श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 617


ਲਖਿ ਨਾਰਿ ਖਰੀ ॥
लखि नारि खरी ॥

(सः क) स्त्रियं स्थितां दृष्टवान्

ਰਸ ਰੀਤਿ ਭਰੀ ॥੨੬॥
रस रीति भरी ॥२६॥

स तत्र गतः न च तेन सह कश्चित् आसीत्, तत्र तां अतीव मनोहरं स्त्रियं दृष्टवान्।।26।।

ਅਤਿ ਸੋਭਤ ਹੈ ॥
अति सोभत है ॥

(सा) अतीव सुन्दरी अस्ति।

ਲਖਿ ਲੋਭਤ ਹੈ ॥
लखि लोभत है ॥

द्रष्टारं लोभयति।

ਨ੍ਰਿਪ ਪੇਖਿ ਜਬੈ ॥
न्रिप पेखि जबै ॥

यदा राजा दृष्टवान् (तम्) ।

ਚਿਤਿ ਚਉਕ ਤਬੈ ॥੨੭॥
चिति चउक तबै ॥२७॥

तस्याः महिमा तस्य मनः लोभयति स्म, यदा राजा तां दृष्ट्वा तस्य मनः स्तब्धः अभवत्।27।

ਇਹ ਕਉਨ ਜਈ ॥
इह कउन जई ॥

(अचिन्तयत्) कस्य कन्या एषा।

ਜਨੁ ਰੂਪ ਮਈ ॥
जनु रूप मई ॥

(प्रतिभाति) रूपमिव ।

ਛਬਿ ਦੇਖਿ ਛਕ੍ਯੋ ॥
छबि देखि छक्यो ॥

सः (तस्याः) प्रतिबिम्बं दृष्ट्वा प्रसन्नः अभवत्

ਚਿਤ ਚਾਇ ਚਕ੍ਰਯੋ ॥੨੮॥
चित चाइ चक्रयो ॥२८॥

राजा यद्यपि सा सुन्दरी कस्य कन्या आसीत्, अत्र सौन्दर्यं दृष्ट्वा राजा मोहितं दृष्ट्वा मनः तस्याः प्रेम्णि अभवत्।२८।

ਨ੍ਰਿਪ ਬਾਹ ਗਹੀ ॥
न्रिप बाह गही ॥

राजा (तस्याः) बाहुं गृहीतवान्, .

ਤ੍ਰੀਅ ਮੋਨ ਰਹੀ ॥
त्रीअ मोन रही ॥

सा महिला मौनम् अभवत् ।

ਰਸ ਰੀਤਿ ਰਚ੍ਯੋ ॥
रस रीति रच्यो ॥

(उभौ) प्रेम्णा पतितवन्तौ

ਦੁਹੂੰ ਮੈਨ ਮਚ੍ਯੋ ॥੨੯॥
दुहूं मैन मच्यो ॥२९॥

राजा तस्याः बाहुं गृहीतवान् सा च मौनम् अभवत्, लीना प्रेम्णा रञ्जिता च, उभौ कामुकौ अभवताम्।२९।

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਭਜੀ ॥
बहु भाति भजी ॥

(राजा तां स्त्रियं रमयति स्म) महता प्रकारेण

ਨਿਸ ਲੌ ਨ ਤਜੀ ॥
निस लौ न तजी ॥

न च (तम्) रात्रौ यावत् त्यक्तवान्।

ਦੋਊ ਰੀਝਿ ਰਹੇ ॥
दोऊ रीझि रहे ॥

उभौ (परस्परं प्रति) क्रुद्धौ आस्ताम्।

ਨਹੀ ਜਾਤ ਕਹੇ ॥੩੦॥
नही जात कहे ॥३०॥

राज्ञः तां नानाप्रकारेण रममाणः रात्रौ यावत् तौ परस्परं तावत् प्रसन्नौ अभवताम् यत् मम कथनं न सम्भवति।३०।

ਰਸ ਰੀਤਿ ਰਚ੍ਯੋ ॥
रस रीति रच्यो ॥

(ते) प्रेम रससंस्कारे लीनाः

ਕਲ ਕੇਲ ਮਚ੍ਯੋ ॥
कल केल मच्यो ॥

सुष्ठु च प्रदर्शनं कृतवान्।

ਅਮਿਤਾਸਨ ਦੇ ॥
अमितासन दे ॥

(राजा) अमित आसन ददौ

ਸੁਖ ਰਾਸਨ ਸੇ ॥੩੧॥
सुख रासन से ॥३१॥

प्रेम्णा लीनाः रञ्जिताः च अनेकविधमुद्रायां यौननिर्देशे निमग्नाः आसन्।३१।

ਲਲਤਾਸਨ ਲੈ ॥
ललतासन लै ॥

सः (स्त्रीम्) सुन्दरे आसने आदाय।

ਬਿਬਧਾਸਨ ਕੈ ॥
बिबधासन कै ॥

(ततः) नाना मुद्राः अकरोत् ।

ਲਲਨਾ ਰੁ ਲਲਾ ॥
ललना रु लला ॥

ललन (प्रिया) तथा लाला (प्रिया) |

ਕਰਿ ਕਾਮ ਕਲਾ ॥੩੨॥
करि काम कला ॥३२॥

नानामुद्रास्वादं रमन्ते मार्गे च तौ यौनक्रीडां स्थापितवन्तौ।३२।

ਕਰਿ ਕੇਲ ਉਠੀ ॥
करि केल उठी ॥

(राजा शकुन्तला सह) नेत्रयोः

ਮਧਿ ਪਰਨ ਕੁਟੀ ॥
मधि परन कुटी ॥

कूलीयां संभोगानन्तरं उत्थितः।

ਨ੍ਰਿਪ ਜਾਤ ਭਯੋ ॥
न्रिप जात भयो ॥

राजा तत्र प्रस्थितवान्।

ਤਿਹ ਗਰਭ ਰਹਿਯੋ ॥੩੩॥
तिह गरभ रहियो ॥३३॥

तया स्त्रिया मैथुनं भुक्त्वा तस्मात् कुटीरात् निर्गत्य राजा गतः शकुन्तला गर्भवती अभवत्।।33।

ਦਿਨ ਕੈ ਕੁ ਗਏ ॥
दिन कै कु गए ॥

किञ्चित् कालः व्यतीतः

ਤਿਨਿ ਭੂਰ ਜਏ ॥
तिनि भूर जए ॥

सा च बालकं ('भूर्') जनयति स्म।

ਤਨਿ ਕਉਚ ਧਰੇ ॥
तनि कउच धरे ॥

(सः बालकः) शरीरे कवचं धारयति स्म

ਸਸਿ ਸੋਭ ਹਰੇ ॥੩੪॥
ससि सोभ हरे ॥३४॥

अनेकदिनानि व्यतीतानि, यदा सा एकं बालकं जनयति स्म, यत् तस्य शरीरे कवचधारिणं चन्द्रस्य सौन्दर्यस्य अपहरणं च आसीत्।34।

ਜਨੁ ਜ੍ਵਾਲ ਦਵਾ ॥
जनु ज्वाल दवा ॥

(प्रतिभाति) यथा (ज्वाला) वनवह्निः।

ਅਸ ਤੇਜ ਭਵਾ ॥
अस तेज भवा ॥

तादृशः (तस्य) वेगः आसीत् ।

ਰਿਖਿ ਜੌਨ ਪਿਖੈ ॥
रिखि जौन पिखै ॥

यश्च मुनिः तं दृष्टवान्, २.

ਚਿਤ ਚਉਕ ਚਕੈ ॥੩੫॥
चित चउक चकै ॥३५॥

तस्य तेजः वन-अग्निवत्, यः तं दृष्ट्वा आश्चर्यचकितः।35।

ਸਿਸੁ ਸ੍ਰਯਾਨ ਭਯੋ ॥
सिसु स्रयान भयो ॥

यदा बालकः प्रौढः अभवत्।

ਕਰਿ ਸੰਗ ਲਯੋ ॥
करि संग लयो ॥

(अथ शकुन्तला तां गृहीतवान्)।

ਚਲਿ ਆਵ ਤਹਾ ॥
चलि आव तहा ॥

(ततः) सा तत्र गता

ਤਿਹ ਤਾਤ ਜਹਾ ॥੩੬॥
तिह तात जहा ॥३६॥

यदा बालकः किञ्चित् वृद्धः अभवत् तदा सा (माता) तं तत्र नीतवती यत्र तस्य पिता आसीत्।36.

ਨ੍ਰਿਪ ਦੇਖਿ ਜਬੈ ॥
न्रिप देखि जबै ॥

यदा राजा दृष्टवान् (तान्) ।

ਕਰਿ ਲਾਜ ਤਬੈ ॥
करि लाज तबै ॥

ततः महतीं लज्जाम् अनुभवति स्म।

ਯਹ ਮੋ ਨ ਸੂਅੰ ॥
यह मो न सूअं ॥

(उवाच च) एषः मम पुत्रः नास्ति।

ਤ੍ਰੀਅ ਕੌਨ ਤੂਅੰ ॥੩੭॥
त्रीअ कौन तूअं ॥३७॥

तां दृष्ट्वा राजा किञ्चित् संकोचम् अपृच्छत् ”हे” स्त्री का त्वं कोऽयं बालकः” ३७ ।

ਤ੍ਰੀਯੋ ਬਾਚ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ॥
त्रीयो बाच राजा प्रति ॥

राज्ञः सम्बोधितायाः स्त्रिया वाक्- १.

ਹਰਿ ਬੋਲ ਮਨਾ ਛੰਦ ॥
हरि बोल मना छंद ॥

हरिबोल्मना स्तन्जा

ਨ੍ਰਿਪ ਨਾਰਿ ਸੁਈ ॥
न्रिप नारि सुई ॥

हे राजन ! अहम् एव स्त्री

ਤੁਮ ਜੌਨ ਭਜੀ ॥
तुम जौन भजी ॥

येन सह त्वं लीनः अभवः

ਮਧਿ ਪਰਨ ਕੁਟੀ ॥
मधि परन कुटी ॥

गुल्फयोः

ਤਹ ਕੇਲ ਠਟੀ ॥੩੮॥
तह केल ठटी ॥३८॥

“हे राजन् ! अहं सा एव स्त्री यया सह त्वया वन-कुटीरे मैथुनम् आसीत्।।38।।

ਤਬ ਬਾਚ ਦੀਯੋ ॥
तब बाच दीयो ॥

अथ (भवता) प्रतिज्ञातं, .

ਅਬ ਭੂਲਿ ਗਯੋ ॥
अब भूलि गयो ॥

इदानीं त्वं विस्मृतः असि।

ਤਿਸ ਚਿਤ ਕਰੋ ॥
तिस चित करो ॥

तत् (घटना) स्मर्यताम्।

ਮੁਹਿ ਰਾਜ ਬਰੋ ॥੩੯॥
मुहि राज बरो ॥३९॥

“तदा त्वया वचनं दत्तम् आसीत् इदानीं त्वं विस्मृतवान् राजन्! तां प्रतिज्ञां स्मर्य अधुना मां स्वकीयं कुर्वन्तु।39.

ਤਬ ਕਾਹਿ ਭਜੋ ॥
तब काहि भजो ॥

अथ किमर्थं लीनः, २.

ਅਬ ਮੋਹਿ ਤਜੋ ॥
अब मोहि तजो ॥

यदि मया इदानीं त्यक्तव्यम् आसीत्।

ਇਹ ਪੂਤ ਤੁਅੰ ॥
इह पूत तुअं ॥

एषः तव पुत्रः अस्ति

ਸੁਨੁ ਸਾਚ ਨ੍ਰਿਪੰ ॥੪੦॥
सुनु साच न्रिपं ॥४०॥

“यदि इदानीं मां परित्यजसि तर्हि तदा किमर्थं मां स्वामित्वं कृतवान् । हे राजन् ! अहं सत्यं वदामि यत् सः तव पुत्रः अस्ति।40.

ਨਹਿ ਸ੍ਰਾਪ ਤੁਝੈ ॥
नहि स्राप तुझै ॥

अन्यथा (अहं) त्वां शापयिष्यामि।

ਭਜ ਕੈਬ ਮੁਝੈ ॥
भज कैब मुझै ॥

माम् अनुमोदयित्वा, २.

ਅਬ ਤੋ ਨ ਤਜੋ ॥
अब तो न तजो ॥

इदानीं मा त्यजतु

ਨਹਿ ਲਾਜ ਲਜੋ ॥੪੧॥
नहि लाज लजो ॥४१॥

“यदि त्वं मां न विवाहयिष्यसि तर्हि अहं त्वां शापयिष्यामि, अतः इदानीं मा मां त्यक्त्वा मा लज्जाम् अनुभवसि”४१.

ਨ੍ਰਿਪ ਬਾਚ ਤ੍ਰੀਯਾ ਸੋ ॥
न्रिप बाच त्रीया सो ॥

वाक्यं राज्ञः स्त्रीमुद्दिश्य |

ਕੋਈ ਚਿਨ ਬਤਾਉ ॥
कोई चिन बताउ ॥

चिह्नं ददातु

ਕਿਤੋ ਬਾਤ ਦਿਖਾਉ ॥
कितो बात दिखाउ ॥

(वा) किमपि स्पष्टतया दर्शयतु।

ਹਉ ਯੌ ਨ ਭਜੋ ॥
हउ यौ न भजो ॥

एवं मा धावतु

ਨਹਿ ਨਾਰਿ ਲਜੋ ॥੪੨॥
नहि नारि लजो ॥४२॥

त्वं किमपि चिह्नं वचनं वा वदसि, अन्यथा अहं त्वां विवाहं न करिष्यामि; हे नारी ! लज्जां मा त्यज 42.

ਇਕ ਮੁਦ੍ਰਕ ਲੈ ॥
इक मुद्रक लै ॥

सा महिला एकं वलयम् आदाय

ਨ੍ਰਿਪ ਕੈ ਕਰਿ ਦੈ ॥
न्रिप कै करि दै ॥

राज्ञः हस्ते दत्तः

ਇਹ ਦੇਖਿ ਭਲੈ ॥
इह देखि भलै ॥

(उवाच-) सम्यक् पश्यतु।