ਪੰਜਾਬੀ 
English 
پنجابی 
Español 
Français 
Deutsch 
Português 
Bahasa Indonesia 
Türkçe 
Tiếng Việt 
Filipino 
Svenska हिंदी संस्कृत 
Nederlands 
Română 
Magyar 
Polski 
Čeština 
Afrikaans 
Italiano Català 
Shqip 
Gaeilge Cymraeg 
Slovenčina 
Slovenščina 
Dansk 
Eesti 
Latviešu 
Lietuvių 
Norsk 
Malti 
Íslenska Galego 
Kreyòl Ayisyen 
Latin 
Bahasa Melayu 
Kiswahili 
Hrvatski 
Suomi 
Русский मराठी ગુજરાતી తెలుగు ಕನ್ನಡ தமிழ் മലയാളം 
বাংলা 
Ελληνικά 
日本語 
中文 اردو سنڌي 
فارسی 
العربية 
עברית 
한국어 श्री दसम् ग्रन्थः
पुटः - 1287
ਬੀਰਮ ਤੀਰ ਵਜੀਰ ਪਠਾਯੋ ॥
बीरम तीर वजीर पठायो ॥राजा बीरामदेवं प्रति वजीरं प्रेषितवान्।
ਸਾਹ ਕਹਿਯੋ ਤਿਹ ਤਾਹਿ ਸੁਨਾਯੋ ॥
साह कहियो तिह ताहि सुनायो ॥(यत्) राजान उक्तम् आसीत्, (तदेव) वजीरः तस्मै कथयति स्म।
ਹਮਰੇ ਦੀਨ ਪ੍ਰਥਮ ਤੁਮ ਆਵਹੁ ॥
हमरे दीन प्रथम तुम आवहु ॥प्रथमं त्वं अस्माकं धर्मं प्रविशसि,
ਬਹੁਰਿ ਦਿਲਿਸ ਕੀ ਸੁਤਾ ਬਿਯਾਵਹੁ ॥੧੫॥
बहुरि दिलिस की सुता बियावहु ॥१५॥ततः देहलीराजपुत्रीं विवाहयतु। १५.
ਬੀਰਮ ਦੇਵ ਕਹਾ ਨਹਿ ਮਾਨਾ ॥
बीरम देव कहा नहि माना ॥बीराम देवः तस्य आग्रहं न स्वीकृतवान्
ਕਰਿਯੋ ਆਪਨੇ ਦੇਸ ਪਯਾਨਾ ॥
करियो आपने देस पयाना ॥स्वदेशं च गतः।
ਪ੍ਰਾਤੇ ਖਬਰਿ ਦਿਲਿਸ ਜਬ ਪਾਈ ॥
प्राते खबरि दिलिस जब पाई ॥प्रात: श्रुत्वा नृपः समाचारं श्रुत्वा ।
ਅਮਿਤਿ ਸੈਨ ਅਰਿ ਗਹਨ ਪਠਾਈ ॥੧੬॥
अमिति सैन अरि गहन पठाई ॥१६॥अतः शत्रुग्रहणाय महती सेना प्रेषिता । 16.
ਬੀਰਮ ਦੇਵ ਖਬਰਿ ਜਬ ਪਾਈ ॥
बीरम देव खबरि जब पाई ॥यदा बीराम देवः एतत् ज्ञातवान् तदा
ਪਲਟ ਕਰੀ ਤਿਨ ਸਾਥ ਲਰਾਈ ॥
पलट करी तिन साथ लराई ॥अतः सः पुनः आगत्य तेषां सह युद्धं कृतवान् ।
ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਭਾਰੀ ਭਟ ਘਾਏ ॥
भाति भाति भारी भट घाए ॥(सः) अनेकान् महान् योद्धान् मारितवान्
ਤਹਾ ਨ ਟਿਕੇ ਤਵਨ ਕੇ ਪਾਏ ॥੧੭॥
तहा न टिके तवन के पाए ॥१७॥तेषां च पादौ तत्र स्थातुं न शक्तवान्। १७.
ਕਾਧਲ ਵਤ ਰਾਜਾ ਥੋ ਜਹਾ ॥
काधल वत राजा थो जहा ॥यत्र कन्धलवत् नाम राजा शासनं कृतवान् ।
ਬੀਰਮ ਦੇਵ ਜਾਤ ਭਯੋ ਤਹਾ ॥
बीरम देव जात भयो तहा ॥बीराम देवः तत्र गतः।
ਕਾਧਲ ਦੇ ਆਗੇ ਜਹਾ ਰਾਨੀ ॥
काधल दे आगे जहा रानी ॥तत्र परराजस्य कन्धल (देई) नाम राज्ञी आसीत्
ਰੂਪਵਾਨ ਗੁਨਵਾਨ ਸ੍ਯਾਨੀ ॥੧੮॥
रूपवान गुनवान स्यानी ॥१८॥यः अतीव सुन्दरः, गुणवान्, बुद्धिमान् च आसीत्। १८.
ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥अडिगः : १.
ਕਾਧਲ ਦੇ ਰਾਨੀ ਤਿਹ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰਿ ਕੈ ॥
काधल दे रानी तिह रूप निहारि कै ॥कन्धल देई रानी तस्य रूपं दृष्ट्वा
ਗਿਰੀ ਧਰਨਿ ਕੇ ਭੀਤਰ ਹਿਯੇ ਬਿਚਾਰਿ ਕੈ ॥
गिरी धरनि के भीतर हिये बिचारि कै ॥भूमौ पतित्वा मनसि चिन्तयितुं आरब्धा
ਐਸੋ ਇਕ ਪਲ ਕੁਅਰ ਜੁ ਭੇਟਨ ਪਾਈਯੈ ॥
ऐसो इक पल कुअर जु भेटन पाईयै ॥यत् यदि तादृशः राजकुमारः क्षणमपि मिलति
ਹੋ ਜਨਮ ਪਚਾਸਿਕ ਲੌ ਸਖੀ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਈਯੈ ॥੧੯॥
हो जनम पचासिक लौ सखी बलि बलि जाईयै ॥१९॥अतः हे सखी ! पञ्चाशत् जन्मानि तस्मात् दूरं तिष्ठामः। १९.
ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥चतुर्विंशतिः : १.
ਜਾਇ ਸਖੀ ਬੀਰਮ ਦੇ ਪਾਸਾ ॥
जाइ सखी बीरम दे पासा ॥(सा) सखी बीराम देव गता
ਇਹ ਬਿਧਿ ਸਾਥ ਕਰੀ ਅਰਦਾਸਾ ॥
इह बिधि साथ करी अरदासा ॥स च एवं याचितवान्
ਕੈ ਤੁਮ ਕਾਧਲ ਦੇ ਕੋ ਭਜੋ ॥
कै तुम काधल दे को भजो ॥तत् वा त्वं कन्धल देई (राज्ञी) सह संयोजसि।
ਕੈ ਇਹ ਦੇਸ ਹਮਾਰੋ ਤਜੋ ॥੨੦॥
कै इह देस हमारो तजो ॥२०॥अथवा अस्माकं देशं त्यजन्तु। २०.
ਪਾਛੇ ਲਗੀ ਫੌਜ ਤਿਨ ਮਾਨੀ ॥
पाछे लगी फौज तिन मानी ॥सः अचिन्तयत् यत् (मम) पृष्ठतः सेना अस्ति।
ਦੁਤਿਯ ਰਹਨ ਕੀ ਠੌਰ ਨ ਜਾਨੀ ॥
दुतिय रहन की ठौर न जानी ॥अन्यत् च स्थातुं स्थानं नास्ति।
ਤਾ ਕੋ ਦੇਸ ਤਰੁਨਿ ਨਹਿ ਤਜੋ ॥
ता को देस तरुनि नहि तजो ॥(अतः बीराम देवः सखीद्वारा प्रेषितवान् यत् अहं) तस्याः स्त्रियाः देशं न त्यक्ष्यामि
ਕਾਧਲ ਦੇ ਰਾਨੀ ਕਹ ਭਜੋ ॥੨੧॥
काधल दे रानी कह भजो ॥२१॥अहं च कन्धल देई रानी सह संयोजिष्यामि। २१.
ਰਾਨੀ ਰਮੀ ਮਿਤ੍ਰ ਕੇ ਭੋਗਾ ॥
रानी रमी मित्र के भोगा ॥राज्ञी स्वसखीं सह सम्मिलितवती
ਚਿਤ ਕੇ ਦਏ ਤ੍ਯਾਗਿ ਸਭ ਸੋਗਾ ॥
चित के दए त्यागि सभ सोगा ॥चितस्य च सर्वदुःखान् अपहृतवान्।
ਤਬ ਲਗਿ ਲਿਖੋ ਸਾਹ ਕੋ ਆਯੋ ॥
तब लगि लिखो साह को आयो ॥तावत् राज्ञः लिखितः (अनुज्ञापत्रः) आगतः
ਬਾਚਿ ਮੰਤ੍ਰਿਯਨ ਭਾਖਿ ਸੁਨਾਯੋ ॥੨੨॥
बाचि मंत्रियन भाखि सुनायो ॥२२॥यत् मन्त्रिणः पठित्वा कथयन्ति स्म। २२.
ਲਿਖਿ ਸੁ ਲਿਖਾ ਮਹਿ ਯਹੈ ਪਠਾਈ ॥
लिखि सु लिखा महि यहै पठाई ॥तस्मिन् अनुज्ञापत्रे तदेव लिखित्वा प्रेषितम्
ਔਰ ਬਾਤ ਦੂਜੀ ਨ ਜਨਾਈ ॥
और बात दूजी न जनाई ॥अन्यत् च न उक्तवान्।
ਕੈ ਬੀਰਮ ਕਹ ਬਾਧਿ ਪਠਾਵਹੁ ॥
कै बीरम कह बाधि पठावहु ॥बीराम देवं बद्ध्वा (मम) प्रेषयतु वा,
ਕੈ ਮੇਰੇ ਸੰਗ ਜੁਧ ਮਚਾਵਹੁ ॥੨੩॥
कै मेरे संग जुध मचावहु ॥२३॥अथवा मया सह युद्धं कुरुत। 23.
ਰਾਨੀ ਬਾਧਿ ਨ ਬੀਰਮ ਦਯੋ ॥
रानी बाधि न बीरम दयो ॥राज्ञी बीराम देवं बद्धं न प्रेषितवती
ਪਹਿਰ ਕੌਚ ਦੁੰਦਭੀ ਬਜਯੋ ॥
पहिर कौच दुंदभी बजयो ॥कवचं च धारयित्वा घण्टां वादयति स्म।
ਨਿਰਭੈ ਚਲੀ ਜੁਧ ਕੇ ਕਾਜਾ ॥
निरभै चली जुध के काजा ॥अश्वाः गजाः रथाः बाणाः इत्यादयः
ਹੈ ਗੈ ਰਥ ਸਾਜਤ ਸਰ ਸਾਜਾ ॥੨੪॥
है गै रथ साजत सर साजा ॥२४॥कवचं धारयित्वा सा युद्धाय अभयम् । २४.
ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ॥
भुजंग प्रयात छंद ॥भुजंग प्रयात श्लोकः १.
ਬਜ੍ਯੋ ਰਾਗ ਮਾਰੂ ਮੰਡੇ ਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ॥
बज्यो राग मारू मंडे छत्रधारी ॥मरुरागः ध्वनितः छत्रधारिणः (युद्धे योद्धाः) दृढाः स्थिताः।
ਬਹੈ ਤੀਰ ਤਰਵਾਰ ਕਾਤੀ ਕਟਾਰੀ ॥
बहै तीर तरवार काती कटारी ॥बाणाः खड्गाः शूलाः शूलाः च उड्डीयन्ते स्म ।
ਕਹੂੰ ਕੇਤੁ ਫਾਟੇ ਗਿਰੇ ਛਤ੍ਰ ਟੂਟੇ ॥
कहूं केतु फाटे गिरे छत्र टूटे ॥क्वचित् ध्वजाः विदीर्णाः केचन छत्राः भग्नाः पतिताः च।
ਕਹੂੰ ਮਤ ਦੰਤੀ ਫਿਰੈ ਬਾਜ ਛੂਟੈ ॥੨੫॥
कहूं मत दंती फिरै बाज छूटै ॥२५॥क्वचित् मत्ताः गजाः अश्वाः च स्वतन्त्रतया भ्रमन्ति स्म । 25.
ਕਹੂੰ ਬਾਜ ਜੂਝੇ ਪਰੇ ਹੈ ਮਤੰਗੈ ॥
कहूं बाज जूझे परे है मतंगै ॥केचन अश्वाः केचन गजाः मृताः शयिताः आसन् ।
ਕਹੂੰ ਨਾਗ ਮਾਰੇ ਬਿਰਾਜੈ ਉਤੰਗੈ ॥
कहूं नाग मारे बिराजै उतंगै ॥कुत्रचित् उच्चैः बृहत् गजाः मृताः शयिताः आसन्।
ਕਹੂੰ ਬੀਰ ਡਾਰੇ ਪਰੇ ਬਰਮ ਫਾਟੇ ॥
कहूं बीर डारे परे बरम फाटे ॥क्वचित् सैनिकाः विदीर्णकवचैः शयिताः आसन्
ਕਹੂੰ ਖੇਤ ਖਾਡੇ ਲਸੈ ਚਰਮ ਕਾਟੇ ॥੨੬॥
कहूं खेत खाडे लसै चरम काटे ॥२६॥क्वचित् च छिन्नकवचाः खड्गाः च (जीर्णाः) प्रकाशन्ते स्म। २६.
ਗਿਰੇ ਬੀਰ ਮਾਰੇ ਕਾ ਲੌ ਗਨਾਊ ॥
गिरे बीर मारे का लौ गनाऊ ॥(अहं) वधानन्तरं पतितानां वीराणां संख्यां गणयामि।
ਕਹੌ ਜੋ ਸਭੈ ਏਕ ਗ੍ਰੰਥੈ ਬਨਾਊ ॥
कहौ जो सभै एक ग्रंथै बनाऊ ॥यदि अहं तेषां सर्वेषां विषये वदामि तर्हि एकमेव पुस्तकं निर्मामः।
ਜਥਾ ਸਕਤਿ ਕੈ ਅਲਪ ਤਾ ਤੇ ਉਚਾਰੋ ॥
जथा सकति कै अलप ता ते उचारो ॥अत एव यथा शक्तिः अल्पाः शब्दाः।
ਸੁਨੋ ਕਾਨ ਦੈ ਕੈ ਸਭੇ ਹੀ ਪਿਆਰੋ ॥੨੭॥
सुनो कान दै कै सभे ही पिआरो ॥२७॥हे प्रिय ! सर्वकर्णैः शृणुत। 27.
ਇਤੈ ਖਾਨ ਢੂਕੇ ਉਤੈ ਰਾਜ ਨੀਕੇ ॥
इतै खान ढूके उतै राज नीके ॥इतः खानाः अवतीर्णाः ततः सुराजाः (आरोहिताः)।
ਹਠੀ ਰੋਸ ਬਾਢੇ ਸੁ ਗਾਢੇ ਅਨੀਕੇ ॥
हठी रोस बाढे सु गाढे अनीके ॥क्रोधं वर्धितवन्तः हठिनः बलसेनायाः ।
ਲਰੇ ਕੋਪ ਕੈ ਕੈ ਸੁ ਏਕੈ ਨ ਭਾਜ੍ਯੋ ॥
लरे कोप कै कै सु एकै न भाज्यो ॥(सः) महाक्रोधेन युद्धं कृतवान्, एकोऽपि न पलायितः।
ਘਰੀ ਚਾਰਿ ਲੌ ਸਾਰ ਸੌ ਸਾਰ ਬਾਜ੍ਯੋ ॥੨੮॥
घरी चारि लौ सार सौ सार बाज्यो ॥२८॥चतुर्घण्टापर्यन्तं लोहं लोहेन सह संघर्षं कृतवान् । २८.
ਤਹਾ ਸੰਖ ਭੇਰੀ ਘਨੇ ਨਾਦ ਬਾਜੇ ॥
तहा संख भेरी घने नाद बाजे ॥तत्र सांख, भेरी, मृदाङ, मुचाङ, उपाङ इत्यादयः
ਮ੍ਰਿਦੰਗੈ ਮੁਚੰਗੈ ਉਪੰਗੈ ਬਿਰਾਜੇ ॥
म्रिदंगै मुचंगै उपंगै बिराजे ॥बहु घण्टाः ध्वनितुं आरब्धाः।
ਕਹੂੰ ਨਾਇ ਨਾਫੀਰਿਯੈਂ ਔ ਨਗਾਰੇ ॥
कहूं नाइ नाफीरियैं औ नगारे ॥कुत्रचित् शेनै, नफिरी, नगरे च क्रीडन्ति स्म
ਕਹੂੰ ਝਾਝ ਬੀਨਾ ਬਜੈ ਘੰਟ ਭਾਰੇ ॥੨੯॥
कहूं झाझ बीना बजै घंट भारे ॥२९॥कुत्रचित् च झङ्काराः, घण्टाः, गुरुघण्टाः इत्यादयः ध्वनिं कुर्वन्ति स्म । २९.
ਕਹੂੰ ਟੂਕ ਟੂਕ ਹੈ ਗਿਰੈ ਹੈ ਸਿਪਾਹੀ ॥
कहूं टूक टूक है गिरै है सिपाही ॥कुत्रचित् सैनिकाः खण्डखण्डाः शयिताः आसन्।
ਮਰੇ ਸ੍ਵਾਮਿ ਕੇ ਕਾਜਹੂੰ ਕੋ ਨਿਬਾਹੀ ॥
मरे स्वामि के काजहूं को निबाही ॥भगवतः कार्यं कुर्वन् मृतः।
ਤਹਾ ਕੌਚ ਧਾਰੇ ਚੜੇ ਛਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ॥
तहा कौच धारे चड़े छत्र धारी ॥तत्र कवचाः छत्रधारिणः च योद्धाः आरुह्य आसन् ।
ਮਿਲੈ ਮੇਲ ਮਾਨੋ ਮਦਾਰੈ ਮਦਾਰੀ ॥੩੦॥
मिलै मेल मानो मदारै मदारी ॥३०॥(एवं भाति) मदरी मदारी प्राप्तवती इव। ३०.
ਕਿਤੇ ਭੂਮਿ ਲੋਟੈ ਸੁ ਹਾਥੈ ਉਚਾਏ ॥
किते भूमि लोटै सु हाथै उचाए ॥क्वचित् ते भूमौ शयितवन्तः कृताञ्जलिः ।
ਡਰੈ ਸੇਖ ਜੈਸੇ ਸਮਾਈ ਸਮਾਏ ॥
डरै सेख जैसे समाई समाए ॥यथा शेखाः (फकीराः) सङ्गीतेन मग्नाः आसन्, भयभीताः च आसन् (धर्मस्य उल्लङ्घनम्)।
ਜੁਝੈ ਜ੍ਵਾਨ ਜੋਧਾ ਜਗੇ ਜੋਰ ਜੰਗੈ ॥
जुझै ज्वान जोधा जगे जोर जंगै ॥युवानः योद्धाः भृशं युद्धे युद्धं कुर्वन्ति।
ਮਨੋ ਪਾਨ ਕੈ ਭੰਗ ਸੋਏ ਮਲੰਗੈ ॥੩੧॥
मनो पान कै भंग सोए मलंगै ॥३१॥(इदं प्रतीयते स्म) मलङ्गः भङ्गं पिबन् सुप्तः इव आसीत्। ३१.
ਬਹੈ ਆਨ ਐਸੇ ਬਚੈ ਬੀਰ ਕੌਨੈ ॥
बहै आन ऐसे बचै बीर कौनै ॥कः योद्धा जीवति स्म बाणान् एवं चरन् |