तस्य राज्ञ्याः नाम लाल मति शोभदा आसीत्
(कं दृष्ट्वा) देवाः, पुरुषाः, नारीः, नागकन्याश्च मुग्धाः भवन्ति स्म। १.
(तस्य) पुत्रस्य नाम मेदनीसिंहः आसीत्
यं दृष्ट्वा स्त्रियः उन्मत्ताः भवन्ति स्म।
विधादतः तं (किञ्चित्) अधिकं स्वरूपात्मकं कृतवान्।
(एवं दृश्यते स्म) कामदेवः स्वयं अवतारितः इव। २.
(तत्र) चपलस्य (देई) नाम शाहस्य कन्या आसीत्।
यथा सुवर्णं द्रवितं पुटं च ढालः अस्ति।
तं दृष्ट्वा राजकुमारः ।
अतः युवतीं दृष्ट्वा सः उन्मत्तः अभवत् । ३.
सः एकां दासीं आहूतवान्।
(सः) अकथितधनराशिं दत्त्वा तत्र प्रेषितः।
(उवाच च) यदा त्वं चपल मातिम् आनयसि, २.
(ततः) मुखात् यत् याचसे तत् प्राप्स्यसि। ४.
(राजकुमारस्य) वचनं श्रुत्वा दासी तत्र गता
सः च बहुधा व्याख्यातुम् आरब्धवान्।
यदा शाहस्य पुत्री न नियन्त्रिता आसीत्, तदा ।
अथ दूतः एतत् दाओ प्रयुक्तवान्।5.
(वक्तुं आरब्धवान्) तव पित्रा निर्मिताः नवीनाः प्रासादाः,
गत्वा तान् सम्यक् अवलोकयतु।
इत्युक्त्वा सः (तस्य राजपुत्रस्य कन्याम्) डोलीयां (पालन्क्विन्) उपविष्टवान्।
चतुर्भुजेषु च पर्दां कृतवान्। ६.
अनेन युक्त्या शाहस्य कन्या वञ्चिता अभवत्
तया सह च राजकुमारस्य गृहम् आगतः।
तत्र आगत्य पर्दानि उद्घाटितवान्
(ततः) सा स्त्रिया तं राजकुमारं दृष्टवती।7.
(चिन्तयितुं आरब्धवान्) न मम माता पिता न भ्राता (कोऽपि) अत्र अस्ति।
अयं दूतः (माम्) आनयत्, तं फसितवान् च।
यदि राजकुमारः इदानीं मां प्राप्तुं न शक्नोति तर्हि
ततः सः (मम) नासिकां कर्णं च छित्त्वा लीकं करिष्यति। ८.
(सा) 'हि हि' इति भूमौ पतिता।
वृश्चिकेन च दष्टः इति वक्तुं आरब्धवान्।
धिक् यत् (अत्याचारः) विधाता मम कृते कृतवान्
तत् (अहं) यावत् राजकुमारं न मिलितवान् तावत् न दत्तम्। ९.
अधुना अहं स्वगृहं प्रति आगच्छामि
अहं च द्वे द्वे दिने भवतः समीपम् आगमिष्यामि।
राजकुमारः तस्य चरित्रं न अवगच्छति स्म ।
अनेन युक्त्या (सा) तस्य शिरः मुण्डयित्वा गता (अर्थात् युक्त्या त्यक्तवती)।१०।
अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य ३९६ अध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्।३९६।७०४३। गच्छति
चतुर्विंशतिः : १.
यत्र सागरः नाम देशः श्रूयते स्म,
तत्र सागर सेन् नाम राजा आसीत् ।
तस्य पुत्र्याः नाम सागर देई आसीत् ।
सूर्यचन्द्रोऽपि तं दृष्ट्वा लज्जिताः। १.
यदा सः गजनी रायं दृष्टवान्
(ततः) मनसा वाचा कर्मणा कुमारी उवाच।
यदि केवलम् एकदिनस्य कृते एतादृशं सुन्दरं त्वचां प्राप्नोमि तर्हि
अतः जन्मजन्मपर्यन्तं क्षणं क्षणं बलिहारं गमिष्यामि। २.
(सः) तस्मै सखीं प्रेषितवान्
कथं च सः (तम्) आहूतवान्।
तं स्वपीठे उपविष्टवान्
तथा (ऋषिः) कामक्रीडाक्षेत्रं कृतवान्। ३.
मुने उपविष्टौ तौ जपन्तौ
मधुरं च वदति स्म।
मातापितृभयं परित्यज्य
(ते) नानाविषयेषु प्रवृत्ताः। ४.
(ते) पोपबीजं, शङ्खं, अफीमं च याचितवन्तः
शयने उपविश्य च खादति स्म।
नायकः नायिका च (परस्परस्य) वक्षःस्थले निपीडितौ
सः च रसस्य आनन्दं ग्रहीतुं आरब्धवान्। ५.
पित्रा सह राणी
पुत्रस्य गृहम् आगतः।
(राजकुमारीं प्रति) अन्यः कोऽपि दावो न सुझातः
मातापितरौ च हत्वा दमितवान्। ६.
तस्य गृहे अग्निम् अयच्छत्
तथा स्वसखीं निगूढ्य रोदितुम् आरब्धा।
(उच्यते) बारूदः अग्निम् आदाय ('अनल')।
राज्ञी च राज्ञा सह उड्डीयत।7.
न अन्यः पुरुषः भेदं कृतवान्
स्त्री किं चरित्रं कृतवती ?
त्वं स्वदेशस्य शासनं कर्तुं आरब्धवान्