श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 514


ਯੌ ਪੀਅ ਕੀ ਤ੍ਰੀਅ ਬਾਤ ਸੁਨੀ ਦੁਖੁ ਕੀ ਤਬ ਬਾਤ ਸਭੈ ਬਿਸਰਾਈ ॥
यौ पीअ की त्रीअ बात सुनी दुखु की तब बात सभै बिसराई ॥

प्रियावचनं श्रुत्वा रुक्मणिः सर्वं दुःखं विस्मृतवती

ਭੂਲਿ ਪਰੀ ਪ੍ਰਭੁ ਕੀਜੈ ਛਿਮਾ ਮੁਹਿ ਨਾਰ ਨਿਵਾਇ ਕੈ ਨਾਰਿ ਸੁਨਾਈ ॥
भूलि परी प्रभु कीजै छिमा मुहि नार निवाइ कै नारि सुनाई ॥

सा प्रणम्य शिरसा अवदत्, “हे भगवन्! अहं भ्रान्तः आसम्, कृपया मां क्षमस्व

ਅਉਰ ਕਰੀ ਉਪਮਾ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਜੁ ਕਬਿਤਨ ਮੈ ਬਰਨੀ ਨਹੀ ਜਾਈ ॥
अउर करी उपमा प्रभ की जु कबितन मै बरनी नही जाई ॥

यद् भगवतः स्तुतिः उक्तवती, न वर्णयितुं शक्यन्ते

ਊਤਰ ਦੇਤ ਭਈ ਹਸਿ ਕੈ ਹਰਿ ਮੈ ਉਪਹਾਸ ਕੀ ਬਾਤ ਨ ਪਾਈ ॥੨੧੫੮॥
ऊतर देत भई हसि कै हरि मै उपहास की बात न पाई ॥२१५८॥

सा अवदत्, “हे भगवन् ! तव सुखं न अवगच्छामि” २१५८ ।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਮਾਨ ਕਥਾ ਰੁਕਮਿਨੀ ਕੀ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੀ ਚਿਤ ਲਾਇ ॥
मान कथा रुकमिनी की स्याम कही चित लाइ ॥

(कविः) श्याम इत्यनेन रुक्मणिस्य 'माँ' इत्यस्य कथा चितेन कथिता अस्ति।

ਆਗੇ ਕਥਾ ਸੁ ਹੋਇਗੀ ਸੁਨੀਅਹੁ ਪ੍ਰੇਮ ਬਢਾਇ ॥੨੧੫੯॥
आगे कथा सु होइगी सुनीअहु प्रेम बढाइ ॥२१५९॥

कविः श्याम इत्यनेन एतां प्रशंसनीयं कथां रचितम् अस्ति यत् रुक्मणिः तस्मिन् लीनः अस्ति तथा च इदानीं किं भविष्यति, कृपया तत् रुचिपूर्वकं शृणुत।2159।

ਕਬਿਯੋ ਬਾਚ ॥
कबियो बाच ॥

कविस्य भाषणम् : १.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਸ੍ਰੀ ਜਦੁਬੀਰ ਕੀ ਜੇਤੀ ਤ੍ਰੀਆ ਸਭ ਕੋ ਦਸ ਹੂ ਦਸ ਪੁਤ੍ਰ ਦੀਏ ॥
स्री जदुबीर की जेती त्रीआ सभ को दस हू दस पुत्र दीए ॥

यानि भार्यानि कृष्णस्य आसन्, तेभ्यः प्रत्येकं दशपुत्रकन्यायाः प्रदातुं प्रसन्नः अभवत्

ਅਰੁ ਏਕਹਿ ਏਕ ਦਈ ਦੁਹਿਤਾ ਤਿਨ ਕੇ ਸੁ ਹੁਲਾਸ ਬਢਾਇ ਹੀਏ ॥
अरु एकहि एक दई दुहिता तिन के सु हुलास बढाइ हीए ॥

स्कन्धेषु पीतवस्त्रं धारयन्ति स्म, .

ਸਭ ਕਾਨ੍ਰਹ ਕੀ ਮੂਰਤਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਸਭ ਕੰਧਿ ਪਟੰਬਰ ਪੀਤ ਲੀਏ ॥
सभ कान्रह की मूरति स्याम भनै सभ कंधि पटंबर पीत लीए ॥

(कविः) श्यामः कथयति, ते सर्वे श्रीकृष्णसदृशाः आसन्, सर्वेषां स्कन्धेषु पीतदुपट्टः आसीत्।

ਕਰੁਨਾਨਿਧਿ ਕਉਤੁਕ ਦੇਖਨ ਕਉ ਇਹ ਭੂ ਪਰ ਆਇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੀਏ ॥੨੧੬੦॥
करुनानिधि कउतुक देखन कउ इह भू पर आइ चरित्र कीए ॥२१६०॥

ते सर्वे कृष्णप्रतिपादनानि आसन्। कृष्णः करुणासागरः अस्याः पृथिव्यां अद्भुतक्रीडादर्शनात् अवतारितः आसीत्।2160।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਿਕੰਧ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਰੁਕਮਿਨੀ ਉਪਹਾਸ ਬਰਨਨ ਸਮਾਪਤੰ ॥
इति स्री दसम सिकंध पुराणे बचित्र नाटक ग्रंथे क्रिसनावतारे रुकमिनी उपहास बरनन समापतं ॥

(दसम स्कन्ध पुराण) के बचित्तर नाटके रुक्मणि सहित सुखविवरणम् अन्तम् ।

ਅਨਰੁਧ ਜੀ ਕੋ ਬ੍ਯਾਹ ਕਥਨੰ ॥
अनरुध जी को ब्याह कथनं ॥

अनिरुद्धस्य विवाहस्य वर्णनम्

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਤਉ ਹੀ ਲਉ ਪੌਤ੍ਰ ਕੀ ਬ੍ਯਾਹ ਕ੍ਰਿਪਾਨਿਧਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਰੁਚਿ ਮਾਨਿ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
तउ ही लउ पौत्र की ब्याह क्रिपानिधि स्याम भनै रुचि मानि बिचारियो ॥

ततः कृष्णः स्वपुत्रस्य अनिरुद्धस्य विवाहं कर्तुं चिन्तितवान्

ਸੁੰਦਰ ਥੀ ਰੁਕਮੀ ਕੀ ਸੁਤਾ ਤਿਹ ਬ੍ਯਾਹਹਿ ਕੋ ਸਭ ਸਾਜਿ ਸਵਾਰਿਯੋ ॥
सुंदर थी रुकमी की सुता तिह ब्याहहि को सभ साजि सवारियो ॥

रुक्मणिपुत्री अपि सुन्दरी आसीत् तस्याः विवाहः अपि गम्भीरः कर्तव्यः आसीत्

ਟੀਕਾ ਦੀਯੋ ਤਿਹ ਭਾਲ ਮੈ ਕੁੰਕਮ ਅਉ ਮਿਲਿ ਬਿਪ੍ਰਨ ਬੇਦ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥
टीका दीयो तिह भाल मै कुंकम अउ मिलि बिप्रन बेद उचारियो ॥

तस्याः ललाटे केसरस्य अग्रचिह्नं कृत्वा सर्वे ब्राह्मणाः मिलित्वा वेदं पठन्ति स्म

ਸ੍ਰੀ ਜਦੁਬੀਰ ਤ੍ਰੀਆ ਸੰਗ ਲੈ ਬਲਭਦ੍ਰ ਸੁ ਕਉਤਕ ਕਾਜ ਸਿਧਾਰਿਯੋ ॥੨੧੬੧॥
स्री जदुबीर त्रीआ संग लै बलभद्र सु कउतक काज सिधारियो ॥२१६१॥

कृष्णः सर्वान् भार्यान् सह गृहीत्वा बलरामेन सह प्रतियोगिताम् द्रष्टुम् आगतः।२१६१।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਕਿਸਨ ਜਬੈ ਤਿਹ ਪੁਰ ਮੈ ਗਏ ॥
किसन जबै तिह पुर मै गए ॥

यदा श्रीकृष्णः तत्पुरं गतः तदा ।

ਅਤਿ ਉਪਹਾਸ ਠਉਰ ਤਿਹ ਭਏ ॥
अति उपहास ठउर तिह भए ॥

यदा कृष्णः नगरं गतवान् तदा तत्र बहुविधाः विनोदाः, आनन्दाः च अभवन्

ਰੁਕਮਿਨਿ ਜਬ ਰੁਕਮੀ ਦਰਸਾਯੋ ॥
रुकमिनि जब रुकमी दरसायो ॥

रुक्मणी रुक्मीं दृष्ट्वा ।