श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1066


ਇਹ ਬਚਨ ਤਤਕਾਲ ਬਖਾਨਿਯੋ ॥੪॥
इह बचन ततकाल बखानियो ॥४॥

अतः सः तत्क्षणमेव एतानि वचनानि अवदत्। ४.

ਕ੍ਯੋ ਨਹਿ ਚਲਿਤ ਧਾਮ ਪਤਿ ਮੋਰੇ ॥
क्यो नहि चलित धाम पति मोरे ॥

हे भर्ता ! किमर्थं गृहं न गच्छसि

ਬਿਛੁਰੇ ਬਿਤੇ ਬਰਖ ਬਹੁ ਤੋਰੇ ॥
बिछुरे बिते बरख बहु तोरे ॥

भवतः विरहस्य बहवः वर्षाणि व्यतीतानि।

ਅਬ ਹੀ ਹਮਰੇ ਧਾਮ ਸਿਧਾਰੋ ॥
अब ही हमरे धाम सिधारो ॥

केवलं मम गृहं गच्छतु

ਸਭ ਹੀ ਸੋਕ ਹਮਾਰੋ ਟਾਰੋ ॥੫॥
सभ ही सोक हमारो टारो ॥५॥

मम सर्वाणि दुःखानि च दूरीकर्तुं। ५.

ਜਬ ਅਬਲਾ ਯੌ ਬਚਨ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥
जब अबला यौ बचन उचारियो ॥

यदा सा स्त्री एवं उक्तवती

ਮੂਰਖ ਸਾਹੁ ਕਛੂ ਨ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
मूरख साहु कछू न बिचारियो ॥

(ततः) मूर्खः शाहः किमपि न चिन्तितवान्।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਕੀ ਬਾਤ ਨ ਪਾਈ ॥
भेद अभेद की बात न पाई ॥

भेदं न अवगच्छति स्म

ਨਿਜੁ ਪਤਿ ਕੋ ਲੈ ਧਾਮ ਸਿਧਾਈ ॥੬॥
निजु पति को लै धाम सिधाई ॥६॥

सा च भर्त्रा सह गृहम् आगता। ६.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਕਾਜ ਕਵਨ ਆਈ ਹੁਤੀ ਕਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਇਨ ਕੀਨ ॥
काज कवन आई हुती कह चरित्र इन कीन ॥

सा किं कार्यार्थम् आगता, किं चरित्रं च कृतवती ?

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਕਛੁ ਨ ਲਖਿਯੋ ਚਲਿ ਘਰ ਗਯੋ ਮਤਿਹੀਨ ॥੭॥
भेद अभेद कछु न लखियो चलि घर गयो मतिहीन ॥७॥

सः मथिनः किमपि भेदं न प्राप्य गृहं गतः।7.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਉਨਾਸੀਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੭੯॥੩੪੭੮॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ उनासीवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१७९॥३४७८॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य १७९तमोऽध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्।१७९।३४७८। गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਨੈਨੋਤਮਾ ਨਾਰਿ ਇਕ ਸੁਨੀ ॥
नैनोतमा नारि इक सुनी ॥

ननोतमा नाम स्त्रियाः श्रुतम् आसीत्

ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬਹੁ ਗੁਨੀ ॥
बेद पुरान सासत्र बहु गुनी ॥

यो वेदशास्त्रपुराणविद्वान् |

ਜਾਨ੍ਯੋ ਜਬ ਪ੍ਰੀਤਮ ਢਿਗ ਆਯੋ ॥
जान्यो जब प्रीतम ढिग आयो ॥

यदा सः ज्ञातवान् यत् प्रीतमः आगतः

ਭੇਦ ਸਹਿਤ ਤ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਸੁਨਾਯੋ ॥੧॥
भेद सहित त्रिय बचन सुनायो ॥१॥

(ततः सा) स्त्री रहस्येन वचनं पठति स्म। १.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वयं:

ਪਿਯ ਕਿਯੋ ਪਰਦੇਸ ਪਯਾਨ ਗਏ ਕਤਹੂੰ ਉਠਿ ਬੰਧਵ ਦੋਊ ॥
पिय कियो परदेस पयान गए कतहूं उठि बंधव दोऊ ॥

मम प्रियः विदेशं गतः (तस्य) भ्रातरौ कुत्रचित् उड्डीयताम्।

ਹੌ ਬਿਲਲਾਤ ਅਨਾਥ ਭਈ ਇਤ ਅੰਤਰ ਕੀ ਗਤਿ ਜਾਨਤ ਸੋਊ ॥
हौ बिललात अनाथ भई इत अंतर की गति जानत सोऊ ॥

अनाथः इति शोचन् अस्मि। सः मम अन्तःस्थितिं जानाति।

ਪੂਤ ਰਹੇ ਸਿਸ ਮਾਤ ਪਿਤ ਕਬਹੂੰ ਨਹਿ ਆਵਤ ਹ੍ਯਾਂ ਘਰ ਖੋਊ ॥
पूत रहे सिस मात पित कबहूं नहि आवत ह्यां घर खोऊ ॥

पुत्राः अद्यापि बालकाः सन्ति, मातापितृभिः सह निवसन्ति च । अत्र गृहे कोऽपि न आगच्छति, गृहे एव भोजनं कर्तव्यं भवति ।

ਬੈਦ ਉਪਾਇ ਕਰੋ ਹਮਰੋ ਕਛੁ ਆਂਧਰੀ ਸਾਸੁ ਨਿਵਾਸ ਨ ਕੋਊ ॥੨॥
बैद उपाइ करो हमरो कछु आंधरी सासु निवास न कोऊ ॥२॥

हे (प्रिय) वैद्य ! मम कृते किमपि कुरु, मम श्वश्रूः अन्धः अस्ति, अन्यः कोऽपि गृहे नास्ति । २.

ਭੇਸ ਮਲੀਨ ਰਹੌ ਤਬ ਤੈ ਸਿਰ ਕੇਸ ਜਟਾਨ ਕੇ ਜੂਟ ਭਏ ਹੈ ॥
भेस मलीन रहौ तब तै सिर केस जटान के जूट भए है ॥

तदा आरभ्य मम कवचः मलिनः एव अस्ति, शिरःप्रकरणाः च दन्तयुक्ताः जूटाः अभवन् ।

ਬ੍ਰਯੋਗਨਿ ਸੀ ਬਿਰਹੋ ਘਰ ਹੀ ਘਰ ਹਾਰ ਸਿੰਗਾਰ ਬਿਸਾਰ ਦਏ ਹੈ ॥
ब्रयोगनि सी बिरहो घर ही घर हार सिंगार बिसार दए है ॥

विजने गृहे निवसन् विस्मृतौ मम हाराभरणानि च |

ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਸਾ ਪ੍ਰਗਟਿਯੋ ਸਸਿ ਦਾਰੁਨ ਸੂਰਜ ਪਸਚਮ ਅਸਤ ਭਏ ਹੈ ॥
प्राची दिसा प्रगटियो ससि दारुन सूरज पसचम असत भए है ॥

पश्चिमे निगूढः सूर्यः पूर्वे च उदितः दुःखी चन्द्रः।

ਬੈਦ ਉਪਾਇ ਕਰੋ ਕਛੁ ਆਇ ਮਮੇਸ ਕਹੂੰ ਪਰਦੇਸ ਗਏ ਹੈ ॥੩॥
बैद उपाइ करो कछु आइ ममेस कहूं परदेस गए है ॥३॥

हे वैद्य ! आगच्छ मम चिकित्सां कुरुत। मम प्रभुः विदेशं गतः। ३.

ਪ੍ਰਾਸ ਸੋ ਪ੍ਰਾਤ ਪਟਾ ਸੇ ਪਟੰਬਰ ਪਿਯਰੀ ਪਰੀ ਪਰਸੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਰੇ ॥
प्रास सो प्रात पटा से पटंबर पियरी परी परसे प्रतिपारे ॥

प्रभाता (मम) आवरणवत्, क्षौमकवचं खड्गवत् ('पट्ट') रक्षकस्पर्शात् पीतं भवति।

ਪਾਸ ਸੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕੁਪ੍ਰਯੋਗ ਸੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੇਤ ਸੇ ਪਾਨਿ ਪਰੋਸਨਿਹਾਰੇ ॥
पास सी प्रीत कुप्रयोग सी प्राक्रित प्रेत से पानि परोसनिहारे ॥

प्रेम (मम) जालवत्, वाक् (नाट्यभाषा वा) दुष्टमन्त्र इव भूतं च पान बीदा सेवमानं दृश्यते।

ਪਾਸ ਪਰੋਸਨ ਪਾਰਧ ਸੀ ਪਕਵਾਨ ਪਿਸਾਚ ਸੋ ਪੀਰ ਸੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ॥
पास परोसन पारध सी पकवान पिसाच सो पीर से प्यारे ॥

पासस्य पाठाः मम कृते लुब्धाः इव व्यञ्जनानि च पिशाचाः सर्वे प्रियजनाः च वेदना इव सन्ति।

ਪਾਪ ਸੌ ਪੌਨ ਪ੍ਰਵੇਸ ਕਰੈ ਜਬ ਤੇ ਗਏ ਪੀਯ ਪ੍ਰਦੇਸ ਪਿਯਾਰੇ ॥੪॥
पाप सौ पौन प्रवेस करै जब ते गए पीय प्रदेस पियारे ॥४॥

यस्मात् दिनात् प्रियजनाः विदेशं गतवन्तः, तस्मात् दिवसात् वायुः अपि पापवत् (दुःखदः) प्रविशति इव। ४.

ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੀਯ ਚਲੇ ਪਰਦੇਸ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਤਿ ਮੰਤ੍ਰ ਰਹੀ ਜਕਿ ਕੈ ॥
प्रीतम पीय चले परदेस प्रिया प्रति मंत्र रही जकि कै ॥

मम प्रियः विदेशं गतः (तस्य प्राप्त्यर्थम्) अहं सङ्गदीयां बहुमन्त्रान् जपन् अस्मि।

ਪਲਕੈ ਨ ਲਗੈ ਪਲਕਾ ਪੈ ਪਰੈ ਪਛੁਤਾਤ ਉਤੈ ਪਤਿ ਕੌ ਤਕਿ ਕੈ ॥
पलकै न लगै पलका पै परै पछुतात उतै पति कौ तकि कै ॥

पिता शयने न निमिषति, पतिः तु पश्चात्तापं करोति।

ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਾਤ ਪਖਾਰਿ ਸਭੈ ਤਨੁ ਪਾਕ ਪਕਾਵਨ ਕਾਜ ਚਲੀ ਥਕਿ ਕੈ ॥
प्रति प्रात पखारि सभै तनु पाक पकावन काज चली थकि कै ॥

अहं प्रतिदिनं प्रातः स्नानं कृत्वा भोजनं कर्तुं पाकशालां गच्छामि परन्तु श्रान्तः अनुभवामि।

ਪਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਵੇਸ ਕਿਯੋ ਤਨ ਮੈ ਬਿਨੁ ਪਾਵਕ ਪਾਕ ਗਯੋ ਪਕਿ ਕੈ ॥੫॥
पति प्रेम प्रवेस कियो तन मै बिनु पावक पाक गयो पकि कै ॥५॥

भर्तुः प्रेम (वियोगः) शरीरे प्रविशति वह्निरहितं च बिरहोन् अग्निना पक्वान्नं निर्मीयते।५।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜਬ ਇਹ ਭਾਤਿ ਜਾਰਿ ਸੁਨ ਪਾਯੋ ॥
जब इह भाति जारि सुन पायो ॥

यदा मित्रम् एवं श्रुतवान्

ਇਹੈ ਹ੍ਰਿਦੈ ਭੀਤਰ ਠਹਰਾਯੋ ॥
इहै ह्रिदै भीतर ठहरायो ॥

अतः मया एतत् हृदये एव निर्धारितम्

ਮੋਹਿ ਬੁਲਾਵਤ ਹੈ ਬਡਭਾਗੀ ॥
मोहि बुलावत है बडभागी ॥

तत् मां वियोगं आह्वयति।

ਯਾ ਕੀ ਲਗਨਿ ਮੋਹਿ ਪਰ ਲਾਗੀ ॥੬॥
या की लगनि मोहि पर लागी ॥६॥

तस्य रागः मया सह अस्ति। ६.

ਤਾ ਕੇ ਪਾਸ ਤੁਰਤ ਚਲਿ ਗਯੋ ॥
ता के पास तुरत चलि गयो ॥

(सः) तस्य समीपं त्वरितम् अगच्छत्।

ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਭੋਗ ਕਮਾਵਤ ਭਯੋ ॥
बहु बिधि भोग कमावत भयो ॥

तस्य सह बहु यौनसम्बन्धं कृतवान्।

ਕੇਲ ਕਮਾਇ ਪਲਟਿ ਗ੍ਰਿਹ ਆਯੋ ॥
केल कमाइ पलटि ग्रिह आयो ॥

सः कार्यं कृत्वा गृहं प्रत्यागतवान् ।

ਤਾ ਕੋ ਭੇਦ ਨ ਕਾਹੂ ਪਾਯੋ ॥੭॥
ता को भेद न काहू पायो ॥७॥

अस्य रहस्यं कश्चित् अवगन्तुं न शक्तवान्।7.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਅਸੀਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੮੦॥੩੪੮੫॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ असीवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१८०॥३४८५॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य १८० अध्यायस्य समापनम्, सर्वं शुभम्। १८०.३४८५ इति । गच्छति

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਨਿਸਿਸ ਪ੍ਰਭਾ ਰਾਨੀ ਰਹੈ ਤਾ ਕੌ ਰੂਪ ਅਪਾਰ ॥
निसिस प्रभा रानी रहै ता कौ रूप अपार ॥

तत्र निसीसप्रभा नाम राज्ञी अतीव सुन्दररूपा निवसति स्म ।

ਸ੍ਵਰਗ ਸਿੰਘ ਸੁੰਦਰ ਭਏ ਤਾ ਕੀ ਰਹੈ ਜੁਹਾਰ ॥੧॥
स्वरग सिंघ सुंदर भए ता की रहै जुहार ॥१॥

तस्य स्वर्गसिंहनामकेन सुन्दरेण सह साहिब-सलामः आसीत् । १.