श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1381


ਮਹਾ ਕਾਲ ਕਹ ਲਗਤ ਨ ਭਏ ॥
महा काल कह लगत न भए ॥

परन्तु महाकालस्य भावः नासीत्

ਤਾ ਮਹਿ ਸਭੈ ਲੀਨ ਹ੍ਵੈ ਗਏ ॥੩੦੯॥
ता महि सभै लीन ह्वै गए ॥३०९॥

सर्वे च महायुगे लीनाः आसन्। ३०९.

ਸਸਤ੍ਰ ਲੀਨ ਲਖਿ ਅਸੁਰ ਰਿਸਾਨੇ ॥
ससत्र लीन लखि असुर रिसाने ॥

अस्त्राणि लीनानि दृष्ट्वा (महायुगे) दैत्याः अतीव क्रुद्धाः अभवन्

ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੋਪਿ ਸਿਧਾਨੇ ॥
ससत्र असत्र लै कोपि सिधाने ॥

अस्त्राः च कवचस्य विषये क्रुद्धं गतवन्तः।

ਅਮਿਤ ਕੋਪ ਕਰਿ ਸਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਹਾਰਤ ॥
अमित कोप करि ससत्र प्रहारत ॥

ते अतीव क्रुद्धाः शस्त्रप्रयोगं कुर्वन्ति स्म

ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਦਿਸਿ ਦਸੌ ਪੁਕਾਰਤ ॥੩੧੦॥
मारि मारि दिसि दसौ पुकारत ॥३१०॥

ते च दशदिक्षु 'मारो मारो' इति उद्घोषयन्ति स्म। ३१०.

ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਕੀ ਸੁਨਿ ਧੁਨਿ ਕਾਨਾ ॥
मारि मारि की सुनि धुनि काना ॥

श्रुत्वा मरो मारो' शब्दं कर्णैः |

ਕੋਪਾ ਕਾਲ ਸਸਤ੍ਰ ਗਹਿ ਨਾਨਾ ॥
कोपा काल ससत्र गहि नाना ॥

कलः नानाशस्त्राणि धारयन् क्रुद्धः अभवत् ।

ਹਾਕਿ ਹਾਕਿ ਹਥਿਯਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
हाकि हाकि हथियार प्रहारे ॥

(सः) अवज्ञापूर्वकं हत्वा शस्त्रं प्रज्वलितवान्

ਦਸਟ ਅਨਿਕ ਪਲ ਬੀਚ ਸੰਘਾਰੇ ॥੩੧੧॥
दसट अनिक पल बीच संघारे ॥३११॥

क्षणमात्रेण च बहूनि दुष्टान् जनान् नाशयत्। ३११ इति ।

ਤਿਨ ਤੇ ਮੇਦ ਮਾਸ ਜੋ ਪਰੋ ॥
तिन ते मेद मास जो परो ॥

तेषां मांसं फलं च पृथिव्यां पतति,

ਤਾ ਤੇ ਬਹੁ ਅਸੁਰਨ ਤਨ ਧਰੋ ॥
ता ते बहु असुरन तन धरो ॥

तस्मात् बहवः दिग्गजाः शरीराणि धारयन्ति स्म ।

ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਕਹਿ ਸਮੁਹਿ ਸਿਧਾਏ ॥
मारि मारि कहि समुहि सिधाए ॥

माओ माओ' इति उत्साहेन कूर्दनं च

ਬਾਧੇ ਚੁੰਗ ਚੌਪਿ ਤਨ ਆਏ ॥੩੧੨॥
बाधे चुंग चौपि तन आए ॥३१२॥

समूहान् निर्माय अग्रे आगच्छन्तु। ३१२ इति ।

ਇਕ ਇਕ ਟੂਕ ਸਹਸ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ॥
इक इक टूक सहस करि डारे ॥

(महायुगः) एकैकं खण्डसहस्राणि भग्नवान्

ਤਿਨ ਤੇ ਭਏ ਅਸੁਰ ਰਨ ਭਾਰੇ ॥
तिन ते भए असुर रन भारे ॥

यस्मात् रणनगरे विशालाः दिग्गजाः जाताः।

ਤਿਨ ਕੇ ਟੂਕ ਟੂਕ ਕਰਿ ਲਛਨ ॥
तिन के टूक टूक करि लछन ॥

तान् कोटिखण्डान् विभज्य

ਗੀਧ ਪਿਸਾਚ ਗਏ ਕਰਿ ਭਛਨ ॥੩੧੩॥
गीध पिसाच गए करि भछन ॥३१३॥

गृध्राः गृध्राः च तान् खादितवन्तः। ३१३ इति ।

ਤੇ ਭੀ ਅਮਿਤ ਰੂਪ ਕਰਿ ਧਾਏ ॥
ते भी अमित रूप करि धाए ॥

ये सैनिकाः क्षिप्ताः आसन्

ਜੇ ਤਿਲ ਤਿਲ ਕਰਿ ਸੁਭਟ ਗਿਰਾਏ ॥
जे तिल तिल करि सुभट गिराए ॥

अमितरूपेण च आरुहन् ।

ਤਿਨ ਕੀ ਕਰੀ ਨਾਸ ਸਭ ਸੈਨਾ ॥
तिन की करी नास सभ सैना ॥

महाकालः तान् सर्वथा न बिभेति स्म

ਮਹਾ ਕਾਲ ਕਰ ਰੰਚਕ ਭੈ ਨਾ ॥੩੧੪॥
महा काल कर रंचक भै ना ॥३१४॥

(तेषां) सम्पूर्णं सेना नष्टम्। ३१४ इति ।

ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਜੋਧਾ ਕਹੂੰ ਗਾਜਹਿ ॥
मारि मारि जोधा कहूं गाजहि ॥

कुत्रचित् योद्धा 'मारो मारो' (उल्लास) जपन्ति स्म ।

ਜੰਬੁਕ ਗੀਧ ਮਾਸ ਲੈ ਭਾਜਹਿ ॥
जंबुक गीध मास लै भाजहि ॥

तथा (कुत्रचित्) शृगालगृध्राः मांसेन सह पलायन्ते स्म।

ਪ੍ਰੇਤ ਪਿਸਾਚ ਕਹੂੰ ਕਿਲਕਾਰਹਿ ॥
प्रेत पिसाच कहूं किलकारहि ॥

कुत्रचित् भूताः पिशाचाः च क्रन्दन्ति स्म।

ਡਾਕਨਿ ਝਾਕਿ ਕਿਲਕਟੀ ਮਾਰਹਿ ॥੩੧੫॥
डाकनि झाकि किलकटी मारहि ॥३१५॥

(कुत्रचित्) डाकनी, बृहत् ईल ('झक्की' गृध्राः) च क्रन्दन्ति स्म । ३१५ इति ।

ਕੋਕਿਲ ਕਾਕ ਜਹਾ ਕਿਲਕਾਰਹਿ ॥
कोकिल काक जहा किलकारहि ॥

यत्र कोकिलाः काकाः च कूजन्ति स्म,

ਸ੍ਰੋਨਤ ਕੇ ਕੇਸਰ ਘਸਿ ਡਾਰਹਿ ॥
स्रोनत के केसर घसि डारहि ॥

(तत्र) केसरेण रक्तं मर्द्यते स्म।

ਜਾਨੁਕ ਢੋਲ ਬਡੇ ਡਫ ਸੋਹੈ ॥
जानुक ढोल बडे डफ सोहै ॥

बृहत् ढोलः डफरी इव वादयति

ਦੇਵ ਦੈਤ ਦਾਨਵ ਮਨ ਮੋਹੈ ॥੩੧੬॥
देव दैत दानव मन मोहै ॥३१६॥

देवदैत्यानां च मनः मोहितं भवितुमर्हति। ३१६.

ਬਾਨ ਜਾਨ ਕੁੰਕਮਾ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
बान जान कुंकमा प्रहारे ॥

बाणाः कुङ्कुमपूरितस्य लाहस्य कन्दुकवत्

ਮੂਠਿ ਗੁਲਾਲਨ ਬਰਛਾ ਭਾਰੇ ॥
मूठि गुलालन बरछा भारे ॥

गुरुशूलानि च गुलालमुष्टिवत् |

ਢਾਲ ਮਨੋ ਡਫਮਾਲਾ ਬਨੀ ॥
ढाल मनो डफमाला बनी ॥

कवचानि ढोलकैः निर्मिताः भवन्ति

ਪਿਚਕਾਰਿਯੈ ਤੁਫੰਗੈ ਘਨੀ ॥੩੧੭॥
पिचकारियै तुफंगै घनी ॥३१७॥

बन्दूकाः च बहुभिः पिस्तौलैः निर्मिताः इव सन्ति। ३१७.

ਇਹ ਬਿਧਿ ਭਯੋ ਘੋਰ ਸੰਗ੍ਰਾਮਾ ॥
इह बिधि भयो घोर संग्रामा ॥

एतादृशं घोरं युद्धं जातम् ।

ਕਾਪਾ ਇੰਦ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰ ਕੋ ਧਾਮਾ ॥
कापा इंद्र चंद्र को धामा ॥

इन्द्रचन्द्रजनाः कम्पिताः |

ਪਸੁ ਪੰਛੀ ਅਤਿ ਹੀ ਅਕੁਲਾਏ ॥
पसु पंछी अति ही अकुलाए ॥

पशवः पक्षिणः अपि अतीव विक्षिप्ताः अभवन् ।

ਛੋਡਿ ਧਾਮ ਕਾਨਨਹਿ ਸਿਧਾਏ ॥੩੧੮॥
छोडि धाम काननहि सिधाए ॥३१८॥

गृहं त्यक्त्वा वनं प्रति धावितवन्तः । ३१८.

ਬਾਜੀ ਕਹੂੰ ਘਾਇਲ ਭਭਕਾਵਤ ॥
बाजी कहूं घाइल भभकावत ॥

क्वचित् द्रुतगतिना अश्वाः द्रुतं गच्छन्ति स्म,

ਉਠਿ ਉਠਿ ਸੁਭਟ ਸਮੁਹ ਕਹ ਧਾਵਤ ॥
उठि उठि सुभट समुह कह धावत ॥

(कुत्रचित्) योद्धाः उत्थाय अग्रे आक्रमणं कुर्वन्ति स्म।

ਕਹਕਹਾਟ ਕਹੂੰ ਕਾਲ ਸੁਨਾਵੈ ॥
कहकहाट कहूं काल सुनावै ॥

कुत्रचित् कालस्य घोरं हास्यं श्रूयते स्म।

ਭੀਖਨ ਸੁਨੇ ਨਾਮ ਭੈ ਆਵੈ ॥੩੧੯॥
भीखन सुने नाम भै आवै ॥३१९॥

(तस्य) घोरं नाम भयङ्करं आसीत्। ३१९.

ਸੂਰਨ ਕੇ ਲੋਮਾ ਭੇ ਖਰੇ ॥
सूरन के लोमा भे खरे ॥

नायकाः उत्तिष्ठन्ति स्म।

ਕਾਤਰ ਨਿਰਖਿ ਧਾਮ ਰਨ ਬਰੇ ॥
कातर निरखि धाम रन बरे ॥

भीरुं दृष्ट्वा ते गृहेषु प्रविशन्ति स्म।

ਸੋਫੀ ਸੂਮ ਭਏ ਬਹੁ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ॥
सोफी सूम भए बहु ब्याकुल ॥

सोफी, सूम च अतीव दुःखिता अभवताम् ।

ਦਸੋ ਦਿਸਨ ਭਜਿ ਚਲੇ ਡਰਾਕੁਲ ॥੩੨੦॥
दसो दिसन भजि चले डराकुल ॥३२०॥

द्राकुला दशदिशः पलायितवान् । ३२० ।

ਕੇਤਿਕ ਸੁਭਟ ਪਾਵ ਤੇ ਰੋਪੈ ॥
केतिक सुभट पाव ते रोपै ॥

कति वीराः पादं नष्टवन्तः

ਲੈ ਲੈ ਖੜਗ ਨਗਨ ਕਰਿ ਧੋਪੈ ॥
लै लै खड़ग नगन करि धोपै ॥

नग्नगदाभ्यां च ऋजुखड्गहस्तैः (परिक्रमणं गच्छतु)।