(सः क) स्त्रियं स्थितां दृष्टवान्
स तत्र गतः न च तेन सह कश्चित् आसीत्, तत्र तां अतीव मनोहरं स्त्रियं दृष्टवान्।।26।।
(सा) अतीव सुन्दरी अस्ति।
द्रष्टारं लोभयति।
यदा राजा दृष्टवान् (तम्) ।
तस्याः महिमा तस्य मनः लोभयति स्म, यदा राजा तां दृष्ट्वा तस्य मनः स्तब्धः अभवत्।27।
(अचिन्तयत्) कस्य कन्या एषा।
(प्रतिभाति) रूपमिव ।
सः (तस्याः) प्रतिबिम्बं दृष्ट्वा प्रसन्नः अभवत्
राजा यद्यपि सा सुन्दरी कस्य कन्या आसीत्, अत्र सौन्दर्यं दृष्ट्वा राजा मोहितं दृष्ट्वा मनः तस्याः प्रेम्णि अभवत्।२८।
राजा (तस्याः) बाहुं गृहीतवान्, .
सा महिला मौनम् अभवत् ।
(उभौ) प्रेम्णा पतितवन्तौ
राजा तस्याः बाहुं गृहीतवान् सा च मौनम् अभवत्, लीना प्रेम्णा रञ्जिता च, उभौ कामुकौ अभवताम्।२९।
(राजा तां स्त्रियं रमयति स्म) महता प्रकारेण
न च (तम्) रात्रौ यावत् त्यक्तवान्।
उभौ (परस्परं प्रति) क्रुद्धौ आस्ताम्।
राज्ञः तां नानाप्रकारेण रममाणः रात्रौ यावत् तौ परस्परं तावत् प्रसन्नौ अभवताम् यत् मम कथनं न सम्भवति।३०।
(ते) प्रेम रससंस्कारे लीनाः
सुष्ठु च प्रदर्शनं कृतवान्।
(राजा) अमित आसन ददौ
प्रेम्णा लीनाः रञ्जिताः च अनेकविधमुद्रायां यौननिर्देशे निमग्नाः आसन्।३१।
सः (स्त्रीम्) सुन्दरे आसने आदाय।
(ततः) नाना मुद्राः अकरोत् ।
ललन (प्रिया) तथा लाला (प्रिया) |
नानामुद्रास्वादं रमन्ते मार्गे च तौ यौनक्रीडां स्थापितवन्तौ।३२।
(राजा शकुन्तला सह) नेत्रयोः
कूलीयां संभोगानन्तरं उत्थितः।
राजा तत्र प्रस्थितवान्।
तया स्त्रिया मैथुनं भुक्त्वा तस्मात् कुटीरात् निर्गत्य राजा गतः शकुन्तला गर्भवती अभवत्।।33।
किञ्चित् कालः व्यतीतः
सा च बालकं ('भूर्') जनयति स्म।
(सः बालकः) शरीरे कवचं धारयति स्म
अनेकदिनानि व्यतीतानि, यदा सा एकं बालकं जनयति स्म, यत् तस्य शरीरे कवचधारिणं चन्द्रस्य सौन्दर्यस्य अपहरणं च आसीत्।34।
(प्रतिभाति) यथा (ज्वाला) वनवह्निः।
तादृशः (तस्य) वेगः आसीत् ।
यश्च मुनिः तं दृष्टवान्, २.
तस्य तेजः वन-अग्निवत्, यः तं दृष्ट्वा आश्चर्यचकितः।35।
यदा बालकः प्रौढः अभवत्।
(अथ शकुन्तला तां गृहीतवान्)।
(ततः) सा तत्र गता
यदा बालकः किञ्चित् वृद्धः अभवत् तदा सा (माता) तं तत्र नीतवती यत्र तस्य पिता आसीत्।36.
यदा राजा दृष्टवान् (तान्) ।
ततः महतीं लज्जाम् अनुभवति स्म।
(उवाच च) एषः मम पुत्रः नास्ति।
तां दृष्ट्वा राजा किञ्चित् संकोचम् अपृच्छत् ”हे” स्त्री का त्वं कोऽयं बालकः” ३७ ।
राज्ञः सम्बोधितायाः स्त्रिया वाक्- १.
हरिबोल्मना स्तन्जा
हे राजन ! अहम् एव स्त्री
येन सह त्वं लीनः अभवः
गुल्फयोः
“हे राजन् ! अहं सा एव स्त्री यया सह त्वया वन-कुटीरे मैथुनम् आसीत्।।38।।
अथ (भवता) प्रतिज्ञातं, .
इदानीं त्वं विस्मृतः असि।
तत् (घटना) स्मर्यताम्।
“तदा त्वया वचनं दत्तम् आसीत् इदानीं त्वं विस्मृतवान् राजन्! तां प्रतिज्ञां स्मर्य अधुना मां स्वकीयं कुर्वन्तु।39.
अथ किमर्थं लीनः, २.
यदि मया इदानीं त्यक्तव्यम् आसीत्।
एषः तव पुत्रः अस्ति
“यदि इदानीं मां परित्यजसि तर्हि तदा किमर्थं मां स्वामित्वं कृतवान् । हे राजन् ! अहं सत्यं वदामि यत् सः तव पुत्रः अस्ति।40.
अन्यथा (अहं) त्वां शापयिष्यामि।
माम् अनुमोदयित्वा, २.
इदानीं मा त्यजतु
“यदि त्वं मां न विवाहयिष्यसि तर्हि अहं त्वां शापयिष्यामि, अतः इदानीं मा मां त्यक्त्वा मा लज्जाम् अनुभवसि”४१.
वाक्यं राज्ञः स्त्रीमुद्दिश्य |
चिह्नं ददातु
(वा) किमपि स्पष्टतया दर्शयतु।
एवं मा धावतु
त्वं किमपि चिह्नं वचनं वा वदसि, अन्यथा अहं त्वां विवाहं न करिष्यामि; हे नारी ! लज्जां मा त्यज 42.
सा महिला एकं वलयम् आदाय
राज्ञः हस्ते दत्तः
(उवाच-) सम्यक् पश्यतु।