श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 663


ਸਬ ਸਿੰਘ ਮ੍ਰਿਗੀਪਤਿ ਘਾਇ ਖਗੰ ॥੩੪੪॥
सब सिंघ म्रिगीपति घाइ खगं ॥३४४॥

तत्र राज्ञः खड्गेन बहूनि मृगसिंहान् हतान् ॥३४४॥

ਚਤੁਰੰ ਲਏ ਨ੍ਰਿਪ ਸੰਗਿ ਘਨੀ ॥
चतुरं लए न्रिप संगि घनी ॥

राजा चतुरङ्गणीं विशालं सैन्यं स्वेन सह नीतवान् अस्ति।

ਥਹਰੰਤ ਧੁਜਾ ਚਮਕੰਤ ਅਨੀ ॥
थहरंत धुजा चमकंत अनी ॥

राजा स्वसेनायाः चतुर्विभागं स्वेन सह नीतवान् |

ਬਹੁ ਭੂਖਨ ਚੀਰ ਜਰਾਵ ਜਰੀ ॥
बहु भूखन चीर जराव जरी ॥

नाना रत्नानि, फीतायुक्तानि कवचानि (लेपनानि) ।

ਤ੍ਰਿਦਸਾਲਯ ਕੀ ਜਨੁ ਕ੍ਰਾਤਿ ਹਰੀ ॥੩੪੫॥
त्रिदसालय की जनु क्राति हरी ॥३४५॥

सेनाध्वजाः विस्फुरन्ति स्म, स्तम्भवस्त्राणि च सर्वेषां योद्धानां धारितानि सर्वेषां सौन्दर्यं अन्येषां सर्वेषां स्थानानां सौन्दर्यं लज्जां जनयति स्म।३४५।

ਤਹ ਬੈਠ ਹੁਤੋ ਇਕ ਬਾਣਗਰੰ ॥
तह बैठ हुतो इक बाणगरं ॥

तत्र एकः बाणकारः ('बङ्गर') उपविष्टः आसीत् ।

ਬਿਨੁ ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਧੌ ਨਹੀ ਬੈਨੁਚਰੰ ॥
बिनु प्राण किधौ नही बैनुचरं ॥

एकः बाणकारः तत्र उपविष्टः, निर्जीवः इव आसीत्

ਤਹ ਬਾਜਤ ਬਾਜ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਗਣੰ ॥
तह बाजत बाज म्रिदंग गणं ॥

अनेकवाद्यवादनेन सह शब्दः अभवत्

ਡਫ ਢੋਲਕ ਝਾਝ ਮੁਚੰਗ ਭਣੰ ॥੩੪੬॥
डफ ढोलक झाझ मुचंग भणं ॥३४६॥

लघुबृहद्दुन्दुभिस्तबोरादीनि प्रतिध्वनितानि।३४६।

ਦਲ ਨਾਥ ਲਏ ਬਹੁ ਸੰਗਿ ਦਲੰ ॥
दल नाथ लए बहु संगि दलं ॥

एकः सेनाराजः विशालसैन्यः (अतिक्रम्य आसीत्)।

ਜਲ ਬਾਰਿਧ ਜਾਨੁ ਪ੍ਰਲੈ ਉਛਲੰ ॥
जल बारिध जानु प्रलै उछलं ॥

राजा सैन्येन सह सा सैन्यं प्रलयमेघ इव प्रवहति स्म

ਹਯ ਹਿੰਸਤ ਚਿੰਸਤ ਗੂੜ ਗਜੰ ॥
हय हिंसत चिंसत गूड़ गजं ॥

अश्वाः कूजन्ति स्म, गजाः च कूजन्ति स्म।

ਗਲ ਗਜਤ ਲਜਤ ਸੁੰਡ ਲਜੰ ॥੩੪੭॥
गल गजत लजत सुंड लजं ॥३४७॥

अश्वाः कूजन्तः गजाः च गजानां गर्जनं श्रुत्वा तुरहीवादनं कुर्वन्ति स्म, मेघाः लज्जां अनुभवन्ति स्म।३४७।

ਦ੍ਰੁਮ ਢਾਹਤ ਗਾਹਤ ਗੂੜ ਦਲੰ ॥
द्रुम ढाहत गाहत गूड़ दलं ॥

गजानां विशालः समूहः वृक्षान् छिनत्ति स्म

ਕਰ ਖੀਚਤ ਸੀਚਤ ਧਾਰ ਜਲੰ ॥
कर खीचत सीचत धार जलं ॥

जलं च धाराभ्यः आकृष्य मार्गे सिञ्चितम्।

ਸੁਖ ਪਾਵਤ ਧਾਵਤ ਪੇਖਿ ਪ੍ਰਭੈ ॥
सुख पावत धावत पेखि प्रभै ॥

(जनाः) राज्ञः तेजः द्रष्टुं समुपस्थिताः रमन्ते स्म ।

ਅਵਲੋਕਿ ਬਿਮੋਹਤ ਰਾਜ ਸੁਭੈ ॥੩੪੮॥
अवलोकि बिमोहत राज सुभै ॥३४८॥

सा सेना शान्तिपूर्वकं गच्छति स्म, वृक्षान् छित्त्वा जलप्रवाहात् जलं पिबति स्म, यत् दृष्ट्वा सर्वे मोहिताः भवन्ति स्म।३४८।

ਚਪਿ ਡਾਰਤ ਚਾਚਰ ਭਾਨੁ ਸੂਅੰ ॥
चपि डारत चाचर भानु सूअं ॥

(जनाः) सूर्यकिरणैः (सुन्दरराजस्य उपरि) आनन्दिताः, होली इव वर्णाः क्षिपन्तः आसन्।

ਸੁਖ ਪਾਵਤ ਦੇਖ ਨਰੇਸ ਭੂਅੰ ॥
सुख पावत देख नरेस भूअं ॥

तेन सेनाभ्यां भीता सूर्यचन्द्रौ तं राजानं दृष्ट्वा अन्ये सर्वे पृथिवीराजाः सुखिनः आसन्

ਗਲ ਗਜਤ ਢੋਲ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਸੁਰੰ ॥
गल गजत ढोल म्रिदंग सुरं ॥

(गजानां) स्वराः दुन्दुभिमृदङ्गशब्देन प्रतिध्वनिताः आसन्

ਬਹੁ ਬਾਜਤ ਨਾਦ ਨਯੰ ਮੁਰਜੰ ॥੩੪੯॥
बहु बाजत नाद नयं मुरजं ॥३४९॥

ढोलसहिताः विविधाः वाद्ययन्त्राणि प्रतिध्वनितानि आसन्।३४९।

ਕਲਿ ਕਿੰਕਣਿ ਭੂਖਤ ਅੰਗਿ ਬਰੰ ॥
कलि किंकणि भूखत अंगि बरं ॥

रमणीयास्तरागीः (वज्दीः) अङ्गानि च रत्नानि च।

ਤਨ ਲੇਪਤ ਚੰਦਨ ਚਾਰ ਪ੍ਰਭੰ ॥
तन लेपत चंदन चार प्रभं ॥

नूपार्, किङ्किनी इत्यादयः विविधाः रङ्गिणः आभूषणाः भव्यरूपेण दृश्यन्ते स्म, सर्वेषु मुखेषु चप्पलस्य प्लास्टरिंग् अपि आसीत्

ਮ੍ਰਿਦੁ ਡੋਲਤ ਬੋਲਤ ਬਾਤ ਮੁਖੰ ॥
म्रिदु डोलत बोलत बात मुखं ॥

मन्दं गच्छन्ति स्म मधुरं वचनं मुखं कुर्वन्ति स्म।

ਗ੍ਰਿਹਿ ਆਵਤ ਖੇਲ ਅਖੇਟ ਸੁਖੰ ॥੩੫੦॥
ग्रिहि आवत खेल अखेट सुखं ॥३५०॥

सर्वे सुखेन जल्पन्तः गच्छन्ति स्म, सुखेन स्वगृहं प्रत्यागच्छन्ति स्म।३५०।

ਮੁਖ ਪੋਛ ਗੁਲਾਬ ਫੁਲੇਲ ਸੁਭੰ ॥
मुख पोछ गुलाब फुलेल सुभं ॥

मुखं (सुगन्धेन) गुलाबैः उत्तम फुलेलैः च व्याप्तम् आसीत्।

ਕਲਿ ਕਜਲ ਸੋਹਤ ਚਾਰੁ ਚਖੰ ॥
कलि कजल सोहत चारु चखं ॥

ते मुखात् गुलाब-ओटो-सारं मार्जयन्ति स्म, तेषां नेत्रेषु सुन्दरं सुरम्यः आसीत्

ਮੁਖ ਉਜਲ ਚੰਦ ਸਮਾਨ ਸੁਭੰ ॥
मुख उजल चंद समान सुभं ॥

मुखं चन्द्रमिव भासते स्म।

ਅਵਿਲੋਕਿ ਛਕੇ ਗਣ ਗੰਧ੍ਰਬਿਸੰ ॥੩੫੧॥
अविलोकि छके गण गंध्रबिसं ॥३५१॥

अलस्य सुन्दरवदनानि हस्तिदन्तवत् सुन्दराणि गणगन्धर्वाः अपि तान् दृष्ट्वा प्रसन्नाः अभवन्।३५१।

ਸੁਭ ਸੋਭਤ ਹਾਰ ਅਪਾਰ ਉਰੰ ॥
सुभ सोभत हार अपार उरं ॥

कण्ठे बहवः हाराः शुभाः आसन् ।

ਤਿਲਕੰ ਦੁਤਿ ਕੇਸਰ ਚਾਰੁ ਪ੍ਰਭੰ ॥
तिलकं दुति केसर चारु प्रभं ॥

सर्वेषां कण्ठेषु सुन्दराणि हाराः, सर्वेषां ललाटेषु केसरस्य अग्रचिह्नानि च आसन्

ਅਨਸੰਖ ਅਛੂਹਨ ਸੰਗ ਦਲੰ ॥
अनसंख अछूहन संग दलं ॥

असंख्यसेनाभिः सह, २.

ਤਿਹ ਜਾਤ ਭਏ ਸਨ ਸੈਨ ਮਗੰ ॥੩੫੨॥
तिह जात भए सन सैन मगं ॥३५२॥

इयं महासैन्यं तस्मिन् मार्गे गच्छति स्म।३५२।

ਫਿਰਿ ਆਇ ਗਏ ਤਿਹ ਪੈਂਡ ਮੁਨੰ ॥
फिरि आइ गए तिह पैंड मुनं ॥

तदा मुनिः (दत्तः) तस्मिन् मार्गे आगतः

ਕਲਿ ਬਾਜਤ ਸੰਖਨ ਨਾਦ ਧੁਨੰ ॥
कलि बाजत संखन नाद धुनं ॥

यत्र सांखः रणसिङ्गे च ध्वनिं कुर्वन्तौ आस्ताम्।

ਅਵਿਲੋਕਿ ਤਹਾ ਇਕ ਬਾਨ ਗਰੰ ॥
अविलोकि तहा इक बान गरं ॥

तत्र बाणकारं दृष्टवान्।

ਸਿਰ ਨੀਚ ਮਨੋ ਲਿਖ ਚਿਤ੍ਰ ਧਰੰ ॥੩੫੩॥
सिर नीच मनो लिख चित्र धरं ॥३५३॥

दत्त ऋषिः शङ्खं फूत्करोति तस्मिन् मार्गे तत्र सः चित्रवत् उपविष्टं नतशिरसा बाणकारं दृष्टवान्।३५३।

ਅਵਿਲੋਕ ਰਿਖੀਸਰ ਤੀਰ ਗਰੰ ॥
अविलोक रिखीसर तीर गरं ॥

दृष्ट्वा (तत्) नीचपादं पुरुषं मुनिः ।

ਹਸਿ ਬੈਨ ਸੁ ਭਾਤਿ ਇਮੰ ਉਚਰੰ ॥
हसि बैन सु भाति इमं उचरं ॥

सः हसन् एवम् एवम् वचनम् उक्तवान्

ਕਹੁ ਭੂਪ ਗਏ ਲੀਏ ਸੰਗਿ ਦਲੰ ॥
कहु भूप गए लीए संगि दलं ॥

राजा सैन्येन सह क्वचित् गतः इति।

ਕਹਿਓ ਸੋ ਨ ਗੁਰੂ ਅਵਿਲੋਕ ਦ੍ਰਿਗੰ ॥੩੫੪॥
कहिओ सो न गुरू अविलोक द्रिगं ॥३५४॥

स महामुनिः तं दृष्ट्वा एवमुवाच-सैन्येन सह राजा कुत्र गतः? स बाणकारः प्रत्युवाच चक्षुषा न दृष्टः कञ्चित् ॥३५४॥

ਚਕਿ ਚਿਤ ਰਹੇ ਅਚਿਤ ਮੁਨੰ ॥
चकि चित रहे अचित मुनं ॥

श्रुत्वा (एतत्) मुनिस्य चपलं मनः विस्मितः अभवत्।

ਅਨਖੰਡ ਤਪੀ ਨਹੀ ਜੋਗ ਡੁਲੰ ॥
अनखंड तपी नही जोग डुलं ॥

ऋषिः स्थिरं मनः दृष्ट्वा आश्चर्यचकितः |

ਅਨਆਸ ਅਭੰਗ ਉਦਾਸ ਮਨੰ ॥
अनआस अभंग उदास मनं ॥

(इदं) आशाहीनं (तस्य) अखण्डं मनः विरक्तं ('दुःखम्')।

ਅਬਿਕਾਰ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਸਭੰ ॥੩੫੫॥
अबिकार अपार प्रभास सभं ॥३५५॥

स पूर्णो महान् तपस्वी कदापि तं अनासक्तं दुष्टचित्तं अनन्तवैभवम्।३५५।

ਅਨਭੰਗ ਪ੍ਰਭਾ ਅਨਖੰਡ ਤਪੰ ॥
अनभंग प्रभा अनखंड तपं ॥

(तस्य) कान्तिः क्षीणः (तस्य) तपः अखण्डः।

ਅਬਿਕਾਰ ਜਤੀ ਅਨਿਆਸ ਜਪੰ ॥
अबिकार जती अनिआस जपं ॥

पूर्णतपसा तत्र महिमा मुखे निर्दोषब्रह्मचारी इव सः

ਅਨਖੰਡ ਬ੍ਰਤੰ ਅਨਡੰਡ ਤਨੰ ॥
अनखंड ब्रतं अनडंड तनं ॥

अखण्डः व्रतयुक्तः दण्डरहितः |