श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 954


ਜੈ ਜੈਕਾਰ ਅਪਾਰ ਹੁਅ ਹਰਖੇ ਸੁਨਿ ਸੁਰ ਰਾਇ ॥੪੮॥
जै जैकार अपार हुअ हरखे सुनि सुर राइ ॥४८॥

तस्याः प्रशंसायां च प्रत्येकं क्षेत्रे नाराः उत्थापितवन्तः, यत् श्रुत्वा भगवान् इन्द्रः अपि शान्तः अभवत्।( ४८)

ਮਛਰੀ ਔ ਬਿਰਹੀਨ ਕੇ ਬਧ ਕੋ ਕਹਾ ਉਪਾਇ ॥
मछरी औ बिरहीन के बध को कहा उपाइ ॥

मत्स्यजलयोः उदाहरणं गृहीत्वा ।

ਜਲ ਪਿਯ ਤੇ ਬਿਛੁਰਾਇ ਯਹਿ ਤਨਿਕ ਬਿਖੈ ਮਰਿ ਜਾਇ ॥੪੯॥
जल पिय ते बिछुराइ यहि तनिक बिखै मरि जाइ ॥४९॥

उच्यते यत् पत्नी मत्स्यः पतिं त्यक्त्वा जलं शीघ्रमेव पारिषति।(49)

ਪਾਪ ਨਰਕ ਤੇ ਨ ਡਰੀ ਕਰੀ ਸਵਤਿ ਕੀ ਕਾਨਿ ॥
पाप नरक ते न डरी करी सवति की कानि ॥

सहपत्नी न बिभेति दिवौककोपात् ।

ਅਤਿ ਚਿਤ ਕੋਪ ਬਢਾਇ ਕੈ ਪਿਯ ਲਗਵਾਯੋ ਬਾਨ ॥੫੦॥
अति चित कोप बढाइ कै पिय लगवायो बान ॥५०॥

क्रुद्धा च पतिं बाणेन हतं कृतवती आसीत्।(50)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਸਵਤਿ ਸਾਲ ਅਤਿ ਹੀ ਚਿਤ ਧਾਰਿਯੋ ॥
सवति साल अति ही चित धारियो ॥

(महाराज्ञी) चिट्मध्ये अतीव आरामदायकं साडीं धारयन्

ਨਿਜੁ ਪਤਿ ਸੋ ਸਾਯਕ ਸੌ ਮਾਰਿਯੋ ॥
निजु पति सो सायक सौ मारियो ॥

सहपत्नी दुःखिता सा पतिं बाणेन हतं कृतवती इति वदन्।

ਯਾ ਸੁਹਾਗ ਤੇ ਰਾਡੈ ਰਹਿ ਹੌ ॥
या सुहाग ते राडै रहि हौ ॥

(सः तत् चिन्तितवान्) अहं तादृशात् सुहागात् असभ्यतरः भविष्यामि

ਪ੍ਰਭ ਕੋ ਨਾਮ ਨਿਤਿ ਉਠਿ ਕਹਿ ਹੌ ॥੫੧॥
प्रभ को नाम निति उठि कहि हौ ॥५१॥

'अहं तादृश्याः विवाहितायाः अपेक्षया विधवायाः श्रेष्ठः; न्यूनातिन्यूनं अहं प्रतिदिनं उत्थाय सर्वशक्तिमान् शिकारं कर्तुं शक्नोमि स्म।(51)(l).

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਆਠ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੦੮॥੨੦੨੫॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ आठ चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१०८॥२०२५॥अफजूं॥

108तमः शुभच्रितराणां दृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (१०८)(२०२३) २.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਯਹ ਚਲਿ ਖਬਰ ਜਾਤ ਭੀ ਤਹਾ ॥
यह चलि खबर जात भी तहा ॥

एषा वार्ता (सस्यायाः भर्तुः पुन्नुः च) तत्र प्राप्ता

ਬੈਠੀ ਸਭਾ ਧਰਮੁ ਕੀ ਜਹਾ ॥
बैठी सभा धरमु की जहा ॥

यत्र धर्मेश्वरः धर्मराजः स्वपरिषदे उपविष्टः आसीत्, तत्र एषा व्याकुलवार्ता प्राप्ता,

ਸਵਤਿ ਸਾਲ ਤਿਨ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥
सवति साल तिन त्रियहि निहारियो ॥

(सङ्घः) तस्याः स्त्रियाः निद्रां दृष्टवान्

ਨਿਜੁ ਪਤਿ ਬਾਨ ਸਾਥ ਹਨਿ ਡਾਰਿਯੋ ॥੧॥
निजु पति बान साथ हनि डारियो ॥१॥

'शशिस्य सहपत्न्या हता स्वपतिं बाणेन हतम्।'(1)

ਧਰਮਰਾਇ ਬਾਚ ॥
धरमराइ बाच ॥

धरम राज का वार्ता

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਜਾ ਦੁਖ ਤੇ ਜਿਨ ਇਸਤ੍ਰਿਯਹਿ ਨਿਜੁ ਪਤਿ ਹਨਿਯੋ ਰਿਸਾਇ ॥
जा दुख ते जिन इसत्रियहि निजु पति हनियो रिसाइ ॥

'प्रहारद्वारा एषा स्त्रिया भर्तारं हतः ।

ਤਾ ਦੁਖ ਤੇ ਤਿਹ ਮਾਰਿਯੈ ਕਰਿਯੈ ਵਹੈ ਉਪਾਇ ॥੨॥
ता दुख ते तिह मारियै करियै वहै उपाइ ॥२॥

'केनचित् प्रकारेण इदानीं सा समाप्तव्या।'(2)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਉਰਬਸਿ ਪ੍ਰਾਤ ਹੁਤੀ ਸੁ ਨਗਰ ਮੈ ॥
उरबसि प्रात हुती सु नगर मै ॥

उर्वशी नाम नर्तकी (वेश्या वा) तस्मिन् नगरे निवसति स्म

ਨਾਚਤ ਹੁਤੀ ਕਾਲ ਕੇ ਘਰ ਮੈ ॥
नाचत हुती काल के घर मै ॥

तस्मिन् एव क्षेत्रे उर्वस्सी नाम वेश्या निवसति स्म, सा मृत्युदेवस्य कालस्य गृहे नृत्यति स्म ।

ਤਿਹ ਬੀਰੋ ਤਿਹ ਸਭਾ ਉਚਾਯੋ ॥
तिह बीरो तिह सभा उचायो ॥

तस्मिन् सभायां भारं (एतत्कार्यं कर्तुं) गृहीतवान्

ਸਕਲ ਪੁਰਖ ਕੋ ਭੇਖ ਬਣਾਯੋ ॥੩॥
सकल पुरख को भेख बणायो ॥३॥

परिषदे सा पुरुषवेषं कृत्वा अस्य कार्यस्य उत्तरदायित्वं स्वीकृतवती ।(३)

ਉਰਬਸੀ ਬਾਚ ॥
उरबसी बाच ॥

उर्वशी उवाच ।

ਮੁਸਕਿਲ ਹਨਨ ਤਵਨ ਕੋ ਗੁਨਿਯੈ ॥
मुसकिल हनन तवन को गुनियै ॥

तस्य वधः कठिनः अस्ति

ਜਾ ਕੋ ਅਧਿਕ ਸੀਲ ਜਗੁ ਸੁਨਿਯੈ ॥
जा को अधिक सील जगु सुनियै ॥

'संसारे शान्तं वसन्तं हन्तुं दुष्करम्।'

ਜਾ ਕੋ ਚਿਤ ਚੰਚਲ ਪਹਿਚਾਨਹੁ ॥
जा को चित चंचल पहिचानहु ॥

यस्य मनः चपलम्, २.

ਤਾ ਕੋ ਲਈ ਹਾਥ ਮੈ ਮਾਨਹੁ ॥੪॥
ता को लई हाथ मै मानहु ॥४॥

'किन्तु यः अतिधूर्तः, तस्य जीवनं केवलं वधकस्य हस्ते क्रीडनकं एव।'( ४)

ਯੌ ਕਹਿ ਨਿਕਸਿ ਮੋਲ ਹਯ ਲਯੋ ॥
यौ कहि निकसि मोल हय लयो ॥

(सा) एवम् उक्त्वा (गृहं) त्यक्त्वा (एकं) अश्वं क्रीतवन्

ਜਾ ਪੈ ਲਾਖ ਟਕਾ ਦਸ ਦਯੋ ॥
जा पै लाख टका दस दयो ॥

एवं चिन्तयन्त्याः सा नारी गृहात् बहिः आगता ।

ਚਮਕਿ ਚਲੈ ਜਬ ਤੁਰੇ ਬਿਰਾਜੈ ॥
चमकि चलै जब तुरे बिराजै ॥

क्रीतवान् च कृष्णाश्वं दशसहस्रं मुद्रां व्यययन्।

ਜਾ ਕੋ ਨਿਰਖਿ ਇੰਦ੍ਰ ਹਯ ਲਾਜੈ ॥੫॥
जा को निरखि इंद्र हय लाजै ॥५॥

स हजः त्वरमाणे भगवतः इन्द्रस्याश्वस्यापि नम्रतां अनुभवति स्म।(5)

ਆਪ ਅਨੂਪ ਬਸਤ੍ਰ ਤਨ ਧਾਰੈ ॥
आप अनूप बसत्र तन धारै ॥

सः स्वशरीरे अद्वितीयं कवचं धारयति स्म

ਭੂਖਨ ਸਕਲ ਜਰਾਇ ਸੁ ਧਾਰੈ ॥
भूखन सकल जराइ सु धारै ॥

रमणीया वस्त्राभरणभूषिता च ।

ਲਾਬੇ ਕੇਸ ਕਾਧ ਪਰ ਛੋਰੇ ॥
लाबे केस काध पर छोरे ॥

(सः) स्कन्धेषु दीर्घकेशाः, २.

ਜਨੁਕ ਫੁਲੇਲਹਿ ਜਾਤ ਨਿਚੋਰੇ ॥੬॥
जनुक फुलेलहि जात निचोरे ॥६॥

तस्याः दीर्घकेशाः स्कन्धेषु सर्वत्र गन्धं सिञ्चन्ति स्म।(6)

ਅੰਜਨ ਆਂਜਿ ਆਖਿਯਨ ਦਯੋ ॥
अंजन आंजि आखियन दयो ॥

(सः) नेत्रेषु रजतं स्थापयति स्म।

ਜਨੁ ਕਰਿ ਲੂਟਿ ਸਿੰਗਾਰਹਿ ਲਯੋ ॥
जनु करि लूटि सिंगारहि लयो ॥

नेत्रेषु चक्षुषः चूर्णं कृत्वा तस्याः अलङ्कारः बहु हृदयं अपहृतवान् ।

ਜੁਲਫ ਜੰਜੀਰ ਜਾਲਮੈ ਸੋਹੈ ॥
जुलफ जंजीर जालमै सोहै ॥

(तस्य) क्रूराः केशाः शृङ्खला इव अलङ्कृताः आसन्

ਸੁਰ ਨਰ ਨਾਗ ਅਸੁਰ ਮਨ ਮੋਹੈ ॥੭॥
सुर नर नाग असुर मन मोहै ॥७॥

तस्याः सर्पकेशेषु बहवः मनुष्याः, देवाः, पिशाचाः च उलझन्ति स्म।(7)

ਰਾਜਤ ਭ੍ਰਿਕੁਟਿ ਧਨੁਕ ਸੀ ਭਾਰੀ ॥
राजत भ्रिकुटि धनुक सी भारी ॥

तस्य गुरुभ्रुवो धनुष इव अलङ्कृताः ।

ਮੋਹਤ ਲੋਕ ਚੌਦਹਨਿ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥
मोहत लोक चौदहनि प्यारी ॥

(सा) चतुर्दशजनानाम् आकर्षकः आसीत्।

ਜਾ ਕੀ ਨੈਕ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਮੈ ਪਰੈ ॥
जा की नैक द्रिसटि मै परै ॥

(सः) यस्य दृष्टौ किञ्चित् अपि आगच्छति,

ਤਾ ਕੀ ਸਕਲ ਬੁਧਿ ਪਰਹਰੇ ॥੮॥
ता की सकल बुधि परहरे ॥८॥

तस्य सर्वा बुद्धिः नाशयिष्यति स्म । ८.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਖਟਮੁਖ ਮੁਖ ਖਟ ਪੰਚ ਸਿਵ ਬਿਧਿ ਕੀਨੇ ਮੁਖ ਚਾਰਿ ॥
खटमुख मुख खट पंच सिव बिधि कीने मुख चारि ॥

कार्तिकेय ('खातमुख') षट् मुखं, शिवस्य पञ्च मुखं, ब्रह्मा च चतुर्मुखं प्राप्तम्।