श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 70


ਘਨਿਯੋ ਕਾਲ ਕੈ ਕੈ ॥
घनियो काल कै कै ॥

अनेकानां (मृत्युं) कारणं कृत्वा, २.

ਚਲੈ ਜਸ ਲੈ ਕੈ ॥੬੧॥
चलै जस लै कै ॥६१॥

बहून् नाश्य अनुमोदनं प्राप्य गतः।६१।

ਬਜੇ ਸੰਖ ਨਾਦੰ ॥
बजे संख नादं ॥

सांखं धोंसे च क्रीडन्ति

ਸੁਰੰ ਨਿਰਬਿਖਾਦੰ ॥
सुरं निरबिखादं ॥

शङ्खा तुरही च प्रतिध्वनन्ति तेषां शब्दः श्रूयते नित्यम् ।

ਬਜੇ ਡੌਰ ਡਢੰ ॥
बजे डौर डढं ॥

ढोलः डमरी च ध्वन्यते।

ਹਠੇ ਸਸਤ੍ਰ ਕਢੰ ॥੬੨॥
हठे ससत्र कढं ॥६२॥

ताबोरं दुन्दुभिश्च प्रतिध्वनन्ति योद्धाश्च शस्त्राणि निष्कासयन्ति।६२।

ਪਰੀ ਭੀਰ ਭਾਰੀ ॥
परी भीर भारी ॥

अतीव जनसङ्ख्यायुक्तम् अस्ति ।

ਜੁਝੈ ਛਤ੍ਰ ਧਾਰੀ ॥
जुझै छत्र धारी ॥

अतिसङ्कीर्णता अस्ति, राजानः शहीदाः पतिताः।

ਮੁਖੰ ਮੁਛ ਬੰਕੰ ॥
मुखं मुछ बंकं ॥

मुखं सुन्दरं श्मश्रुं कृत्वा

ਮੰਡੇ ਬੀਰ ਹੰਕੰ ॥੬੩॥
मंडे बीर हंकं ॥६३॥

येषां मुखेषु विस्मयः मूंछाः सन्ति, ते अतीव उच्चैः उद्घोषयन्ति।63।

ਮੁਖੰ ਮਾਰਿ ਬੋਲੈ ॥
मुखं मारि बोलै ॥

ते बहु वदन्ति।

ਰਣੰ ਭੂਮਿ ਡੋਲੈ ॥
रणं भूमि डोलै ॥

मुखात् हन्तु इति उद्घोषयन्ति। मारय , सः युद्धक्षेत्रे च भ्रमतु।

ਹਥਿਯਾਰੰ ਸੰਭਾਰੈ ॥
हथियारं संभारै ॥

शस्त्रसञ्चालनेन

ਉਭੈ ਬਾਜ ਡਾਰੈ ॥੬੪॥
उभै बाज डारै ॥६४॥

ते शस्त्राणि धारयन्ति, उभयतः अश्वान् पलाययन्ति।६४

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਰਣ ਜੁਝਤ ਕਿਰਪਾਲ ਕੈ ਨਾਚਤ ਭਯੋ ਗੁਪਾਲ ॥
रण जुझत किरपाल कै नाचत भयो गुपाल ॥

यदा किर्पालः युद्धक्षेत्रे मृतः तदा गोपालः आनन्दितः अभवत् ।

ਸੈਨ ਸਬੈ ਸਿਰਦਾਰ ਦੈ ਭਾਜਤ ਭਈ ਬਿਹਾਲ ॥੬੫॥
सैन सबै सिरदार दै भाजत भई बिहाल ॥६५॥

सर्वाणि सेना अव्यवस्थारूपेण पलायितानि, यदा तेषां नेतारः हुसैनः किर्पालः च मारिताः । ६५.

ਖਾਨ ਹੁਸੈਨ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕੇ ਹਿੰਮਤ ਰਣਿ ਜੂਝੰਤ ॥
खान हुसैन क्रिपाल के हिंमत रणि जूझंत ॥

हुसैनस्य किर्पालस्य च मृत्योः अनन्तरं हिम्मतस्य पतनस्य च अनन्तरम्

ਭਾਜਿ ਚਲੇ ਜੋਧਾ ਸਬੈ ਜਿਮ ਦੇ ਮੁਕਟ ਮਹੰਤ ॥੬੬॥
भाजि चले जोधा सबै जिम दे मुकट महंत ॥६६॥

सर्वे योद्धवः पलायिताः यथा जनाः महन्ताय अधिकारं दत्त्वा गच्छन्ति।66।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਇਹ ਬਿਧਿ ਸਤ੍ਰ ਸਬੈ ਚੁਨਿ ਮਾਰੇ ॥
इह बिधि सत्र सबै चुनि मारे ॥

एवं (गोपालचन्दः) सर्वान् शत्रून् जघान |

ਗਿਰੇ ਆਪਨੇ ਸੂਰ ਸੰਭਾਰੇ ॥
गिरे आपने सूर संभारे ॥

एवं सर्वे शत्रवः लक्ष्यं कृत्वा हताः । तदनन्तरं ते स्वमृतानां पालनं कृतवन्तः।

ਤਹ ਘਾਇਲ ਹਿਮੰਤ ਕਹ ਲਹਾ ॥
तह घाइल हिमंत कह लहा ॥

तत्र क्षतम् साहसं दृष्ट्वा

ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਗੋਪਾਲ ਸਿਉ ਕਹਾ ॥੬੭॥
राम सिंघ गोपाल सिउ कहा ॥६७॥

अथ हिम्मतं क्षतम् शयानं दृष्ट्वा रामसिंहः गोपालम् अवदत्।67।

ਜਿਨਿ ਹਿੰਮਤ ਅਸ ਕਲਹ ਬਢਾਯੋ ॥
जिनि हिंमत अस कलह बढायो ॥

यत् साहसं तादृशं वैरं प्रेरितवान् आसीत्,

ਘਾਇਲ ਆਜੁ ਹਾਥ ਵਹ ਆਯੋ ॥
घाइल आजु हाथ वह आयो ॥

सः हिम्मतः, यः सर्वेषां कलहानां मूलकारणः आसीत्, सः इदानीं बहिः हस्तेषु क्षतम् पतितः

ਜਬ ਗੁਪਾਲ ਐਸੇ ਸੁਨਿ ਪਾਵਾ ॥
जब गुपाल ऐसे सुनि पावा ॥

यदा गोपालचन्दः एतत् श्रुतवान्

ਮਾਰਿ ਦੀਯੋ ਜੀਅਤ ਨ ਉਠਾਵਾ ॥੬੮॥
मारि दीयो जीअत न उठावा ॥६८॥

गोपालः एतद्वचनं श्रुत्वा हिम्मतं हत्वा जीवितं उत्थाय न अददात् । ६८.

ਜੀਤ ਭਈ ਰਨ ਭਯੋ ਉਜਾਰਾ ॥
जीत भई रन भयो उजारा ॥

(शैलराजाः) विजयिनः समतलाः विकीर्णाः |

ਸਿਮ੍ਰਿਤ ਕਰਿ ਸਭ ਘਰੋ ਸਿਧਾਰਾ ॥
सिम्रित करि सभ घरो सिधारा ॥

विजयः प्राप्तः युद्धं च समाप्तम् । गृहाणि स्मरन्तः सर्वे तत्र गतवन्तः।

ਰਾਖਿ ਲੀਯੋ ਹਮ ਕੋ ਜਗਰਾਈ ॥
राखि लीयो हम को जगराई ॥

ईश्वरः अस्मान् उद्धारितवान्

ਲੋਹ ਘਟਾ ਅਨ ਤੇ ਬਰਸਾਈ ॥੬੯॥
लोह घटा अन ते बरसाई ॥६९॥

अन्यत्र वर्षाद् युद्धमेघात् भगवान् मां रक्षितवान् । ६९.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗੰਥੇ ਹੁਸੈਨ ਬਧਹ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਹਿੰਮਤ ਸੰਗਤੀਆ ਬਧ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਗਿਆਰਮੋ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੧॥ਅਫਜੂ॥੪੨੩॥
इति स्री बचित्र नाटक गंथे हुसैन बधह क्रिपाल हिंमत संगतीआ बध बरननं नाम गिआरमो धिआइ समापतम सतु सुभम सतु ॥११॥अफजू॥४२३॥

बचित्तर नाटकस्य हुसैनीवधस्य वर्णनं तथा किर्पाल-हिम्मत-संगतिया-वधः इति शीर्षकेण एकादश-अध्यायस्य समाप्तिः।११.४२३

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜੁਧ ਭਯੋ ਇਹ ਭਾਤਿ ਅਪਾਰਾ ॥
जुध भयो इह भाति अपारा ॥

एवं महायुद्धम् अभवत्

ਤੁਰਕਨ ਕੋ ਮਾਰਿਯੋ ਸਿਰਦਾਰਾ ॥
तुरकन को मारियो सिरदारा ॥

एवं प्रकारेण महत् युद्धं कृतम्, यदा तुर्कानाम् (मुहम्मदानां) नेता वधः अभवत् ।

ਰਿਸ ਤਨ ਖਾਨ ਦਿਲਾਵਰ ਤਏ ॥
रिस तन खान दिलावर तए ॥

(अतः) दिलवरखानः क्रोधेन रक्तपीतवर्णः अभवत्

ਇਤੈ ਸਊਰ ਪਠਾਵਤ ਭਏ ॥੧॥
इतै सऊर पठावत भए ॥१॥

अस्मिन् दिलावरः अतीव क्रुद्धः भूत्वा अस्यां दिशि अश्ववाहनानां दलं प्रेषितवान्।१।

ਉਤੈ ਪਠਿਓ ਉਨਿ ਸਿੰਘ ਜੁਝਾਰਾ ॥
उतै पठिओ उनि सिंघ जुझारा ॥

ततः (परतः) जुझारसिंहं प्रेषितवन्तः।

ਤਿਹ ਭਲਾਨ ਤੇ ਖੇਦਿ ਨਿਕਾਰਾ ॥
तिह भलान ते खेदि निकारा ॥

परतः जुझारसिंहः प्रेषितः, सः तत्क्षणमेव भल्लनतः शत्रून् निष्कासितवान् ।

ਇਤ ਗਜ ਸਿੰਘ ਪੰਮਾ ਦਲ ਜੋਰਾ ॥
इत गज सिंघ पंमा दल जोरा ॥

इतः गजसिंहः पम्मा (परमानन्दः) च सेनायाः सङ्ग्रहं कृतवन्तौ

ਧਾਇ ਪਰੇ ਤਿਨ ਉਪਰ ਭੋਰਾ ॥੨॥
धाइ परे तिन उपर भोरा ॥२॥

अस्मिन् पार्श्वे गजसिंहः पम्मा (परमानन्दः) च स्वसैन्यं संयोजयित्वा प्रातःकाले तेषां उपरि पतितवन्तौ।2.

ਉਤੈ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਭਯੋ ਆਡਾ ॥
उतै जुझार सिंघ भयो आडा ॥

तत्र जुझारसिंहः (समतलेषु) एवम् एव स्थितवान्

ਜਿਮ ਰਨ ਖੰਭ ਭੂਮਿ ਰਨਿ ਗਾਡਾ ॥
जिम रन खंभ भूमि रनि गाडा ॥

परे पार्श्वे जुझारसिंहः युद्धक्षेत्रे रोपितः ध्वजस्तम्भः इव दृढतया स्थितवान् ।

ਗਾਡਾ ਚਲੈ ਨ ਹਾਡਾ ਚਲਿ ਹੈ ॥
गाडा चलै न हाडा चलि है ॥

भग्नः (ध्वजः) चलति, परन्तु शवः (युद्धक्षेत्रात् जातिराजपूतः) न चलितुं गच्छति।

ਸਾਮੁਹਿ ਸੇਲ ਸਮਰ ਮੋ ਝਲਿ ਹੈ ॥੩॥
सामुहि सेल समर मो झलि है ॥३॥

ध्वजस्तम्भः अपि शिथिलः भवेत्, परन्तु शूरः राजपूतः न डुलति स्म, सः अविचलितः प्रहारं प्राप्तवान्।3.

ਬਾਟਿ ਚੜੈ ਦਲ ਦੋਊ ਜੁਝਾਰਾ ॥
बाटि चड़ै दल दोऊ जुझारा ॥

योद्धानां समूहद्वयं विभज्य (परोन्यं उपरि) उपरि आगतौ।

ਉਤੇ ਚੰਦੇਲ ਇਤੇ ਜਸਵਾਰਾ ॥
उते चंदेल इते जसवारा ॥

उभयोः सेनायोः योद्धाः तस्मिन् पार्श्वे चण्डेलस्य राजा, अस्मिन् पार्श्वे जस्वारस्य राजा च विरक्तरूपेण गच्छन्ति स्म ।