श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 52


ਹਸੇ ਮਾਸਹਾਰੀ ॥
हसे मासहारी ॥

मांसभक्षकाः हसन्ति

ਨਚੇ ਭੂਤ ਭਾਰੀ ॥
नचे भूत भारी ॥

मांसाहाराः हसन्ति भूतगणाः नृत्यन्ति च।

ਮਹਾ ਢੀਠ ਢੂਕੇ ॥
महा ढीठ ढूके ॥

अधिकांशः निर्भयः (युद्धाय योद्धाः) उत्थापिताः भवन्ति

ਮੁਖੰ ਮਾਰ ਕੂਕੇ ॥੩੦॥
मुखं मार कूके ॥३०॥

निरन्तराः योद्धाः अग्रे गत्वा मारय, मारय .३० इति उद्घोषयन्ति।

ਗਜੈ ਗੈਣ ਦੇਵੀ ॥
गजै गैण देवी ॥

आकाशे देवी गर्जति

ਮਹਾ ਅੰਸ ਭੇਵੀ ॥
महा अंस भेवी ॥

सा देवी गर्जति आकाशे या परमेण KAL.

ਭਲੇ ਪੂਤ ਨਾਚੰ ॥
भले पूत नाचं ॥

भूताः सम्यक् नृत्यन्ति

ਰਸੰ ਰੁਦ੍ਰ ਰਾਚੰ ॥੩੧॥
रसं रुद्र राचं ॥३१॥

भूताः प्रहृष्टाः नृत्यन्ति महाक्रोधाः संतृप्ताः।।31।।

ਭਿਰੈ ਬੈਰ ਰੁਝੈ ॥
भिरै बैर रुझै ॥

(वीर सैनिकाः) वैरेण पूर्णाः युद्धं कुर्वन्ति स्म

ਮਹਾ ਜੋਧ ਜੁਝੈ ॥
महा जोध जुझै ॥

योद्धा वैरकारणात् परस्परं युद्धं कुर्वन्ति, महावीराः च शहीदाः पतन्ति।

ਝੰਡਾ ਗਡ ਗਾਢੇ ॥
झंडा गड गाढे ॥

ध्वजाः दृढनिश्चयेन लहरन्ति

ਬਜੇ ਬੈਰ ਬਾਢੇ ॥੩੨॥
बजे बैर बाढे ॥३२॥

दृढध्वजं समाधाय वर्धितशत्रुना च क्रन्दन्ति।।32।।

ਗਜੰ ਗਾਹ ਬਾਧੇ ॥
गजं गाह बाधे ॥

भूखनः शिरसि अलङ्कृतः अस्ति

ਧਨੁਰ ਬਾਨ ਸਾਧੇ ॥
धनुर बान साधे ॥

शिरसा अलंकारं कृत्वा धनुषः हस्तेषु प्रसारिताः।

ਬਹੇ ਆਪ ਮਧੰ ॥
बहे आप मधं ॥

ते परस्परं (बाणान्) विदारयन्ति

ਗਿਰੇ ਅਧ ਅਧੰ ॥੩੩॥
गिरे अध अधं ॥३३॥

प्रतिद्वन्द्वी सम्मुखीकृत्य बाणान् निक्षिपन्ति केचन पतन्ति अर्धभागाः।३३।

ਗਜੰ ਬਾਜ ਜੁਝੈ ॥
गजं बाज जुझै ॥

गजाः अश्वाः च युद्धं कुर्वन्ति

ਬਲੀ ਬੈਰ ਰੁਝੈ ॥
बली बैर रुझै ॥

गजाश्वाः मृताः शयिताः योद्धा वैररताः |

ਨ੍ਰਿਭੈ ਸਸਤ੍ਰ ਬਾਹੈ ॥
न्रिभै ससत्र बाहै ॥

निर्भयेन शस्त्राणि प्रयोजयन्तु

ਉਭੈ ਜੀਤ ਚਾਹੈ ॥੩੪॥
उभै जीत चाहै ॥३४॥

अभयेन तेषां शस्त्राणि प्रहरन्तु; उभयपक्षः स्वविजयं कामयति।34.

ਗਜੇ ਆਨਿ ਗਾਜੀ ॥
गजे आनि गाजी ॥

शूरा योद्धा गर्जन्ति।

ਨਚੇ ਤੁੰਦ ਤਾਜੀ ॥
नचे तुंद ताजी ॥

योद्धा गर्जन्ति द्रुतधावनाश्वाः नृत्यन्ति च।

ਹਕੰ ਹਾਕ ਬਜੀ ॥
हकं हाक बजी ॥

आव्हानं क्रीडति

ਫਿਰੈ ਸੈਨ ਭਜੀ ॥੩੫॥
फिरै सैन भजी ॥३५॥

उद्घोषाः सन्ति तथा च सेना धावति। ३५.

ਮਦੰ ਮਤ ਮਾਤੇ ॥
मदं मत माते ॥

(योद्धा) मद्यमत्ताः।

ਰਸੰ ਰੁਦ੍ਰ ਰਾਤੇ ॥
रसं रुद्र राते ॥

मद्यमत्ताः योद्धा महाकोपमग्नाः |

ਗਜੰ ਜੂਹ ਸਾਜੇ ॥
गजं जूह साजे ॥

गजयूथाः अलङ्कृताः सन्ति

ਭਿਰੇ ਰੋਸ ਬਾਜੇ ॥੩੬॥
भिरे रोस बाजे ॥३६॥

गजसमूहः अलङ्कृतः योधाः वर्धिताः क्रोधाः । ३६.

ਝਮੀ ਤੇਜ ਤੇਗੰ ॥
झमी तेज तेगं ॥

तीक्ष्णाः खड्गाः एवं प्रकाशन्ते

ਘਣੰ ਬਿਜ ਬੇਗੰ ॥
घणं बिज बेगं ॥

तीक्ष्णाः खड्गाः मेघेषु विद्युत्प्रकाश इव स्फुरन्ति।

ਬਹੈ ਬਾਰ ਬੈਰੀ ॥
बहै बार बैरी ॥

शत्रून् अश्वाः एवं चलन्ति

ਜਲੰ ਜਿਉ ਗੰਗੈਰੀ ॥੩੭॥
जलं जिउ गंगैरी ॥३७॥

प्रहाराः प्रहृताः शत्रुषु द्रुतगतिः जलकीट इव।।37।।

ਅਪੋ ਆਪ ਬਾਹੰ ॥
अपो आप बाहं ॥

ते परस्परं विरुद्धं बाहून् प्रयुञ्जते।

ਉਭੈ ਜੀਤ ਚਾਹੰ ॥
उभै जीत चाहं ॥

ते परस्परं सम्मुखीकृत्य शस्त्राणि प्रहरन्ति; उभयपक्षः स्वविजयं कामयति।

ਰਸੰ ਰੁਦ੍ਰ ਰਾਤੇ ॥
रसं रुद्र राते ॥

रोथेर् रसः ।

ਮਹਾ ਮਤ ਮਾਤੇ ॥੩੮॥
महा मत माते ॥३८॥

हिंसकक्रोधमग्नाः अतिमत्ताः च ॥३८॥

ਭੁਜੰਗ ਛੰਦ ॥
भुजंग छंद ॥

भुजंग प्रयात स्तन्जा

ਮਚੇ ਬੀਰ ਬੀਰੰ ਅਭੂਤੰ ਭਯਾਣੰ ॥
मचे बीर बीरं अभूतं भयाणं ॥

नायकाः अलौकिकाः उग्रयुद्धवीराः अभवन् ।

ਬਜੀ ਭੇਰਿ ਭੰਕਾਰ ਧੁਕੇ ਨਿਸਾਨੰ ॥
बजी भेरि भंकार धुके निसानं ॥

योद्धा युध्यमानाः योद्धवः अद्भुतं भयङ्करं दृश्यन्ते। श्रूयते केतलीनादस्य खड्गः, तुरहीणां च गर्जनं च भवति।

ਨਵੰ ਨਦ ਨੀਸਾਣ ਗਜੇ ਗਹੀਰੰ ॥
नवं नद नीसाण गजे गहीरं ॥

नवशृङ्गाणां ध्वनिना सह गम्भीरं वचनं निर्गच्छति

ਫਿਰੈ ਰੁੰਡ ਮੁੰਡੰ ਤਨੰ ਤਛ ਤੀਰੰ ॥੩੯॥
फिरै रुंड मुंडं तनं तछ तीरं ॥३९॥

नवतुरहीनां गम्भीरः स्वरः प्रतिध्वन्यते। क्वचित् कूपाः क्वचित् शिराः क्वचित् बाणविच्छिन्नाः शरीराः चरन्तः दृश्यन्ते।३९।

ਬਹੇ ਖਗ ਖੇਤੰ ਖਿਆਲੰ ਖਤੰਗੰ ॥
बहे खग खेतं खिआलं खतंगं ॥

युद्धक्षेत्रे खड्गः चलति, बाणाः (खतङ्गः) बद्धाः (ख्यालनाः) बन्धनेन (बौछर्) ।

ਰੁਲੇ ਤਛ ਮੁਛੰ ਮਹਾ ਜੋਧ ਜੰਗੰ ॥
रुले तछ मुछं महा जोध जंगं ॥

योधाः खड्गान् प्रहरन्ति, रणक्षेत्रे शराणां परिचर्या च कुर्वन्ति । महावीराः, युद्धे छिन्नाः, रजसा आवर्तन्ते।

ਬੰਧੈ ਬੀਰ ਬਾਨਾ ਬਡੇ ਐਠਿਵਾਰੇ ॥
बंधै बीर बाना बडे ऐठिवारे ॥

महान् अकारखान योद्धा (शहादत) ध्वजान् अलङ्कृतवन्तः।

ਘੁਮੈ ਲੋਹ ਘੁਟੰ ਮਨੋ ਮਤਵਾਰੇ ॥੪੦॥
घुमै लोह घुटं मनो मतवारे ॥४०॥

महागर्विताः योद्धवः बद्धाः कवचयुक्ताः मद्यपाः इव युद्धक्षेत्रे चलन्ति।।40।।

ਉਠੀ ਕੂਹ ਜੂਹੰ ਸਮਰਿ ਸਾਰ ਬਜਿਯੰ ॥
उठी कूह जूहं समरि सार बजियं ॥

युद्धक्षेत्रे सर्वत्र शस्त्रसङ्घर्षेण (परस्परस्य उपरि) कोलाहलः भवति ।

ਕਿਧੋ ਅੰਤ ਕੇ ਕਾਲ ਕੋ ਮੇਘ ਗਜਿਯੰ ॥
किधो अंत के काल को मेघ गजियं ॥

शस्त्राणि प्रहृतानि च परितः भ्रमः आसीत्, प्रलयस्य मेघाः गर्जन्ति इव आसीत्।

ਭਈ ਤੀਰ ਭੀਰੰ ਕਮਾਣੰ ਕੜਕਿਯੰ ॥
भई तीर भीरं कमाणं कड़कियं ॥

उड्डयनं प्रारब्धा बाणाः धनुषः स्पन्दनं प्रारब्धाः |