श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1253


ਦੁਤਿਯ ਦਿਵਸ ਤਾ ਕੇ ਘਰ ਜਾਵੈ ॥
दुतिय दिवस ता के घर जावै ॥

द्वितीयदिने च तस्याः (तपस्वी) गृहं गच्छति स्म।

ਰਾਨੀ ਭੇਸ ਸੰਨ੍ਯਾਸਿਨਿ ਧਰੈ ॥
रानी भेस संन्यासिनि धरै ॥

राणी भिक्षुवेषं धारयन्

ਕਾਮ ਭੋਗ ਰਾਜਾ ਤਨ ਕਰੈ ॥੧੯॥
काम भोग राजा तन करै ॥१९॥

राज्ञा सह मैथुनं कुर्वन् । १९.

ਤਿਹ ਨ੍ਰਿਪ ਦੁਤਿਯ ਨਾਰਿ ਕਰਿ ਜਾਨੈ ॥
तिह न्रिप दुतिय नारि करि जानै ॥

तां राजा द्वितीयां पत्नीं मन्यते स्म ।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ ਮੂੜ੍ਰਹ ਪਛਾਨੈ ॥
भेद अभेद न मूड़्रह पछानै ॥

(सः) मूर्खः भेदं न अवगच्छत्।

ਇਸਤ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨਹੀ ਲਖਿ ਪਾਵੈ ॥
इसत्री चरित्र नही लखि पावै ॥

(सः) स्त्रियाः चरित्रं न अवगच्छन् आसीत्

ਨਿਤਪ੍ਰਤਿ ਅਪਨੋ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਵੈ ॥੨੦॥
नितप्रति अपनो मूंड मुंडावै ॥२०॥

(राजा) च नित्यं शिरः मुण्डनं करोति स्म।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਤੀਨ ਸੌ ਤੀਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੩੦੩॥੫੮੪੦॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे तीन सौ तीन चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥३०३॥५८४०॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रियाचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य ३०३तमं चरित्रं समाप्तं, सर्वं शुभम्। ३०३.५८४० इति । गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਬਿਧੀ ਸੈਨ ਰਾਜਾ ਇਕ ਸੂਰੋ ॥
बिधी सैन राजा इक सूरो ॥

तत्र बिधि सेन नाम वीरः राजा आसीत्

ਤੇਗ ਦੇਗ ਦੁਹੂੰਅਨਿ ਕਰਿ ਪੂਰੋ ॥
तेग देग दुहूंअनि करि पूरो ॥

यः डेग् तथा टेग् इत्येतयोः द्वयोः विषययोः प्रवीणः आसीत् ।

ਤੇਜਵਾਨ ਦੁਤਿਵਾਨ ਅਤੁਲ ਬਲ ॥
तेजवान दुतिवान अतुल बल ॥

(सः) महाबलः, सुन्दरः, महाबलः च आसीत् ।

ਅਰਿ ਅਨੇਕ ਜੀਤੇ ਜਿਨ ਦਲਿ ਮਲਿ ॥੧॥
अरि अनेक जीते जिन दलि मलि ॥१॥

तेन बहवः शत्रवः पराजिताः आसन् । १.

ਬਿਧ੍ਰਯ ਮਤੀ ਦੁਹਿਤਾ ਇਕ ਤਾ ਕੇ ॥
बिध्रय मती दुहिता इक ता के ॥

तस्य बिध्यमतिः नाम कन्या आसीत्

ਨਰੀ ਨਾਗਨੀ ਸਮ ਨਹਿ ਜਾ ਕੇ ॥
नरी नागनी सम नहि जा के ॥

यस्य (न) पुरुषः स्त्री वा समः आसीत्।

ਅਪ੍ਰਮਾਨ ਤਿਹ ਸੇਜ ਸੁਹਾਵੈ ॥
अप्रमान तिह सेज सुहावै ॥

तस्य मुनिः अतीव प्रियः आसीत्

ਰਵਿ ਸਸਿ ਰੋਜ ਬਿਲੋਕਨ ਆਵੈ ॥੨॥
रवि ससि रोज बिलोकन आवै ॥२॥

(यम्) चन्द्रसूर्यौ प्रतिदिनं द्रष्टुम् आगच्छन्ति स्म। २.

ਤਾ ਕੋ ਲਗਿਯੋ ਏਕ ਸੰਗ ਨੇਹਾ ॥
ता को लगियो एक संग नेहा ॥

सः एकस्य प्रेम्णा पतितः, .

ਜ੍ਯੋਂ ਸਾਵਨ ਕੋ ਬਰਿਸਤ ਮੇਹਾ ॥
ज्यों सावन को बरिसत मेहा ॥

यथा सवनमासे वर्षति।

ਚਤੁਰ ਕੁਅਰ ਤਿਹ ਨਾਮ ਭਨਿਜੈ ॥
चतुर कुअर तिह नाम भनिजै ॥

तस्य नाम चतुर्कुमारः आसीत् ।

ਕਵਨ ਪੁਰਖ ਪਟਤਰ ਤਿਹ ਦਿਜੈ ॥੩॥
कवन पुरख पटतर तिह दिजै ॥३॥

सः केन मनुष्येण सह उपमा भवितुम् अर्हति ? (अर्थः दातुं न शक्यते । ३ ।

ਬਿਧ੍ਯਾ ਦੇਈ ਇਕ ਦਿਨ ਰਸਿ ਕੈ ॥
बिध्या देई इक दिन रसि कै ॥

बिध्या देई सुखेन एक दिन

ਬੋਲਿ ਲਿਯਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਹ ਕਸਿ ਕੈ ॥
बोलि लिया प्रीतम कह कसि कै ॥

बलात् प्रीतमं आहूतवान्।

ਕਾਮ ਭੋਗ ਤਿਹ ਸਾਥ ਕਮਾਯੋ ॥
काम भोग तिह साथ कमायो ॥

तस्य सह यौनसम्बन्धं कृतवान्।

ਤਰੁਨੀ ਤਰੁਨ ਅਧਿਕ ਸੁਖ ਪਾਯੋ ॥੪॥
तरुनी तरुन अधिक सुख पायो ॥४॥

स्त्रियः पुरुषाः च बहु सुखं प्राप्नुवन् । ४.

ਬਿਧੀ ਸੈਨ ਸੌ ਕਿਨਹਿ ਜਤਾਈ ॥
बिधी सैन सौ किनहि जताई ॥

कश्चित् बिधि सेन इत्यस्मै अवदत्

ਤੋਰਿ ਸੁਤਾ ਗ੍ਰਿਹ ਜਾਰ ਬੁਲਾਈ ॥
तोरि सुता ग्रिह जार बुलाई ॥

यत् तव कन्या गृहे मित्रं आमन्त्रितवती अस्ति।

ਕਾਮ ਭੋਗ ਤਿਹ ਸਾਥ ਕਰਤ ਹੈ ॥
काम भोग तिह साथ करत है ॥

सा तस्य सह यौनसम्बन्धं करोति

ਤੋ ਤੇ ਨ੍ਰਿਪ ਨਹਿ ਨੈਕੁ ਡਰਤ ਹੈ ॥੫॥
तो ते न्रिप नहि नैकु डरत है ॥५॥

तथा हे राजन! सा त्वां सर्वथा न बिभेति। ५.

ਤਬ ਨ੍ਰਿਪ ਸਾਥ ਤਿਸੀ ਕੋ ਲੈ ਕੈ ॥
तब न्रिप साथ तिसी को लै कै ॥

अथ राजा तं स्वेन सह नीतवान्

ਜਾਤ ਭਯੋ ਤਹ ਅਧਿਕ ਰਿਸੈ ਕੈ ॥
जात भयो तह अधिक रिसै कै ॥

क्रुद्धः च भूत्वा तत्र गतः।

ਬਿਧ੍ਯਾ ਮਤੀ ਜਬੈ ਸੁਨਿ ਪਾਈ ॥
बिध्या मती जबै सुनि पाई ॥

विद्या मातिः श्रुत्वा ।

ਮੀਤ ਸਹਿਤ ਜਿਯ ਮੈ ਡਰ ਪਾਈ ॥੬॥
मीत सहित जिय मै डर पाई ॥६॥

(तदा) मित्रं हृदये अतीव भीता आसीत्। ६.

ਖੋਦਿ ਛਾਤ ਦ੍ਵੈ ਛੇਦ ਸਵਾਰੇ ॥
खोदि छात द्वै छेद सवारे ॥

(सः) छतम् खनित्वा द्वौ तोरणौ कृतवान्,

ਜਿਹ ਆਵਤ ਵੈ ਰਾਹ ਬਿਚਾਰੇ ॥
जिह आवत वै राह बिचारे ॥

यस्मात् पक्षात् सः तान् आगच्छन्तं मन्यते स्म (आगच्छन्तं दृष्टवान् इत्यर्थः)।

ਤਿਹ ਮਗ ਹ੍ਵੈ ਬਿਸਟਾ ਦੁਹੂੰ ਕਰਾ ॥
तिह मग ह्वै बिसटा दुहूं करा ॥

उभौ (मघोराद्वारा) शोकं कृतवन्तौ।

ਦੂਤ ਸਹਿਤ ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰਾ ॥੭॥
दूत सहित न्रिप के सिर परा ॥७॥

(यः) दूतेन सह राज्ञः शिरसि पतितः।।7।

ਅੰਧ ਗਏ ਹ੍ਵੈ ਸੂਝ ਨ ਆਯੋ ॥
अंध गए ह्वै सूझ न आयो ॥

(उभौ) अन्धौ भूत्वा किमपि न दृष्टवन्तौ।

ਤਿਸੀ ਪੈਡ ਗ੍ਰਿਹਿ ਜਾਰ ਪਠਾਯੋ ॥
तिसी पैड ग्रिहि जार पठायो ॥

तेनैव मार्गेण सः सखा गृहं नीतः।

ਰਾਜਾ ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ ਲਹਾ ॥
राजा भेद अभेद न लहा ॥

राजा भेद अभेदः किमपि अवगन्तुं न शक्तवान् ।

ਦੁਹਿਤਾ ਕਾਮ ਕੈ ਗਈ ਕਹਾ ॥੮॥
दुहिता काम कै गई कहा ॥८॥

(चिन्तयन्) कन्या केनचित् कार्याय कुत्रचित् गता। (कामं कृत्वा कन्या कुत्र गता इत्यर्थः) ॥८॥

ਬਿਸਟਾ ਰਹੀ ਦੁਹੂੰ ਕੇ ਲਗਿ ਕੈ ॥
बिसटा रही दुहूं के लगि कै ॥

दुर्भाग्यं (तयोः उपरि) पतितम्।

ਸੁ ਘਰ ਗਯੋ ਤਿਹ ਕੇ ਸਿਰ ਹਗਿ ਕੈ ॥
सु घर गयो तिह के सिर हगि कै ॥

सः तयोः शिरसि आलिंग्य प्रस्थितवान् ।

ਘਰੀਕ ਲਗੀ ਧੋਵਤੇ ਬਦਨਨ ॥
घरीक लगी धोवते बदनन ॥

(ते) मुखप्रक्षालनार्थं एकघण्टां गृहीतवन्तः।

ਬਹੁਰਿ ਗਏ ਦੁਹਿਤਾ ਕੈ ਸਦਨਨ ॥੯॥
बहुरि गए दुहिता कै सदनन ॥९॥

तदनन्तरं (ते) कन्यायाः गृहं गतवन्तः। ९.

ਤਹਾ ਜਾਇ ਜੌ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਨਿਹਰਾ ॥
तहा जाइ जौ न्रिपति निहरा ॥

तत्र गत्वा, यत् राजा दृष्टवान्

ਜਾਰ ਵਾਰ ਕਛੁ ਦਿਸਟਿ ਨ ਪਰਾ ॥
जार वार कछु दिसटि न परा ॥

अतः कोऽपि मित्रः न दृष्टः ।

ਤਬ ਨ੍ਰਿਪ ਉਲਟਿ ਤਿਸੀ ਕੋ ਮਰਿਯੋ ॥
तब न्रिप उलटि तिसी को मरियो ॥

ततो राजा तं विपर्ययम् (व्यक्तिं) जघान |