'सुभतसिंहः तस्याः विवाहं कर्तुम् इच्छति न।

ਤਾ ਤੇ ਕਛੂ ਜਤਨ ਪ੍ਰਭ ਕੀਜੈ ॥
ता ते कछू जतन प्रभ कीजै ॥

अतः हे भगवन् ! प्रयासं कुरुत

ਇਹ ਕੰਨ੍ਯਾ ਅਵਰੈ ਨ੍ਰਿਪ ਦੀਜੈ ॥੧੧॥
इह कंन्या अवरै न्रिप दीजै ॥११॥

'प्रयत्नं वह, एतां राजकुमारीं अन्येन सह विवाहं कुरु।'(११)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਤਬ ਕੰਨ੍ਯਾ ਐਸੇ ਕਹੀ ਬਚਨ ਪਿਤਾ ਕੇ ਸਾਥ ॥
तब कंन्या ऐसे कही बचन पिता के साथ ॥

तदा राजपुत्री पितरं प्राह ।

ਜੋ ਕੋ ਜੁਧ ਜੀਤੈ ਮੁਝੈ ਵਹੈ ਹਮਾਰੋ ਨਾਥ ॥੧੨॥
जो को जुध जीतै मुझै वहै हमारो नाथ ॥१२॥

'यो युद्धे विजयते स मां विवाहयिष्यति।'(12)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਸਭ ਭੂਪਨ ਨ੍ਰਿਪ ਐਸ ਸੁਨਾਯੋ ॥
सभ भूपन न्रिप ऐस सुनायो ॥

एवं वदन् राजानः सर्वे कथिताः

ਆਪ ਜੁਧ ਕੋ ਬਿਵਤ ਬਨਾਯੋ ॥
आप जुध को बिवत बनायो ॥

अथ राजा सर्वान् ज्ञापयित्वा स्वयं युद्धस्य सज्जतां प्रारभत ।

ਜੋ ਕੋਊ ਤੁਮਲ ਜੁਧ ਹ੍ਯਾਂ ਕਰ ਹੈ ॥
जो कोऊ तुमल जुध ह्यां कर है ॥

यः कश्चित् अत्र युद्धं करिष्यति,

ਵਹੈ ਯਾਹਿ ਕੰਨ੍ਯਾ ਕਹੁ ਬਰਿ ਹੈ ॥੧੩॥
वहै याहि कंन्या कहु बरि है ॥१३॥

स विज्ञापयत्- य: युद्धे विजयते, सः मम कन्याम् उपयास्यति।’(13)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਬੀਰਾਨ ਕੇ ਚਿਤ ਮੈ ਭਯਾ ਅਨੰਦ ॥
सुनत बचन बीरान के चित मै भया अनंद ॥

इति वचनं श्रुत्वा प्रसृष्टा राजपुत्राः ।

ਮਥਿ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਦਲ ਪਾਇ ਹੈ ਆਜੁ ਕੁਅਰਿ ਮੁਖ ਚੰਦ ॥੧੪॥
मथि समुंद्र दल पाइ है आजु कुअरि मुख चंद ॥१४॥

यया विजयी, सः कन्याम् विवाहयिष्यति इति ते चिन्तयन्ति स्म।(14)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਸਭਨ ਜੁਧ ਕੇ ਸਾਜ ਬਨਾਏ ॥
सभन जुध के साज बनाए ॥

सर्वे युद्धाय सज्जाः

ਗੰਗਾ ਤੀਰ ਬੀਰ ਚਲਿ ਆਏ ॥
गंगा तीर बीर चलि आए ॥

ते सर्वे युद्धाय सज्जाः भूत्वा गंगातटम् आगतवन्तः, ते सर्वे कवचधारिणः भव्यरूपेण दृश्यन्ते स्म,

ਪਹਿਰਿ ਕਵਚ ਸਭ ਸੂਰ ਸੁਹਾਵੈ ॥
पहिरि कवच सभ सूर सुहावै ॥

कवचधारणेन सर्वे योद्धवः अलङ्कृताः आसन्

ਡਾਰਿ ਪਾਖਰੈ ਤੁਰੈ ਨਚਾਵੈ ॥੧੫॥
डारि पाखरै तुरै नचावै ॥१५॥

अश्वपृष्ठेषु च उपविश्य तान् नृत्यं कृतवन्तः।(15)

ਗਰਜੈ ਕਰੀ ਅਸ੍ਵ ਹਿਹਨਾਨੇ ॥
गरजै करी अस्व हिहनाने ॥

गजाः गर्जन्ति स्म, अश्वाः च कूजन्ति स्म

ਪਹਿਰੇ ਕਵਚ ਸੂਰ ਨਿਜੁਕਾਨੇ ॥
पहिरे कवच सूर निजुकाने ॥

गजाः गर्जन्ति स्म, अश्वाः कूजन्ति स्म, शूराः कवचधारिणः बहिः आगच्छन्ति स्म ।

ਕਿਨਹੂੰ ਕਾਢਿ ਖੜਗ ਕਰ ਲੀਨੋ ॥
किनहूं काढि खड़ग कर लीनो ॥

कश्चित् तस्य हस्ते खड्गं आकर्षितवान्

ਕਿਨਹੂੰ ਕੇਸਰਿਯਾ ਬਾਨਾ ਕੀਨੋ ॥੧੬॥
किनहूं केसरिया बाना कीनो ॥१६॥

केचन खड्गान् बहिः निष्कासितवन्तः; कुङ्कुमवर्णानि वस्त्राणि धारयन्ति स्म।(l6)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਕਿਨੂੰ ਤਿਲੌਨੇ ਬਸਤ੍ਰ ਕਰਿ ਕਟਿ ਸੋ ਕਸੀ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ॥
किनूं तिलौने बसत्र करि कटि सो कसी क्रिपान ॥

केचिद् रक्तवस्त्राणि धारयित्वा कटिबन्धनानि खड्गानि च ।

ਜੋ ਗੰਗਾ ਤਟ ਜੂਝਿ ਹੈ ਕਰਿ ਹੈ ਸ੍ਵਰਗ ਪਯਾਨ ॥੧੭॥
जो गंगा तट जूझि है करि है स्वरग पयान ॥१७॥

ते अब्रवीन्, 'यो गङ्गतटे युद्धं करोति सः स्वर्गं गमिष्यति' इति।(17)

ਜੋਰਿ ਅਨਿਨ ਰਾਜਾ ਚੜੇ ਪਰਾ ਨਿਸਾਨੇ ਘਾਵ ॥
जोरि अनिन राजा चड़े परा निसाने घाव ॥

केचिद्राजाः सैन्यैः सह ढोलकताडनैः अग्रे गतवन्तः ।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਜੋਧਾ ਲਰੇ ਅਧਿਕ ਹ੍ਰਿਦੈ ਕਰ ਚਾਵ ॥੧੮॥
भाति भाति जोधा लरे अधिक ह्रिदै कर चाव ॥१८॥

अधिकांशः मनसि महतीं महत्त्वाकांक्षां कृत्वा युद्धाय आगतवान्।(l8)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਤਬ ਕੰਨ੍ਯਾ ਸਭ ਸਖੀ ਬੁਲਾਈ ॥
तब कंन्या सभ सखी बुलाई ॥

अथ (तत्) राज कुमारी सर्वान् सखीन् आहूतवान्

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਸੋ ਕਰੀ ਬਡਾਈ ॥
भाति भाति सो करी बडाई ॥

तदा राजपुत्री सर्वान् मित्राणि आहूय स्तुतिवृष्टिं कृतवती ।

ਕੈ ਲਰਿ ਕਰਿ ਸੁਰਸਰਿ ਤਟ ਮਰਿ ਹੌ ॥
कै लरि करि सुरसरि तट मरि हौ ॥

अहं वा युद्धं करिष्यामि गङ्गातीरे म्रियिष्यामि,

ਨਾਤਰ ਸੁਭਟ ਸਿੰਘ ਕਹ ਬਰਿ ਹੌ ॥੧੯॥
नातर सुभट सिंघ कह बरि हौ ॥१९॥

आह-सुभतसिंहं वा विवाहयिष्यामि वा गंगातटे युद्धं कुर्वन् जीवनं स्थापयिष्यामि इति।(१९)