श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1261


ਅਟਕਿ ਰਹੀ ਲਖਿ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰਾ ॥
अटकि रही लखि राज कुमारा ॥

(सा) राजकुमारस्य प्रेम्णा पतिता।

ਨਿਸੁ ਦਿਨ ਸਦਨ ਤਵਨ ਕੇ ਜਾਵੈ ॥
निसु दिन सदन तवन के जावै ॥

रात्रौ दिवा सा तस्य प्रासादं गतवती,

ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਤਾਹਿ ਚਿਤ ਨਹਿ ਲ੍ਯਾਵੈ ॥੩॥
न्रिप सुत ताहि चित नहि ल्यावै ॥३॥

परन्तु राजकुमारः तं चितं न आनयत्। ३.

ਤਾ ਤੇ ਤਰੁਨਿ ਦੁਖਿਤ ਅਤਿ ਭਈ ॥
ता ते तरुनि दुखित अति भई ॥

एवं कृत्वा (सा) सा महिला अतीव दुःखिता अभवत्।

ਚਿਤ ਮੈ ਚਰਿਤ ਬਿਚਾਰੇ ਕਈ ॥
चित मै चरित बिचारे कई ॥

(सः) मनसि बहूनि पात्राणि विचारयति स्म।

ਤਬ ਤਨ ਇਹੈ ਬਿਚਾਰ ਬਿਚਾਰਾ ॥
तब तन इहै बिचार बिचारा ॥

ततः सः (मनसि) चिन्तितवान्।

ਨਿਜੁ ਤਨ ਭੇਸ ਜੋਗ ਕੋ ਧਾਰਾ ॥੪॥
निजु तन भेस जोग को धारा ॥४॥

शरीरे च जोगस्य वेषं धारयति स्म। ४.

ਜੋਗ ਭੇਸ ਧਰਿ ਤਿਹ ਗ੍ਰਿਹ ਗਈ ॥
जोग भेस धरि तिह ग्रिह गई ॥

जोगः वेषं कृत्वा स्वगृहं गतः।

ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਸਿਖਵਤ ਬਹੁ ਭਈ ॥
जंत्र मंत्र सिखवत बहु भई ॥

सः अनेकान् मन्त्रान् पाठयितुं आरब्धवान् ।

ਤਾ ਕੋ ਲਯੋ ਚੋਰ ਕਰਿ ਚਿਤਾ ॥
ता को लयो चोर करि चिता ॥

(तत् जोगी) राज कुमारस्य चित्रं चोरितवान्

ਔਰ ਹਰਾ ਗ੍ਰਿਹਿ ਕੋ ਸਭ ਬਿਤਾ ॥੫॥
और हरा ग्रिहि को सभ बिता ॥५॥

अन्यगृहस्य च सर्वं धनं गृहीतवान्। ५.

ਇਕ ਦਿਨ ਯੌ ਤਿਹ ਸਾਥ ਉਚਾਰੋ ॥
इक दिन यौ तिह साथ उचारो ॥

एकस्मिन् दिने सः (राजकुमारः) वक्तुं आरब्धवान्

ਜਾਨਤ ਜੋਗੀ ਸਵਹਿ ਉਠਾਰੋ ॥
जानत जोगी सवहि उठारो ॥

यद् जोगी अपि मृतानां ('सवाही') उत्थापनं जानन्ति।

ਇਕ ਦਿਨ ਇਕਲ ਜੁ ਮੋ ਸੌ ਚਲੈ ॥
इक दिन इकल जु मो सौ चलै ॥

एकस्मिन् दिने (त्वं) मया सह एकान्ते गच्छतु

ਕੌਤਕ ਲਖਹੁ ਸਕਲ ਤੁਮ ਭਲੈ ॥੬॥
कौतक लखहु सकल तुम भलै ॥६॥

कौटकं च सम्यक् पश्यन्तु। ६.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਅਬ ਲਗਿ ਜਗਤ ਮਸਾਨ ਕੋ ਨਾਹਿ ਨਿਹਾਰਾ ਨੈਨ ॥
अब लगि जगत मसान को नाहि निहारा नैन ॥

(राजकुमारः तत् चिन्तयितुं आरब्धवान्) एतावता मया 'मासान्' (मृतः) जागृतः (अर्थात् उत्थितः) चक्षुषा न दृष्टः।

ਅਬ ਜੁਗਿਯਾ ਕੇ ਹੇਤ ਤੇ ਦਿਖਿਹੈਂ ਭਾਖੇ ਬੈਨ ॥੭॥
अब जुगिया के हेत ते दिखिहैं भाखे बैन ॥७॥

इदानीं जोगीं प्रति प्रेम्णः कृत्वा अहम् अपि तं द्रक्ष्यामि, (एवं) वक्तुं आरब्धवान्। ॥७॥

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜਬ ਨਿਸੁ ਭਈ ਅਰਧ ਅੰਧ੍ਯਾਰੀ ॥
जब निसु भई अरध अंध्यारी ॥

यदा कृष्णा अर्धरात्रे प्रहृता ।

ਤਬ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਚਾਰੀ ॥
तब न्रिप सुत इह भाति बिचारी ॥

अतः राजकुमारः एवं चिन्तितवान्,

ਇਕਲੋ ਜੋਗੀ ਸਾਥ ਸਿਧੈ ਹੈ ॥
इकलो जोगी साथ सिधै है ॥

अहं जोगी सह एकः एव गमिष्यामि

ਉਠਤ ਮਸਾਨ ਨਿਰਖਿ ਘਰ ਐ ਹੈ ॥੮॥
उठत मसान निरखि घर ऐ है ॥८॥

उत्थाय च 'मसान्' इति दृष्ट्वा अहं गृहम् आगमिष्यामि। ८.

ਚਲਤ ਭਯੋ ਜੋਗੀ ਕੇ ਸੰਗਾ ॥
चलत भयो जोगी के संगा ॥

सः जोगी सह अगच्छत्

ਤ੍ਰਿਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕੋ ਲਖ੍ਯੋ ਨ ਢੰਗਾ ॥
त्रिय चरित्र को लख्यो न ढंगा ॥

न च स्त्रियाः चरित्रस्य विषये अवगन्तुं शक्तवान्।

ਹ੍ਵੈ ਏਕਲੋ ਗਯੋ ਤਿਹ ਸਾਥਾ ॥
ह्वै एकलो गयो तिह साथा ॥

सः तेन सह एकः एव अगच्छत्

ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਗਹਿ ਲਯੋ ਨ ਹਾਥਾ ॥੯॥
ससत्र असत्र गहि लयो न हाथा ॥९॥

न च हस्ते शस्त्रं शस्त्रं वा न गृहीतवान्। ९.

ਜਬ ਦੋਊ ਗਏ ਗਹਰ ਬਨ ਮਾਹੀ ॥
जब दोऊ गए गहर बन माही ॥

यदा उभौ सघनं बन्नं प्राप्तवन्तौ ।

ਜਹ ਕੋਊ ਮਨੁਖ ਤੀਸਰੋ ਨਾਹੀ ॥
जह कोऊ मनुख तीसरो नाही ॥

यत्र तृतीयः पुरुषः नासीत्।

ਤਬ ਅਬਲਾ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰਾ ॥
तब अबला इह भाति उचारा ॥

अथ अब्ला एवम् उक्तवान् ।

ਸੁਨਹੁ ਕੁਅਰ ਜੂ ਬਚਨ ਹਮਾਰਾ ॥੧੦॥
सुनहु कुअर जू बचन हमारा ॥१०॥

हे कुँवर जी ! मम वचनं शृणु । १०.

ਤ੍ਰਿਯ ਬਾਚ ॥
त्रिय बाच ॥

सा महिला अवदत्-

ਕੈ ਜੜ ਪ੍ਰਾਨਨ ਕੀ ਆਸਾ ਤਜੁ ॥
कै जड़ प्रानन की आसा तजु ॥

हे मूर्ख ! मर्त्यानां आशां वा त्यजतु

ਕੈ ਰੁਚਿ ਮਾਨਿ ਆਉ ਮੁਹਿ ਕੌ ਭਜੁ ॥
कै रुचि मानि आउ मुहि कौ भजु ॥

अथवा रुचिपूर्वकं मया सह सम्मिलितं कुर्वन्तु।

ਕੈ ਤੁਹਿ ਕਾਟਿ ਕਰੈ ਸਤ ਖੰਡਾ ॥
कै तुहि काटि करै सत खंडा ॥

अथवा सप्तखण्डेषु त्वां छिनत्स्यामि,

ਕੈ ਦੈ ਮੋਰਿ ਭਗ ਬਿਖੈ ਲੰਡਾ ॥੧੧॥
कै दै मोरि भग बिखै लंडा ॥११॥

अथवा मया सह पुरुषवत् वर्तत। ११.

ਰਾਜ ਕੁਅਰ ਅਤ ਹੀ ਤਬ ਡਰਾ ॥
राज कुअर अत ही तब डरा ॥

तदा राजकुमारः अतीव भयभीतः अभवत्

ਕਾਮ ਭੋਗ ਤਿਹ ਤ੍ਰਿਯ ਸੰਗ ਕਰਾ ॥
काम भोग तिह त्रिय संग करा ॥

तया सह च मैथुनं कृतवान्।

ਇਹ ਛਲ ਸੈ ਵਾ ਕੋ ਛਲਿ ਗਈ ॥
इह छल सै वा को छलि गई ॥

सः अनेन युक्त्या वञ्चितः अभवत्

ਰਾਇ ਬਿਰਾਗਿਯਹਿ ਭੋਗਤ ਭਈ ॥੧੨॥
राइ बिरागियहि भोगत भई ॥१२॥

बिरागीराय इत्यनेन सह च यौनक्रीडां क्रीडति स्म । १२.

ਅੰਤ ਤ੍ਰਿਯਨ ਕੇ ਕਿਨੂੰ ਨ ਪਾਯੋ ॥
अंत त्रियन के किनूं न पायो ॥

न कश्चित् स्त्रियाः अन्तम् अवाप्तवान्।

ਬਿਧਨਾ ਸਿਰਜਿ ਬਹੁਰਿ ਪਛੁਤਾਯੋ ॥
बिधना सिरजि बहुरि पछुतायो ॥

विधाता अपि (तान्) कृत्वा पश्चात्तापं कृतवान्।

ਜਿਨ ਇਹ ਕਿਯੌ ਸਕਲ ਸੰਸਾਰੋ ॥
जिन इह कियौ सकल संसारो ॥

केन इदं सर्वं जगत् निर्मितम्, .

ਵਹੈ ਪਛਾਨਿ ਭੇਦ ਤ੍ਰਿਯ ਹਾਰੋ ॥੧੩॥
वहै पछानि भेद त्रिय हारो ॥१३॥

सः अपि स्त्रियाः रहस्यं ज्ञातुं असफलः अभवत् । १३.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਤੀਨ ਸੌ ਬਾਰਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੩੧੨॥੫੯੪੯॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे तीन सौ बारह चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥३१२॥५९४९॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य ३१२ चरितस्य समापनम्, सर्वं शुभम्।३१२।५९४९। गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਸ੍ਵਰਨ ਸੈਨ ਇਕ ਸੁਨਾ ਨ੍ਰਿਪਾਲਾ ॥
स्वरन सैन इक सुना न्रिपाला ॥

स्वरन सेन् नाम राजा श्रुतवान्,

ਜਾ ਕੇ ਸਦਨ ਆਠ ਸੈ ਬਾਲਾ ॥
जा के सदन आठ सै बाला ॥

यस्य गृहे अष्टशतं स्त्रियः आसन्।