श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 752


ਸੁਕਬਿ ਸਭੈ ਚਿਤ ਮਾਝ ਸੁ ਸਾਚ ਬਿਚਾਰੀਯੋ ॥
सुकबि सभै चित माझ सु साच बिचारीयो ॥

(इदं वस्तु) सर्वेषु कवि चितेषु सत्यं गृहाण।

ਹੋ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਨਿਸੰਕ ਉਚਾਰੀਯੋ ॥੭੧੮॥
हो नाम तुपक के सकल निसंक उचारीयो ॥७१८॥

हे सुकविः ! comprehend it ad true and utter the names of तुपक असंकोचम्।७१८।

ਤਰੁਜ ਬਾਸਨੀ ਆਦਿ ਸੁ ਸਬਦ ਬਖਾਨੀਐ ॥
तरुज बासनी आदि सु सबद बखानीऐ ॥

आदौ 'त्रुज बसनी' इति वचनं वदतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਸੁਕਬਿ ਮਨ ਮਾਨੀਐ ॥
नाम तुपक के सकल सुकबि मन मानीऐ ॥

“तरुजवासिनि” इति शब्दोच्चारणेन तुपकस्य सर्वाणि नामानि मनसि गम्यन्ते ।

ਯਾ ਮੈ ਸੰਕ ਨ ਕਛੂ ਹ੍ਰਿਦੈ ਮੈ ਕੀਜੀਐ ॥
या मै संक न कछू ह्रिदै मै कीजीऐ ॥

तस्मिन् विषये किमपि संशयं मा कुरुत।

ਹੋ ਜਹਾ ਜਹਾ ਇਹ ਨਾਮ ਚਹੋ ਤਹ ਦੀਜੀਐ ॥੭੧੯॥
हो जहा जहा इह नाम चहो तह दीजीऐ ॥७१९॥

हृदये न संशयः यत्किमपि इच्छसि, एतत् नाम प्रयोक्तुं शक्नोषि।७१९।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਭੂਮਿ ਸਬਦ ਕੋ ਆਦਿ ਉਚਾਰੋ ॥
भूमि सबद को आदि उचारो ॥

प्रथमं 'भूमि' इति शब्दं वदतु।

ਜਾ ਪਦ ਤਿਹ ਪਾਛੇ ਦੈ ਡਾਰੋ ॥
जा पद तिह पाछे दै डारो ॥

ततः पश्चात् 'जा' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਜੀਅ ਜਾਨੋ ॥
नाम तुपक के सभ जीअ जानो ॥

(तत्) सर्वे जनाः तुपकस्य नाम स्मरन्तु।

ਯਾ ਮੈ ਕਛੂ ਭੇਦ ਨਹੀ ਮਾਨੋ ॥੭੨੦॥
या मै कछू भेद नही मानो ॥७२०॥

“भूमि” इति शब्दं उच्चारयित्वा ततः “जा” इति शब्दं योजयन्तु, एवं प्रकारेण तुपकस्य नामानि अवगत्य तस्मिन् किमपि भेदं न विचारयन्तु।७२०।

ਪ੍ਰਿਥੀ ਸਬਦ ਕੋ ਆਦਿ ਉਚਾਰੋ ॥
प्रिथी सबद को आदि उचारो ॥

प्रथमं 'पृथि' इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਤਾ ਪਾਛੇ ਜਾ ਪਦ ਦੈ ਡਾਰੋ ॥
ता पाछे जा पद दै डारो ॥

प्रथमं “प्राथ्वी” इति शब्दं उच्चारयित्वा ततः “जा” इति शब्दं योजयन्तु ।

ਨਾਮ ਤੁਫੰਗ ਜਾਨ ਜੀਯ ਲੀਜੈ ॥
नाम तुफंग जान जीय लीजै ॥

(एतत्) तुफाङ्ग इति नाम स्मर्यताम्।

ਚਹੀਐ ਜਹਾ ਤਹੀ ਪਦ ਦੀਜੈ ॥੭੨੧॥
चहीऐ जहा तही पद दीजै ॥७२१॥

तुपकस्य (Truphang) सर्वाणि नामानि ज्ञात्वा भवन्तः तान् उपयोक्तुं शक्नुवन्ति, यत्र इच्छन्ति,७२१।

ਬਸੁਧਾ ਸਬਦ ਸੁ ਆਦਿ ਬਖਾਨਹੁ ॥
बसुधा सबद सु आदि बखानहु ॥

बसुधा' (पृथिवी) इति शब्दं आदौ स्थापयतु।

ਤਾ ਪਾਛੇ ਜਾ ਪਦ ਕਹੁ ਠਾਨਹੁ ॥
ता पाछे जा पद कहु ठानहु ॥

तदनन्तरं 'जा' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਜੀਅ ਜਾਨੋ ॥
नाम तुपक के सभ जीअ जानो ॥

(तत्) सर्वचित्तेषु बिन्दुनाम विचार्यताम्।

ਯਾ ਮੈ ਕਛੂ ਭੇਦ ਨਹੀ ਮਾਨੋ ॥੭੨੨॥
या मै कछू भेद नही मानो ॥७२२॥

“बसुधा” शब्दस्य अनन्तरं “जा” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि अविवेकेन ज्ञातव्यानि।७२२।

ਪ੍ਰਥਮ ਬਸੁੰਧ੍ਰਾ ਸਬਦ ਉਚਰੀਐ ॥
प्रथम बसुंध्रा सबद उचरीऐ ॥

प्रथमं 'बसुन्ध्र' (पृथिवी) शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਤਾ ਪਾਛੇ ਜਾ ਪਦ ਦੈ ਡਰੀਐ ॥
ता पाछे जा पद दै डरीऐ ॥

तदनन्तरं 'जा' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭਿ ਜੀਅ ਲਹੀਐ ॥
नाम तुपक के सभि जीअ लहीऐ ॥

सर्वे एतत् मनसि तुपकनाम इति मन्यन्ते ।

ਚਹੀਐ ਜਹਾ ਤਹੀ ਪਦ ਕਹੀਐ ॥੭੨੩॥
चहीऐ जहा तही पद कहीऐ ॥७२३॥

“वसुन्दरा” इति शब्दं उच्चारयित्वा तस्मिन् “जा” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञात्वा भवन्तः हृदयस्य इच्छानुसारं तान् प्रयोक्तुं शक्नुवन्ति।७२३।

ਤਰਨੀ ਪਦ ਕੋ ਆਦਿ ਬਖਾਨੋ ॥
तरनी पद को आदि बखानो ॥

प्रथमं 'तर्नी' (नदी) शब्दस्य प्रयोगः ।

ਤਾ ਪਾਛੇ ਜਾ ਪਦ ਕੋ ਠਾਨੋ ॥
ता पाछे जा पद को ठानो ॥

ततः 'जा' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਹੀ ਲਹੀਐ ॥
नाम तुपक के सभ ही लहीऐ ॥

सर्वे तुपकस्य नाम गृह्णन्ति।

ਚਹੀਐ ਜਹਾ ਤਹੀ ਪਦ ਕਹੀਐ ॥੭੨੪॥
चहीऐ जहा तही पद कहीऐ ॥७२४॥

प्रथमं “तारिणी” इति शब्दं उच्चारयन्तु ततः तस्मिन् “जा” इति शब्दं योजयन्तु : तुपकस्य सर्वाणि नामानि हृदयस्य इच्छानुसारं प्रयोक्तुं शक्नुवन्ति।७२४।

ਛੰਦ ॥
छंद ॥

छन्द्

ਬਲੀਸ ਆਦਿ ਬਖਾਨ ॥
बलीस आदि बखान ॥

प्रथमं 'आनन्द' (बेलानां स्वामी) जप ।

ਬਾਸਨੀ ਪੁਨਿ ਪਦ ਠਾਨ ॥
बासनी पुनि पद ठान ॥

ततः 'बसनी' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮੈ ਤੁਪਕ ਸਭ ਹੋਇ ॥
नामै तुपक सभ होइ ॥

एतत् तुपकस्य नाम भविष्यति।

ਨਹੀ ਭੇਦ ਯਾ ਮਹਿ ਕੋਇ ॥੭੨੫॥
नही भेद या महि कोइ ॥७२५॥

तुपकस्य सर्वाणि नामानि प्रथमं “बलीश” इति शब्दं स्थापयित्वा तस्मिन् “वासिनी” इति शब्दं योजयित्वा निर्मिताः भवन्ति, तस्मिन् रहस्यं नास्ति।७२५।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਸਿੰਘ ਸਬਦ ਕੋ ਆਦਿ ਬਖਾਨ ॥
सिंघ सबद को आदि बखान ॥

प्रथमं 'सिंह' इति शब्दं वदतु।

ਤਾ ਪਾਛੇ ਅਰਿ ਸਬਦ ਸੁ ਠਾਨ ॥
ता पाछे अरि सबद सु ठान ॥

ततः 'अरि' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਪਛਾਨਹੁ ॥
नाम तुपक के सकल पछानहु ॥

सर्वेषां बिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਯਾ ਮੈ ਕਛੂ ਭੇਦ ਨਹੀ ਮਾਨਹੁ ॥੭੨੬॥
या मै कछू भेद नही मानहु ॥७२६॥

प्रथमं “सिंह” इति शब्दं उच्चारयित्वा ततः “अरि” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि अवगच्छन्तु, तत्र रहस्यं नास्ति।७२६।

ਪੁੰਡਰੀਕ ਪਦ ਆਦਿ ਉਚਾਰੋ ॥
पुंडरीक पद आदि उचारो ॥

प्रथमं 'पुण्ड्रिक' (सिंह) शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਤਾ ਪਾਛੇ ਅਰਿ ਪਦ ਦੈ ਡਾਰੋ ॥
ता पाछे अरि पद दै डारो ॥

तदनन्तरं 'अरि' इति शब्दं स्थापयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਲਹਿ ਲੀਜੈ ॥
नाम तुपक के सभ लहि लीजै ॥

(तत्) सर्वबिन्दून् नाम इति गृहाण।

ਯਾ ਮੈ ਕਛੂ ਭੇਦ ਨਹੀ ਕੀਜੈ ॥੭੨੭॥
या मै कछू भेद नही कीजै ॥७२७॥

प्रथमं “पुण्डरीक” इति शब्दं उच्चारयन्तु ततः तदनन्तरं “अरि” इति योजयन्तु, ततः तुपकस्य सर्वाणि नामानि अवगच्छन्तु, तत्र रहस्यं नास्ति।७२७।

ਆਦਿ ਸਬਦ ਹਰ ਜਛ ਉਚਾਰੋ ॥
आदि सबद हर जछ उचारो ॥

प्रथमं 'हर जच' (पीतनेत्रसिंहः) इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु ।

ਤਾ ਪਾਛੇ ਅਰਿ ਪਦ ਦੈ ਡਾਰੋ ॥
ता पाछे अरि पद दै डारो ॥

तदनन्तरं 'अरि' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਜੀਅ ਲਹੀਯੋ ॥
नाम तुपक के सभ जीअ लहीयो ॥

समस्तहृदये बिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਚਹੀਐ ਨਾਮ ਜਹਾ ਤਹ ਕਹੀਯੋ ॥੭੨੮॥
चहीऐ नाम जहा तह कहीयो ॥७२८॥

प्रथमं हरि-अक्षशब्दं स्थापयित्वा ताशब्दं योजयित्वा एवं हृदयेच्छया तुपकनामानि अवगन्तुम्।७२८।

ਛੰਦ ॥
छंद ॥

छन्द्

ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ ਆਦਿ ਉਚਾਰ ॥
म्रिगराज आदि उचार ॥

प्रथमं 'मृगराज' शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਅਰਿ ਸਬਦ ਬਹੁਰਿ ਸੁ ਧਾਰ ॥
अरि सबद बहुरि सु धार ॥

अथ 'अरि' इति वचनम् ।