शाहः निद्रां गतः तदा सर्वं धनं सञ्चितवान् ।
सः एकं मित्रं द्वारे उपविष्टवान्
सः सहचरं द्वारे पश्यतु, न च तं प्रबोधयतु इति अवदत्।(8)
दोहिरा
त्यक्त्वा सहचरं द्वारे शीघ्रं पलायितवान् ।
सः सर्वरूप्यकाणि प्रशस्तं कृत्वा शाहः अतीव दुःखितः अभवत्।(9)(1)
चतुःसप्ततिः शुभच्रितराणां दृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (७४)(१२९१) २.
दोहिरा
गजनीनगरे एकः मुगलः निवसति स्म, तस्य नाम मुख्तियार् आसीत् ।
प्रासादगृहाणि तस्य बहुधनं च आसीत् ।(१)
तस्य एकः अश्वः आसीत्, यत् चोरः अवलोकयितुं आगतः ।
स (चोरः) चिन्तयत् कथं तत् हरेत्?(2)
सः आगत्य मुगलस्य गृहे कार्यं याचितवान्।
मुगलः तत्क्षणमेव मासिकशर्तैः तं नियोजितवान् ।(३)
चौपाई
भवतः मासं ग्रहीतुं पुष्टिः
सः मासिकवेतनपत्रं लिखितवान्, एवं च मुगलं स्वस्य ऋणी कृतवान् ।
ततः तस्य (मुगलस्य) बहु सेवां कृतवान्
सः स्वसेवाम् अकरोत्, ततः कोषाध्यक्षस्य वेतनभूमिकां अपहृतवान्।(4)
दोहिरा
(अधुना यथा मुगलः धनं विना अवशिष्टः आसीत्, तस्य वेतनं दातुं न शक्नोति स्म) सः (मुगलः) स्वस्य ऋणी इति घोषितवान् ।
स जनान् विस्मयमादाय अश्वमादाय जगाम।(5)
चौपाई
मुगलः रुदन् ताडयन् च आगतः ततः परम्
मुगलः दुःखितः सन् ऋणी तस्य सर्वं धनं हरितवान् इति प्रकटितवान् ।
तस्य वचनं यः शृणोति, २.
कः-एवः शृण्वन्, तं मृषावादीं मत्वा उपहासितवान् (अब्रवीत् च)।(६)।
यस्मात् त्वं धनं ऋणं कृत्वा खादितवान्,
'यदि त्वया कस्मात्स्मात् धनं ऋणं गृहीतं स्यात् तर्हि सः भवतः कथं चोरीं कर्तुं शक्नोति स्म ।
किमर्थं (भवता) तस्मात् धनं ऋणं गृहीतवान् ?
'किमर्थं त्वया तस्मात् ऋणं गृहीतम् आसीत् ? किं तर्हि यदि तेन भवतः अश्वाः (स्वधनस्य) स्थाने गृहीताः।'
दोहिरा
सर्वशरीरेण गुह्यं न अवगत्य तं मृषावादी इति आह्वयति स्म ।
प्रत्येकं दिवसं शुभं भवति तथा च यथा ईश्वरः इच्छति तथा भवति।(8)(1)
पञ्चसप्ततितमः शुभच्रितराणां दृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः।(75)(1299)
दोहिरा
अथ मन्त्री उक्तवान् - अन्यां कथां शृणु राजे।
'स एव चौरः अन्यत् युक्तिं कृतवान् यत् इदानीं वदामि।(१)
चौपाई
यदा (सः) चोरः धनं अश्वं च अपहृतवान्।
तस्य धनं हृत्वा तस्य मनसि अन्यः विचारः आगतः,
अद्भुतं चरित्रं निर्मातुं
'किमर्थं न एकं अधिकं युक्तिं क्रीडन्ति येन सुन्दरी स्त्रियाः व्याप्तिः भवितुम् अर्हति स्म।'(2)
दोहिरा
सः नाम नियुक्तवान्, घर-जवाई, निवास-जामाता,
आगत्य च विधवाया सह निवासं प्रारभत।(3)
चौपाई
सा अतीव प्रसन्ना अभवत् यत् ईश्वरः तस्याः पुत्रं दत्तवान्,