श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 759


ਜਲ ਰਾਸਨਨੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
जल रासननी आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'जल रसनानी' शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਨਾਇਕ ਪਦ ਤਿਹ ਪਾਛੇ ਦੀਜੀਐ ॥
जा चर नाइक पद तिह पाछे दीजीऐ ॥

तदनन्तरं 'जा चार नायक' इति शब्दं योजयन्तु ।

ਸਤ੍ਰੁ ਪਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰੀਐ ॥
सत्रु पद को ता के अंति उचारीऐ ॥

अथ अन्ते 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਕਬਿ ਬਿਚਾਰੀਐ ॥੭੯੩॥
हो सकल तुपक के नाम सुकबि बिचारीऐ ॥७९३॥

प्रथमं “जलराशिनानि” इति शब्दं उच्चारय, ततः “जा-चर-नायक-शत्रु” इति वचनं वद एवं तुपकस्य सर्वाणि नामानि विचार्यताम्।७९३।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਕੰਨਿਧਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਭਣਿਜੇ ॥
कंनिधनी सबदादि भणिजे ॥

प्रथमं 'कन्निधानी' (जलभूमिः) इति शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਦਿਜੇ ॥
जा चर कहि नाइक पद दिजे ॥

ततः 'जा चारनायक' इति शब्दान् योजयन्तु ।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰੋ ॥
सत्रु सबद को अंति उचारो ॥

(ततः) अन्ते 'सत्रु' इति शब्दं पठन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਬਿਚਾਰੋ ॥੭੯੪॥
नाम तुपक के सकल बिचारो ॥७९४॥

प्रथमं “कनिधनी” इति परं च “जा-चर-नायक-शतु” इति उच्चारयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि बोधयन्तु।७९४।

ਅੰਬੁਜਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਬਖਾਨੋ ॥
अंबुजनी सबदादि बखानो ॥

प्रथमं 'अम्बुजनी' (पृथिवी) शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਠਾਨੋ ॥
जा चर कहि नाइक पद ठानो ॥

(अन्ते) 'जा चार नायक' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਭਣਿਜੈ ॥
सत्रु सबद को बहुरि भणिजै ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਫੰਗ ਚੀਨ ਚਿਤਿ ਲਿਜੈ ॥੭੯੫॥
नाम तुफंग चीन चिति लिजै ॥७९५॥

प्रथमं “अम्बुजनानि” इति शब्दं उच्चारयन्तु, ततः “जा-चर-नायक-शत्रु” इति योजयित्वा एवं प्रकारेण तुपकस्य नामानि अवगच्छन्तु।७९५।

ਜਲਨੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨਨ ਕੀਜੈ ॥
जलनी आदि बखानन कीजै ॥

प्रथमं 'जलानी' (पृथिवी) इति शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਪਤਿ ਪਾਛੈ ਪਦ ਦੀਜੈ ॥
जा चर पति पाछै पद दीजै ॥

तदनन्तरं 'जा चार पति' इति शब्दं योजयन्तु ।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੋ ॥
सत्रु सबद को अंति बखानो ॥

(ततः) अन्ते 'सत्रु' इति शब्दं पठन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਪਛਾਨੋ ॥੭੯੬॥
नाम तुपक के सकल पछानो ॥७९६॥

प्रथमं “जलनी” इति शब्दं उच्चारयन्तु, ततः “जा-चर-पति” इति योजयित्वा ततः “शत्रु” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि परिचिनुत।७९६।

ਪਾਨਿਨਿ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੈ ॥
पानिनि आदि उचारन कीजै ॥

प्रथमं 'पाणिनी' (जलभूमिः) इति शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਪਤਿ ਸਬਦਾਤਿ ਭਣੀਜੈ ॥
जा चर पति सबदाति भणीजै ॥

(ततः) अन्ते 'जा चार पति' इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਉਚਾਰੋ ॥
सत्रु सबद को बहुरि उचारो ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दस्य उच्चारणं कुरुत।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਬਿਚਾਰੋ ॥੭੯੭॥
नाम तुपक के सकल बिचारो ॥७९७॥

“पानिनि” इति शब्दं उच्चारय, ततः “जा-चर-शत्रु” इति वचनं वद, तिन एवं तुपकस्य सर्वाणि नामानि अवगच्छ।७९७।

ਅੰਬੁਜਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਭਣਿਜੈ ॥
अंबुजनी सबदादि भणिजै ॥

प्रथमं 'अम्बुजनी' (पृथिवी) शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਪਤਿ ਸਬਦਾਤਿ ਕਹਿਜੈ ॥
जा चर पति सबदाति कहिजै ॥

तस्य अन्ते 'जा चार पति' इति वचनम् ।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਬਹੁਰੋ ਤੁਮ ਠਾਨੋ ॥
सत्रु सबद बहुरो तुम ठानो ॥

ततः त्वं 'सत्रु' इति शब्दं योजयसि।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਪਹਿਚਾਨੋ ॥੭੯੮॥
नाम तुपक के सभ पहिचानो ॥७९८॥

प्रथमं “अम्बुजनी” इति शब्दं ततः “जा-चर-पति-शत्रु” इति वचनं कृत्वा तुपकस्य नामानि अवगन्तुम्।७९८।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਬਾਰਿਨਿ ਆਦਿ ਉਚਾਰਿ ਕੈ ਜਾ ਚਰ ਧਰ ਪਦ ਦੇਹੁ ॥
बारिनि आदि उचारि कै जा चर धर पद देहु ॥

प्रथमं बरिणीशब्दोच्चारणं कृत्वा ततः 'जा चार धार' इति शब्दं योजयन्तु।

ਸਤ੍ਰੁ ਉਚਾਰੁ ਤੁਫੰਗ ਕੇ ਨਾਮ ਚਤੁਰ ਲਖਿ ਲੇਹੁ ॥੭੯੯॥
सत्रु उचारु तुफंग के नाम चतुर लखि लेहु ॥७९९॥

प्रथमं “वारिणी” इति शब्दं ततः “जा-चर-धारं शत्रुश्च” इति वचनं कृत्वा, तुपकस्य नामानि मनसि अवगन्तुम्।७९९।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਬਾਰਿਜਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਉਚਾਰੋ ਜਾਨਿ ਕੈ ॥
बारिजनी सबदादि उचारो जानि कै ॥

प्रथमं 'बरिजनी' (पृथिवी) शब्दस्य उच्चारणेन, २.

ਜਾ ਚਰ ਪਤਿ ਪਦ ਕੋ ਤਿਹ ਪਾਛੇ ਠਾਨਿ ਕੈ ॥
जा चर पति पद को तिह पाछे ठानि कै ॥

ततः परं 'जा चार पति' इति शब्दं योजयन्तु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰਿ ਕੈ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति उचारि कै ॥

(ततः) तस्य अन्ते 'सत्रु' इति शब्दं पठन्तु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁ ਲੇਹੁ ਬਿਚਾਰਿ ਕੈ ॥੮੦੦॥
हो सकल तुपक के नाम सु लेहु बिचारि कै ॥८००॥

प्रथमं “वरिजनी” इति शब्दमुच्चारयित्वा ततः “जा-चर-पति-शत्रु” इति वदन् तुपकस्य सर्वाणि नामानि विचार्य स्मर्यताम्।८००।

ਜਲਨਿਧਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
जलनिधनी सबदादि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'जल्निधिनि' (पृथिवी) शब्दस्य उच्चारणेन ।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਬਹੁਰੋ ਦੀਜੀਐ ॥
जा चर कहि नाइक पद बहुरो दीजीऐ ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰੀਐ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति उचारीऐ ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दं अन्ते स्थापयतु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਬੀਨ ਬਿਚਾਰੀਐ ॥੮੦੧॥
हो सकल तुपक के नाम प्रबीन बिचारीऐ ॥८०१॥

प्रथमं “जल्निधानी” इति उक्त्वा “जा-चार-नायक-शत्रुआ” इति शब्दान् उच्चारयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि अवगत्य।८०१।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चुपाई

ਮੇਘਜਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਉਚਾਰੋ ॥
मेघजनी सबदादि उचारो ॥

प्रथमं 'मेघजनी' (पृथिवी) शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਡਾਰੋ ॥
जा चर कहि नाइक पद डारो ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਭਣਿਜੈ ॥
सत्रु सबद को बहुरि भणिजै ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दस्य उच्चारणं कुरुत।

ਨਾਮ ਤੁਫੰਗ ਜਾਨ ਜੀਅ ਲੀਜੈ ॥੮੦੨॥
नाम तुफंग जान जीअ लीजै ॥८०२॥

प्रथमं मेघजनीशब्दं वदन् जा-चार-नायकं शत्रुः इति शब्दान् उच्चारयित्वा तुपकस्य नामानि ज्ञातव्यानि।८०२।

ਅੰਬੁਦਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਬਖਾਨੋ ॥
अंबुदनी सबदादि बखानो ॥

प्रथमं 'अम्बुदनी' (जलसागरभूमिः) पठन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਠਾਨੋ ॥
जा चर कहि नाइक पद ठानो ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਉਚਾਰੋ ॥
सत्रु सबद को बहुरि उचारो ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਬਿਚਾਰੋ ॥੮੦੩॥
नाम तुपक के सकल बिचारो ॥८०३॥

प्रथमं “अम्बुजनी” इति शब्दं कृत्वा ततः “जा-चर-नायकं शत्रुश्च” उच्चारयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।८०३।

ਹਰਿਨੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੈ ॥
हरिनी आदि उचारन कीजै ॥

प्रथमं 'हरिणी' (पृथिवी) शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਦੀਜੈ ॥
जा चर कहि नाइक पद दीजै ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।