श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 740


ਪ੍ਰਥਮ ਬਰਮਣੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
प्रथम बरमणी सबद कहि रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'बरमणि' (बख्रधारी सेना) इति शब्दं वदन्तु अन्ते 'रिपु अरि' इति उच्चारयन्तु ।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚੀਨ ਲੇਹੁ ਬੁਧਿਵਾਨ ॥੪੯੦॥
नाम तुपक के होत है चीन लेहु बुधिवान ॥४९०॥

आदौ “बरमणि” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा हे ज्ञानिनः! तुपकस्य नामानि परिचिनोतु।४९०।

ਤਨੁਤ੍ਰਾਣਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
तनुत्राणनी आदि कहि रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'तनुत्रानानि' (कवचसेना) इति वदन्तु (ततः) अन्ते 'रिपु अरि' इति पदं पठन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਸੁਜਾਨ ॥੪੯੧॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ सुजान ॥४९१॥

आदौ “चर्मणि” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते, ये बोधनीयाः भवेयुः।४९१।

ਪ੍ਰਥਮ ਚਰਮਣੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰਿ ॥
प्रथम चरमणी सबद कहि रिपु अरि अंति उचारि ॥

प्रथमं 'चरमणि' (कवचयुक्तं सेना) इति शब्दं वदतु, अन्ते 'रिपु अरि' इति वदतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸੁਕਬਿ ਸੁ ਧਾਰ ॥੪੯੨॥
नाम तुपक के होत है लीजहु सुकबि सु धार ॥४९२॥

आदौ “चरमणि” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते, ये सम्यक् अवगन्तुं शक्यन्ते।४९२।

ਪ੍ਰਥਮ ਸਿਪਰਣੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਉਚਰਹੁ ਅੰਤਿ ॥
प्रथम सिपरणी सबद कहि रिपु अरि उचरहु अंति ॥

'सिपर्णी' (कवचयुक्त सेना) इति शब्दं वदन् प्रथमं (ततः) अन्ते 'रिपु अरि' इति शब्दं वदतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਜੂ ਕੇ ਸਕਲ ਨਿਕਸਤ ਚਲਤ ਅਨੰਤ ॥੪੯੩॥
नाम तुपक जू के सकल निकसत चलत अनंत ॥४९३॥

आदौ “क्षिप्राणी” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि असंख्यरूपाणि निरन्तरं विकसितानि भवन्ति।४९३।

ਸਬਦ ਸਲਣੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੈ ਦੀਨ ॥
सबद सलणी आदि कहि रिपु अरि पद कै दीन ॥

प्रथमं 'साल्नि' (धनुषः सेना) इति शब्दं वदन् (ततः) 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਸੁਘਰ ਲੀਜੀਅਹੁ ਚੀਨ ॥੪੯੪॥
नाम तुपक के होत है सुघर लीजीअहु चीन ॥४९४॥

आदौ “शाल्यानि” शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते, ये हे प्रतिभाशालिनः! भवन्तः ज्ञातुं शक्नुवन्ति।494.

ਪ੍ਰਥਮੈ ਚਕ੍ਰਣਿ ਸਬਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੇ ਦੀਨ ॥
प्रथमै चक्रणि सबदि कहि रिपु अरि पद के दीन ॥

प्रथमं 'चक्राणि' (चक्रसेना) इति शब्दं वदन्तु (ततः) 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥੪੯੫॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ प्रबीन ॥४९५॥

आदौ “चक्राणि” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते, ये हे कुशलजनाः! भवन्तः अवगन्तुं शक्नुवन्ति।495.

ਆਦਿ ਖੜਗਨੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰ ॥
आदि खड़गनी सबद कहि रिपु अरि अंति उचार ॥

प्रथमं 'खरग्नि' इति शब्दं वदन्, ततः अन्ते 'रिपु अरि' इति वदन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸੁਕਬਿ ਸੁ ਧਾਰ ॥੪੯੬॥
नाम तुपक के होत है लीजहु सुकबि सु धार ॥४९६॥

आदौ खराग्नी इति शब्दमुच्चारयित्वा अन्ते ऋपु अरि इति उक्त्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते।४९६।

ਅਸਿਨੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
असिनी आदि उचारि कै रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'असिनि' (खड्गधारयुक्तं सेना) इति शब्दं वदन् अन्ते 'रिपु अरि' इति शब्दं स्थापयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਸੁਜਾਨ ॥੪੯੭॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ सुजान ॥४९७॥

आदौ “अशिवनी” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते।४९७।

ਨਿਸਤ੍ਰਿਸਨੀ ਉਚਾਰਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
निसत्रिसनी उचारि कै रिपु अरि अंति बखान ॥

(प्रथम) 'निस्त्रीस्नी' (त्रिंशदङ्गुलदीर्घखड्गयुक्त सेना) शब्दस्य उच्चारणं कृत्वा अन्ते 'रिपु अरि' इति पाठं कुर्वन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਨਿਕਸਤ ਚਲਤ ਪ੍ਰਮਾਨ ॥੪੯੮॥
नाम तुपक के होत है निकसत चलत प्रमान ॥४९८॥

आदौ “निसस्त्रैणी” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति उच्चारयित्वा तुपकस्य नाम प्रमाणीकृतरूपेण निरन्तरं विकसितं भवति।४९८।

ਖਗਨੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੈ ਦੀਨ ॥
खगनी आदि बखानि कै रिपु अरि पद कै दीन ॥

प्रथमं 'खग्नी' (खग, खड़ग वाली सेना) इति शब्दं वदन् (ततः) 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥੪੯੯॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ प्रबीन ॥४९९॥

आदौ “खग्निः” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते।४९९।

ਸਸਤ੍ਰ ਏਸ੍ਰਣੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੈ ਦੀਨ ॥
ससत्र एस्रणी आदि कहि रिपु अरि पद कै दीन ॥

प्रथमं 'सस्त्र एस्राणी' (शस्त्रेश्वरसेना) इति शब्दं वदन्तु ततः 'रिपु अरि' इति शब्दं वदन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥੫੦੦॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ प्रबीन ॥५००॥

आदौ “शस्तार-ऐशानि” शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा हे कुशलाः ! तुपकस्य नामानि अवगच्छन्ति।५००।

ਸਸਤ੍ਰ ਰਾਜਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰ ॥
ससत्र राजनी आदि कहि रिपु अरि अंति उचार ॥

प्रथमं 'शास्त्र रजनी' (खर्ग धारी सेना) इति वदन्तु अन्ते 'रिपु अरि' इति योजयन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸੁਕਬਿ ਬਿਚਾਰ ॥੫੦੧॥
नाम तुपक के होत है लीजहु सुकबि बिचार ॥५०१॥

आदौ “शस्तर्-राजिनी” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति उच्चारयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते।५०१।

ਸਸਤ੍ਰ ਰਾਟਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
ससत्र राटनी आदि कहि रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'सस्त्र रत्नी' (शूरसेना) इति वचनं वदन् (ततः) अन्ते 'रिपु अरि' इति पठन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਚਤੁਰ ਪ੍ਰਮਾਨ ॥੫੦੨॥
नाम तुपक के होत है लीजहु चतुर प्रमान ॥५०२॥

आदौ “शस्तर्-रवणी” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति उच्चारयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते।५०२।

ਆਦਿ ਸੈਫਨੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
आदि सैफनी सबद कहि रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'सफनी' (सफधारी सेना) शब्दं वदन्, ततः अन्ते 'रिपु अरि' इति शब्दं वदतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਸੁਜਾਨ ॥੫੦੩॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ सुजान ॥५०३॥

आदौ “सैफनी” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति उच्चारयन् हे पण्डिताः ! तुपकस्य नामानि अवगच्छन्तु।503.

ਆਦਿ ਤੇਗਨੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੈ ਦੀਨ ॥
आदि तेगनी सबद कहि रिपु अरि पद कै दीन ॥

प्रथमं 'तेग्नी' (खड्गयुक्त सेना) इति शब्दं वदन् (ततः) 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥੫੦੪॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ प्रबीन ॥५०४॥

प्रथमं “तेगनी” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि इति योजयित्वा तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते।५०४.

ਆਦਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨਨਿ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
आदि क्रिपाननि सबद कहि रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'कृप्पनानि' (कृपान्युक्त सेना) इति शब्दं वदन्तु ततः अन्ते 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਚਤੁਰ ਪ੍ਰਮਾਨ ॥੫੦੫॥
नाम तुपक होत है लीजहु चतुर प्रमान ॥५०५॥

आदौ “कृपाननि” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते।५०५।

ਸਮਸੇਰਣੀ ਉਚਾਰਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
समसेरणी उचारि कै रिपु अरि अंति बखान ॥

'समसेरानी' (खड्गयुक्त सेना) शब्द का पाठ करके पहले (ततः) अन्ते 'रिपु अरि' शब्द का पाठ करें।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚਤੁਰ ਚਿਤ ਮਹਿ ਜਾਨ ॥੫੦੬॥
नाम तुपक के होत है चतुर चित महि जान ॥५०६॥

आदौ “शमशेर्नि” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते, ये हे ज्ञानिनः! तान् मनसि परिचिनोतु।506.

ਆਦਿ ਖੰਡਨੀ ਸਬਦ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਬਹੁਰਿ ਉਚਾਰਿ ॥
आदि खंडनी सबद कहि रिपु अरि बहुरि उचारि ॥

प्रथमं 'खण्डनि' (खण्डेधारी सेना) शब्दं वदन्तु ततः 'रिपु अरि' इति शब्दं वदन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸੁਕਬਿ ਸੁ ਧਾਰ ॥੫੦੭॥
नाम तुपक के होत है लीजहु सुकबि सु धार ॥५०७॥

आदौ “खण्डिनी” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते, ये हे कविः! भवन्तः सम्यक् अवगन्तुं शक्नुवन्ति।507.

ਖਲਖੰਡਨ ਪਦ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੈ ਦੀਨ ॥
खलखंडन पद आदि कहि रिपु अरि पद कै दीन ॥

प्रथमं 'खालखण्डनि' (खाल्स्, खड़गः खण्डयति) इति शब्दं वदतु। (ततः) 'रिपु अरि' शब्दों का उच्चारण करें।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥੫੦੮॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ प्रबीन ॥५०८॥

आदौ “खाल-खण्डन” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा हे कुशलाः ! तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते।५०८।

ਕਵਚਾਤਕਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰ ॥
कवचातकनी आदि कहि रिपु अरि अंति उचार ॥

प्रथमं 'कवचंतकानि' (खड्गभेदी सेना) इति वदन्तु अन्ते 'रिपु अरि' इति पदं पठन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸੁਕਬਿ ਸੁ ਧਾਰ ॥੫੦੯॥
नाम तुपक के होत है लीजहु सुकबि सु धार ॥५०९॥

आदौ “कवचन्तकानि” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते, ये हे ज्ञानिनः! भवन्तः ज्ञातुं शक्नुवन्ति।509.

ਧਾਰਾਧਰਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੇ ਦੀਨ ॥
धाराधरनी आदि कहि रिपु अरि पद के दीन ॥

प्रथमं 'धाराधरणि' (तीक्ष्णखड्गधारी सेना) इति शब्दं वदन्तु ततः 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयन्तु ।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਸਮਝ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥੫੧੦॥
नाम तुपक के होत है लीजहु समझ प्रबीन ॥५१०॥

आदौ “धाराधारि” इति शब्दं वदन् ततः “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते।५१०।

ਕਵਚ ਤਾਪਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਪਦ ਕੈ ਦੀਨ ॥
कवच तापनी आदि कहि रिपु अरि पद कै दीन ॥

प्रथमे 'कवच तपनि' शब्द कहकर 'रिपु अरि' शब्द का उच्चारण करें।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚਤੁਰ ਲੀਜੀਅਹੁ ਚੀਨ ॥੫੧੧॥
नाम तुपक के होत है चतुर लीजीअहु चीन ॥५११॥

आदौ “कवचतापिनी” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते।५११।

ਤਨੁ ਤ੍ਰਾਣਿ ਅਰਿ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
तनु त्राणि अरि आदि कहि रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'तनु त्रणी अरि' (कवचसेना) इति पदं पठित्वा (ततः) अन्ते 'रिपु अरि' इति पदं योजयन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਚਤੁਰ ਲੀਜੀਅਹੁ ਜਾਨ ॥੫੧੨॥
नाम तुपक के होत है चतुर लीजीअहु जान ॥५१२॥

आदौ “तंत्रान् अरि” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकनामानि निर्मीयन्ते, ये हे ज्ञानिनः! भवन्तः अवगन्तुं शक्नुवन्ति।512.

ਕਵਚ ਘਾਤਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਰਿਪੁ ਅਰਿ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨ ॥
कवच घातनी आदि कहि रिपु अरि अंति बखान ॥

प्रथमं 'कवच घटनी' इति शब्दं वदन् अन्ते 'रिपु अरि' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹੁ ਚਤੁਰ ਪ੍ਰਮਾਨ ॥੫੧੩॥
नाम तुपक के होत है लीजहु चतुर प्रमान ॥५१३॥

आदौ “कवच-घातिनि” इति शब्दं वदन् अन्ते “रिपु अरि” इति योजयित्वा तुपकस्य प्रामाणिकनामानि निर्मीयन्ते।५१३।