श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1268


ਪਤਿਯਾ ਬਾਚਿ ਚੜੇ ਹਰਿ ਰਥੈ ॥
पतिया बाचि चड़े हरि रथै ॥

(पत्रं श्रीकृष्णं प्राप्य) पत्रं पठित्वा श्रीकृष्णः रथमारुह्य।

ਮਾਨਹੁ ਲੂਟ ਲਯੋ ਮਨਮਥੈ ॥
मानहु लूट लयो मनमथै ॥

काम देवेन लुण्ठिताः इव।

ਉਤ ਸਿਸੁਪਾਲ ਜੋਰਿ ਦਲ ਆਯੋ ॥
उत सिसुपाल जोरि दल आयो ॥

ततः शिशुपालः अपि सेनायाम् आगतवान्

ਕੁੰਦਨ ਪੁਰੀ ਨਗਰ ਨਿਯਰਾਯੋ ॥੧੩॥
कुंदन पुरी नगर नियरायो ॥१३॥

कुन्दनः पुरीनगरस्य समीपम् आगतः। १३.

ਭੇਦ ਕਹਾ ਰੁਕਮਿਨੀ ਬਿਪ੍ਰ ਸ੍ਰਯੋਂ ॥
भेद कहा रुकमिनी बिप्र स्रयों ॥

रुक्मिणी ब्राह्मणाय रहस्यमब्रवीत् |

ਪ੍ਰਾਨ ਨਾਥ ਸੇਤੀ ਕਹਿਯਹੁ ਯੌ ॥
प्रान नाथ सेती कहियहु यौ ॥

स प्रनाथः श्रीकृष्णः एवं वक्तव्यः

ਜਬ ਮੈ ਗੌਰਿ ਪੂਜਬੈ ਐਹੌਂ ॥
जब मै गौरि पूजबै ऐहौं ॥

यत् यदा अहं गौरीपूजनाय (मन्दिरं) आगच्छामि

ਤਬ ਤਵ ਦਰਸ ਚੰਦ੍ਰ ਸੋ ਪੈਹੌਂ ॥੧੪॥
तब तव दरस चंद्र सो पैहौं ॥१४॥

तदा तव चन्द्रस्य (मुखवत्) दर्शनं प्राप्नोमि। १४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਤਬ ਤੁਮ ਹਮ ਕੌ ਭੁਜਾ ਭਰਿ ਲੀਜਹੁ ਰਥਹਿ ਚੜਾਇ ॥
तब तुम हम कौ भुजा भरि लीजहु रथहि चड़ाइ ॥

ततो मां बाहुं गृहीत्वा रथमारुह्य |

ਨਿਜੁ ਨਾਰੀ ਲੈ ਕੀਜਿਯਹੁ ਦੁਸਟ ਸਭਨ ਕੋ ਘਾਇ ॥੧੫॥
निजु नारी लै कीजियहु दुसट सभन को घाइ ॥१५॥

सर्वान् शत्रून् हत्वा (माम्) भार्यां कुरु। १५.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਰੁਕਮ ਬ੍ਯਾਹ ਕੀ ਸੌਜ ਬਨਾਈ ॥
रुकम ब्याह की सौज बनाई ॥

रुकुम (राज कुमार) विवाह सामग्री (पूर्णतया) तैयार करता है

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਪਕਵਾਨ ਮਿਠਾਈ ॥
भाति भाति पकवान मिठाई ॥

विविधानि च व्यञ्जनानि मिष्टान्नानि च (निर्मितानि)।

ਫੂਲਿਯੋ ਫਿਰਤ ਤ੍ਰਿਯਨ ਕੇ ਗਨ ਮੈ ॥
फूलियो फिरत त्रियन के गन मै ॥

सः स्त्रीसङ्ग्रहे प्रफुल्लितः आसीत् ।

ਮੂੰਡ ਮੁੰਡੇ ਕੀ ਖਬਰਿ ਨ ਮਨ ਮੈ ॥੧੬॥
मूंड मुंडे की खबरि न मन मै ॥१६॥

तस्य मनसि वञ्चनस्य वार्ता अपि नासीत् । 16.

ਗੌਰਿ ਪੂਜਨੇ ਬਹਿਨਿ ਪਠਾਈ ॥
गौरि पूजने बहिनि पठाई ॥

(सः) भगिनीं (रुक्मिणीं) गौरीपूजनाय प्रेषितवान्।

ਤਹ ਤੇ ਹਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨ ਸੁਖਦਾਈ ॥
तह ते हरी क्रिसन सुखदाई ॥

ततः श्रीकृष्णः (तम्) गृहीतवान्।

ਦੁਸਟ ਲੋਗ ਮੁਖ ਬਾਇ ਰਹਤ ਭੇ ॥
दुसट लोग मुख बाइ रहत भे ॥

दुष्टाः जनाः पृष्ठतः अवशिष्टाः आसन्

ਹਾਇ ਹਾਇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਹਤ ਭੇ ॥੧੭॥
हाइ हाइ इह भाति कहत भे ॥१७॥

एवं 'हाय हाय' इति वदन् आसीत्। १७.

ਭੁਜੰਗ ਛੰਦ ॥
भुजंग छंद ॥

भुजङ्ग श्लोकः १.

ਚਲਿਯੋ ਕ੍ਰਿਸਨ ਤਾ ਕੌ ਰਥੈ ਡਾਰਿ ਲੈ ਕੈ ॥
चलियो क्रिसन ता कौ रथै डारि लै कै ॥

श्रीकृष्णः तं रथमारुह्य।

ਤਬੈ ਬੀਰ ਧਾਏ ਸਭੈ ਕੋਪ ਹ੍ਵੈ ਕੈ ॥
तबै बीर धाए सभै कोप ह्वै कै ॥

ततः सर्वे योधाः क्रुद्धाः पलायिताः |

ਜਰਾਸਿੰਧੁ ਤੇ ਆਦਿ ਲੈ ਬੀਰ ਜੇਤੇ ॥
जरासिंधु ते आदि लै बीर जेते ॥

जरासन्धात् आरभ्य तावन्तः वीराः आसन्,

ਹਥੈ ਲੈ ਪਟੈਲੈ ਚਲੇ ਡਾਰਿ ਤੇਤੇ ॥੧੮॥
हथै लै पटैलै चले डारि तेते ॥१८॥

हस्तेषु (कवचं मुखं च) पटेलं (मुखं आच्छादयन्तः जालानि) स्थापयित्वा अगच्छत्। १८.

ਕਿਤੇ ਪਾਖਰੈ ਡਾਰਿ ਕੈ ਬਾਜਿਯੋ ਪੈ ॥
किते पाखरै डारि कै बाजियो पै ॥

कति अश्वानाम् उपरि काष्ठानि स्थापयित्वा

ਕਿਤੇ ਚਾਰ ਜਾਮੇ ਚੜੇ ਤਾਜਿਯੋ ਪੈ ॥
किते चार जामे चड़े ताजियो पै ॥

कति च अश्वं चत्वारि वस्त्रधारिणः।

ਮਘੇਲੇ ਧਧੇਲੇ ਬੁੰਦੇਲੇ ਚੰਦੇਲੇ ॥
मघेले धधेले बुंदेले चंदेले ॥

मघेले, धधेले, बुण्डेले, चण्डेले, ८.

ਕਛ੍ਵਹੇ ਰਠੌਰੇ ਬਘੇਲੇ ਖੰਡੇਲੇ ॥੧੯॥
कछ्वहे रठौरे बघेले खंडेले ॥१९॥

कच्छप, राठौर, बघेले, खण्डेले (आदि) 19.

ਤਬੈ ਰੁਕਮ ਰੁਕਮੀ ਸਭੈ ਭਾਇ ਲੈ ਕੈ ॥
तबै रुकम रुकमी सभै भाइ लै कै ॥

अथ रुकुम् रुक्मी च सर्वान् भ्रातरन् आदाय |

ਚਲਿਯੋ ਸੈਨ ਬਾਕੀ ਹਠੀ ਗੋਲ ਕੈ ਕੈ ॥
चलियो सैन बाकी हठी गोल कै कै ॥

सुबलबलेन च सेनायाः सह अगच्छत्।

ਤਹਾ ਬਾਨ ਤੀਖੇ ਛੁਟੇ ਓਰ ਚਾਰੂ ॥
तहा बान तीखे छुटे ओर चारू ॥

तत्र चतुर्भ्यः बाणाः उड्डीयन्ते स्म ।

ਮੰਡੇ ਆਨਿ ਜੋਧਾ ਬਜ੍ਯੋ ਰਾਗ ਮਾਰੂ ॥੨੦॥
मंडे आनि जोधा बज्यो राग मारू ॥२०॥

मरुरागस्य क्रीडनेन योद्धा युद्धं प्रारभत । २०.

ਕਹੀ ਭੀਮ ਭੇਰੀ ਬਜੈ ਸੰਖ ਭਾਰੇ ॥
कही भीम भेरी बजै संख भारे ॥

कुत्रचित् बृहत् गुरुः तुरहीः वादयितुं आरभन्ते,

ਕਹੂੰ ਨਾਦ ਨਾਫੀਰਿਯੈ ਔ ਨਗਾਰੇ ॥
कहूं नाद नाफीरियै औ नगारे ॥

कुत्रचित् घण्टाः, सीटीः च वादयितुं आरब्धाः ।

ਪਰੀ ਮਾਰਿ ਬਾਨਾਨ ਕੀ ਭਾਤਿ ਐਸੀ ॥
परी मारि बानान की भाति ऐसी ॥

बाणाः एवम् आहतवन्तः, २.

ਉਠੀ ਅਗਨਿ ਜ੍ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਲੈ ਕਾਲ ਜੈਸੀ ॥੨੧॥
उठी अगनि ज्वाला प्रलै काल जैसी ॥२१॥

अग्निज्वालाः जलप्रलयकाले निर्गच्छन् इव । २१.

ਚਲੈ ਸੀਘ੍ਰਤਾ ਸੌ ਖਹੈ ਬਾਨ ਬਾਨੇ ॥
चलै सीघ्रता सौ खहै बान बाने ॥

बाणाः द्रुतं उड्डीयन्ते स्म।

ਉਠੈ ਅਗਨ ਜ੍ਵਾਲਾ ਲਸੈ ਜ੍ਯੋ ਟਨਾਨੇ ॥
उठै अगन ज्वाला लसै ज्यो टनाने ॥

ये स्फुलिङ्गाः निर्गताः (तेषां भक्षणेन) अग्निमाक्षिका इव आसन्।

ਕਹੂੰ ਚਰਮ ਬਰਮੈ ਪਰੇ ਮਰਮ ਭੇਦੇ ॥
कहूं चरम बरमै परे मरम भेदे ॥

कवचानि कवचानि च कुत्रचित् विदारितानि आसन्।

ਕਹੂੰ ਮਾਸ ਕੇ ਗੀਧ ਲੈ ਗੇ ਲਬੇਦੇ ॥੨੨॥
कहूं मास के गीध लै गे लबेदे ॥२२॥

क्वचित् गृध्राः मांसखण्डान् वहन्ति स्म । २२.

ਕਹੂੰ ਅੰਗੁਲਿਤ੍ਰਾਣ ਕਾਟੇ ਪਰੇ ਹੈ ॥
कहूं अंगुलित्राण काटे परे है ॥

दस्तानानि कुत्रचित् छिन्नानि आसन्।

ਕਹੂੰ ਅੰਗੁਲੀ ਕਾਟਿ ਰਤਨੈ ਝਰੇ ਹੈ ॥
कहूं अंगुली काटि रतनै झरे है ॥

क्वचित् छिन्नाङ्गुलीभ्यः (वलयेभ्यः) रत्नाः पतन्ति स्म।

ਰਹੀ ਹਾਥ ਹੀ ਮੈ ਕ੍ਰਿਪਾਨੈ ਕਟਾਰੇ ॥
रही हाथ ही मै क्रिपानै कटारे ॥

छूरकीर्पानहस्तेषु बहवः अवशिष्टाः आसन्

ਗਿਰੈ ਜੂਝਿ ਕੈ ਕੈ ਪਰੇ ਭੂਮ ਮਾਰੇ ॥੨੩॥
गिरै जूझि कै कै परे भूम मारे ॥२३॥

ते च युद्धं कृत्वा भूमौ शयिताः आसन्। 23.

ਤਬੈ ਕੋਪ ਕੈ ਕੈ ਚੰਦੇਲੇ ਸਿਧਾਏ ॥
तबै कोप कै कै चंदेले सिधाए ॥

अथ चण्डेलाः (योद्धा) क्रोधाय जगाम |

ਬਧੇ ਚੁੰਗ ਚੁੰਗੀ ਚਲੇ ਖੇਤ ਆਏ ॥
बधे चुंग चुंगी चले खेत आए ॥

उत्प्लुत्य उत्प्लवनेन च युद्धक्षेत्रम् आगताः |

ਚਹੂੰ ਓਰ ਘੇਰਿਯੋ ਹਰੀ ਕਿਸਨ ਕੌ ਯੌ ॥
चहूं ओर घेरियो हरी किसन कौ यौ ॥

(ते) श्रीकृष्णं चतुर्भुजं परिवृत्य, .