श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 813


ਖੋਜਤ ਓਡਛ ਨਾਥ ਕੇ ਲਹੀ ਕੰਨਿਕਾ ਏਕ ॥
खोजत ओडछ नाथ के लही कंनिका एक ॥

सर्वतः अन्वेषणेन अन्वेषणेन कन्या, सत्योपमम्

ਰੂਪ ਸਕਲ ਸਮ ਅਪਸਰਾ ਤਾ ਤੇ ਗੁਨਨ ਬਿਸੇਖ ॥੯॥
रूप सकल सम अपसरा ता ते गुनन बिसेख ॥९॥

परी वैशिष्ट्यप्रकृतौ च ओरिसशाशासकस्य गृहे लब्धवती।(९)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਸੁਨਤ ਬਚਨ ਨ੍ਰਿਪ ਸੈਨ ਬੁਲਾਯੋ ॥
सुनत बचन न्रिप सैन बुलायो ॥

उल्लासितः राजः सद्यः स्वस्य दरबारीन् आहूतवान् |

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਸੋ ਦਰਬੁ ਲੁਟਾਯੋ ॥
भाति भाति सो दरबु लुटायो ॥

तथा च उपहाररूपेण बहु धनं वितरितवान्।

ਸਾਜੇ ਸਸਤ੍ਰ ਕੌਚ ਤਨ ਧਾਰੇ ॥
साजे ससत्र कौच तन धारे ॥

ते सर्वे लोहकोटधारिणः सशस्त्राः

ਸਹਰ ਓਡਛਾ ਓਰ ਸਿਧਾਰੇ ॥੧੦॥
सहर ओडछा ओर सिधारे ॥१०॥

ओरिसानगरं च आक्रमणं कर्तुं गतः।(10)

ਭੇਵ ਸੁਨਤ ਉਨਹੂੰ ਦਲ ਜੋਰਿਯੋ ॥
भेव सुनत उनहूं दल जोरियो ॥

अन्यः राजः स्थितिं अवगच्छत्

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਭਏ ਸੈਨ ਨਿਹੋਰਿਯੋ ॥
भाति भाति भए सैन निहोरियो ॥

नाना (शत्रु) सेनाश्च अवलोकयत्।

ਰਨ ਛਤ੍ਰਿਨ ਕੋ ਆਇਸੁ ਦੀਨੋ ॥
रन छत्रिन को आइसु दीनो ॥

सः युद्धाय आज्ञापितवान् तथा च

ਆਪੁਨ ਜੁਧ ਹੇਤ ਮਨੁ ਕੀਨੋ ॥੧੧॥
आपुन जुध हेत मनु कीनो ॥११॥

युद्धाय आत्मनः मेखला।(11)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਮਾਰੂ ਬਜੇ ਮੰਡੇ ਸੁਭਟ ਰਨ ਆਇ ॥
भाति भाति मारू बजे मंडे सुभट रन आइ ॥

मृत्युस्य बगलाः ध्वनिताः, वीराः युद्धवेषैः युक्ताः शूलधनुः बाणधारिणः च आगतवन्तः।

ਅਮਿਤ ਬਾਨ ਬਰਛਾ ਭਏ ਰਹਤ ਪਵਨ ਉਰਝਾਇ ॥੧੨॥
अमित बान बरछा भए रहत पवन उरझाइ ॥१२॥

ते सर्वे युद्धक्षेत्रेषु समागताः।(12)

ਭੁਜੰਗ ਛੰਦ ॥
भुजंग छंद ॥

भुजङ्ग छोआन्द

ਬਧੇ ਬਾਢਵਾਰੀ ਮਹਾ ਬੀਰ ਬਾਕੇ ॥
बधे बाढवारी महा बीर बाके ॥

वक्राः खड्गादिबाहुः |

ਕਛੈ ਕਾਛਨੀ ਤੇ ਸਭੈ ਹੀ ਨਿਸਾਕੇ ॥
कछै काछनी ते सभै ही निसाके ॥

शूरशत्रून् अपि शिरच्छिन्नः, २.

ਧਏ ਸਾਮੁਹੇ ਵੈ ਹਠੀ ਜੁਧ ਜਾਰੇ ॥
धए सामुहे वै हठी जुध जारे ॥

किन्तु, ते (शत्रवः), दम्भपूर्णाः,

ਹਟੈ ਨ ਹਠੀਲੇ ਕਹੂੰ ਐਠਿਯਾਰੇ ॥੧੩॥
हटै न हठीले कहूं ऐठियारे ॥१३॥

न प्रतिगत्य शूरेण युद्धं च कृतवान्।(l3)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਹਨਿਵਤਿ ਸਿੰਘ ਆਗੇ ਕਿਯੋ ਅਮਿਤ ਸੈਨ ਦੈ ਸਾਥ ॥
हनिवति सिंघ आगे कियो अमित सैन दै साथ ॥

अथ चितरसिंहः शूलं हस्ते धारयन् पृष्ठतः स्थित्वा,...

ਚਿਤ੍ਰ ਸਿੰਘ ਪਾਛੇ ਰਹਿਯੋ ਗਹੈ ਬਰਛਿਯਾ ਹਾਥ ॥੧੪॥
चित्र सिंघ पाछे रहियो गहै बरछिया हाथ ॥१४॥

अग्रे प्रेषितवान् (तस्य पुत्रः) हनवन्तसिंहः।(l4)

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

सवैय्य

ਹਾਕਿ ਹਜਾਰ ਹਿਮਾਲਯ ਸੋ ਹਲ ਕਾਹਨਿ ਕੈ ਹਠਵਾਰਨ ਹੂੰਕੇ ॥
हाकि हजार हिमालय सो हल काहनि कै हठवारन हूंके ॥

सहस्राणि शूराः, ये अपि आव्हानं कर्तुं शक्नुवन्ति स्म

ਹਿੰਮਤਿ ਬਾਧਿ ਹਿਰੌਲਹਿ ਲੌ ਕਰ ਲੈ ਹਥਿਆਰ ਹਹਾ ਕਹਿ ਢੂਕੇ ॥
हिंमति बाधि हिरौलहि लौ कर लै हथिआर हहा कहि ढूके ॥

हिमालयनपर्वताः, अग्रे आगताः।

ਹਾਲਿ ਉਠਿਯੋ ਗਿਰ ਹੇਮ ਹਲਾਚਲ ਹੇਰਤ ਲੋਗ ਹਰੀ ਹਰ ਜੂ ਕੇ ॥
हालि उठियो गिर हेम हलाचल हेरत लोग हरी हर जू के ॥

वीरवत् पिशाचं दृष्ट्वा पृथिवी, दृढसुमेरपर्वताः च कम्पितुं आरब्धाः ।

ਹਾਰਿ ਗਿਰੇ ਬਿਨੁ ਹਾਰੇ ਰਹੇ ਅਰੁ ਹਾਥ ਲਗੇ ਅਰਿ ਹਾਸੀ ਹਨੂੰ ਕੇ ॥੧੫॥
हारि गिरे बिनु हारे रहे अरु हाथ लगे अरि हासी हनूं के ॥१५॥

शूरा शत्रवः हनुमान् इव शूराः सम्मुखाः पर्वत इव क्षुण्णाः अभवन् ।(१५) ।

ਠਾਢੇ ਜਹਾ ਸਰਦਾਰ ਬਡੇ ਕੁਪਿ ਕੌਚ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕਸੇ ਪਠਨੇਟੇ ॥
ठाढे जहा सरदार बडे कुपि कौच क्रिपान कसे पठनेटे ॥

यत्र यत्र समागताः पूर्णशस्त्राः शूरा शत्रवः ।

ਆਨਿ ਪਰੇ ਹਠ ਠਾਨਿ ਤਹੀ ਸਿਰਦਾਰਨ ਤੇਟਿ ਬਰੰਗਨਿ ਭੇਟੇ ॥
आनि परे हठ ठानि तही सिरदारन तेटि बरंगनि भेटे ॥

नायकाः तान् उपरि आक्रमणं कृतवन्तः।

ਭਾਰੀ ਭਿਰੇ ਰਨ ਮੈ ਤਬ ਲੌ ਜਬ ਲੌ ਨਹਿ ਸਾਰ ਕੀ ਧਾਰ ਲਪੇਟੇ ॥
भारी भिरे रन मै तब लौ जब लौ नहि सार की धार लपेटे ॥

यावत् तीक्ष्णखड्गस्य शिकाराः अभवन् तावत् युद्धं कृतवन्तः।

ਸਤ੍ਰੁ ਕੀ ਸੈਨ ਤਰੰਗਨਿ ਤੁਲਿ ਹ੍ਵੈ ਤਾ ਮੈ ਤਰੰਗ ਤਰੇ ਖਤਿਰੇਟੇ ॥੧੬॥
सत्रु की सैन तरंगनि तुलि ह्वै ता मै तरंग तरे खतिरेटे ॥१६॥

शत्रुस्तम्भाः स्रवन्तीव नद्याः येषु काष्ट्रीयसन्ततिः उल्लासेन तरति स्म।(l6)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਮਾਰਿ ਓਡਛਾ ਰਾਇ ਕੋ ਲਈ ਸੁਤਾ ਤਿਹ ਜੀਤਿ ॥
मारि ओडछा राइ को लई सुता तिह जीति ॥

ओरिसा-शासकः हतः, तस्य पुत्री च जिता ।

ਬਰੀ ਰਾਇ ਸੁਖ ਪਾਇ ਮਨ ਮਾਨਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਕੀ ਰੀਤਿ ॥੧੭॥
बरी राइ सुख पाइ मन मानि सासत्र की रीति ॥१७॥

राजा च तां शास्त्राचारानुसारेण विवाहितवान्।(l7)

ਓਡਛੇਸ ਜਾ ਕੀ ਹਿਤੂ ਚਿਤ੍ਰਮਤੀ ਤਿਹ ਨਾਮ ॥
ओडछेस जा की हितू चित्रमती तिह नाम ॥

ओरिसाशासकस्य पुत्री चित्रमट्टी इति नाम्ना प्रसिद्धा आसीत् ।

ਹਨਿਵਤਿ ਸਿੰਘਹਿ ਸੋ ਰਹੈ ਚਿਤਵਤ ਆਠੋ ਜਾਮ ॥੧੮॥
हनिवति सिंघहि सो रहै चितवत आठो जाम ॥१८॥

तस्याः हनवन्तसिंहस्य कृते सर्वदा कामुकरूपाः आसन्।(l8)

ਪੜਨ ਹੇਤੁ ਤਾ ਕੌ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਸੌਪ੍ਯੋ ਦਿਜ ਗ੍ਰਿਹ ਮਾਹਿ ॥
पड़न हेतु ता कौ न्रिपति सौप्यो दिज ग्रिह माहि ॥

सः राजेन ब्राह्मणस्य गृहे शिक्षां प्राप्तुं प्रेषितः।

ਏਕ ਮਾਸ ਤਾ ਸੌ ਕਹਿਯੋ ਦਿਜਬਰ ਬੋਲ੍ਯਹੁ ਨਾਹਿ ॥੧੯॥
एक मास ता सौ कहियो दिजबर बोल्यहु नाहि ॥१९॥

किन्तु (यथा राणेनादिष्टः) (ब्राह्मणः) तं मासमेकं न भाषत।(l9)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਰਾਜੇ ਨਿਜੁ ਸੁਤ ਨਿਕਟ ਬੁਲਾਯੋ ॥
राजे निजु सुत निकट बुलायो ॥

रजः पुत्रम् आहूय प्रेषितवान्, .

ਦਿਜਬਰ ਤਾਹਿ ਸੰਗ ਲੈ ਆਯੋ ॥
दिजबर ताहि संग लै आयो ॥

ब्राह्मणश्च (पुत्रं) सह आनयत्।

ਪੜੋ ਪੜ੍ਯੋ ਗੁਨ ਛਿਤਪਤਿ ਕਹਿਯੋ ॥
पड़ो पड़्यो गुन छितपति कहियो ॥

रजः तं (पुत्रं) पठितुं लेखितुं च पृष्टवान्,

ਸੁਨ ਸੁਅ ਬਚਨ ਮੋਨਿ ਹ੍ਵੈ ਰਹਿਯੋ ॥੨੦॥
सुन सुअ बचन मोनि ह्वै रहियो ॥२०॥

परन्तु हनवन्तसिंहः मूकः एव अभवत् ।(२०)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਲੈ ਤਾ ਕੋ ਰਾਜੈ ਕਿਯਾ ਅਪਨੇ ਧਾਮ ਪਯਾਨ ॥
लै ता को राजै किया अपने धाम पयान ॥

रजः तं स्वस्य अन्तः कक्षे आनयत्, यत्र सहस्राणि

ਸਖੀ ਸਹਸ ਠਾਢੀ ਜਹਾ ਸੁੰਦਰਿ ਪਰੀ ਸਮਾਨ ॥੨੧॥
सखी सहस ठाढी जहा सुंदरि परी समान ॥२१॥

परीरूपाः सौन्दर्यः प्रतीक्षमाणाः आसन्।(2l)

ਬੋਲਤ ਸੁਤ ਮੁਖ ਤੇ ਨਹੀ ਯੌ ਨ੍ਰਿਪ ਕਹਿਯੋ ਸੁਨਾਇ ॥
बोलत सुत मुख ते नही यौ न्रिप कहियो सुनाइ ॥

यदा राजा बालकः न वदति इति घोषितवान् ।

ਚਿਤ੍ਰਪਤੀ ਤਿਹ ਲੈ ਗਈ ਅਪੁਨੇ ਸਦਨ ਲਵਾਇ ॥੨੨॥
चित्रपती तिह लै गई अपुने सदन लवाइ ॥२२॥

चन्द्रमती तं स्वप्रासादं नीतवान्।(22)