श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 899


ਸਭ ਹੀ ਧਨੁ ਇਕਠੋ ਕੈ ਲਯੋ ॥
सभ ही धनु इकठो कै लयो ॥

शाहः निद्रां गतः तदा सर्वं धनं सञ्चितवान् ।

ਸਾਥਿਨ ਤਿਨਿ ਦ੍ਵਾਰ ਬੈਠਾਯੋ ॥
साथिन तिनि द्वार बैठायो ॥

सः एकं मित्रं द्वारे उपविष्टवान्

ਸੋਯੋ ਖਾਨ ਨ ਜਾਤ ਜਗਾਯੋ ॥੮॥
सोयो खान न जात जगायो ॥८॥

सः सहचरं द्वारे पश्यतु, न च तं प्रबोधयतु इति अवदत्।(8)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਛੋਰਿ ਦ੍ਵਾਰੋ ਪਾਛਲੋ ਭਾਜ ਗਏ ਤਤਕਾਲ ॥
छोरि द्वारो पाछलो भाज गए ततकाल ॥

त्यक्त्वा सहचरं द्वारे शीघ्रं पलायितवान् ।

ਸਭ ਰੁਪਯਨ ਹਰ ਲੈ ਗਏ ਬਨਿਯਾ ਭਏ ਬਿਹਾਲ ॥੯॥
सभ रुपयन हर लै गए बनिया भए बिहाल ॥९॥

सः सर्वरूप्यकाणि प्रशस्तं कृत्वा शाहः अतीव दुःखितः अभवत्।(9)(1)

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁਰਖ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਚੌਹਤਰੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੭੪॥੧੨੯੩॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने पुरख चरित्रे मंत्री भूप संबादे चौहतरो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥७४॥१२९३॥अफजूं॥

चतुःसप्ततिः शुभच्रितराणां दृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (७४)(१२९१) २.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਮੁਗਲ ਏਕ ਗਜਨੀ ਰਹੈ ਬਖਤਿਯਾਰ ਤਿਹ ਨਾਮ ॥
मुगल एक गजनी रहै बखतियार तिह नाम ॥

गजनीनगरे एकः मुगलः निवसति स्म, तस्य नाम मुख्तियार् आसीत् ।

ਬਡੇ ਸਦਨ ਤਾ ਕੇ ਬਨੇ ਬਹੁਤ ਗਾਠਿ ਮੈ ਦਾਮ ॥੧॥
बडे सदन ता के बने बहुत गाठि मै दाम ॥१॥

प्रासादगृहाणि तस्य बहुधनं च आसीत् ।(१)

ਤਾ ਕੇ ਘਰ ਇਕ ਹਯ ਹੁਤੋ ਤਾ ਕੋ ਚੋਰ ਨਿਹਾਰਿ ॥
ता के घर इक हय हुतो ता को चोर निहारि ॥

तस्य एकः अश्वः आसीत्, यत् चोरः अवलोकयितुं आगतः ।

ਯਾ ਕੋ ਕ੍ਯੋ ਹੂੰ ਚੋਰਿਯੈ ਕਛੂ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁ ਧਾਰਿ ॥੨॥
या को क्यो हूं चोरियै कछू चरित्र सु धारि ॥२॥

स (चोरः) चिन्तयत् कथं तत् हरेत्?(2)

ਆਨਿ ਚਾਕਰੀ ਕੀ ਕਰੀ ਤਾ ਕੇ ਧਾਮ ਤਲਾਸ ॥
आनि चाकरी की करी ता के धाम तलास ॥

सः आगत्य मुगलस्य गृहे कार्यं याचितवान्।

ਮੁਗਲ ਮਹੀਨਾ ਕੈ ਤੁਰਤ ਚਾਕਰ ਕੀਨੋ ਤਾਸ ॥੩॥
मुगल महीना कै तुरत चाकर कीनो तास ॥३॥

मुगलः तत्क्षणमेव मासिकशर्तैः तं नियोजितवान् ।(३)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਮਹਿਯਾਨਾ ਅਪਨੋ ਕਰਵਾਯੋ ॥
महियाना अपनो करवायो ॥

भवतः मासं ग्रहीतुं पुष्टिः

ਕਰਜਾਈ ਕੋ ਨਾਮੁ ਸੁਨਾਯੋ ॥
करजाई को नामु सुनायो ॥

सः मासिकवेतनपत्रं लिखितवान्, एवं च मुगलं स्वस्य ऋणी कृतवान् ।

ਤਾ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕੋ ਬਹੁ ਕਰਿਯੋ ॥
ता की सेवा को बहु करियो ॥

ततः तस्य (मुगलस्य) बहु सेवां कृतवान्

ਬਖਤਿਯਾਰ ਕੋ ਧਨੁ ਹੈ ਹਰਿਯੋ ॥੪॥
बखतियार को धनु है हरियो ॥४॥

सः स्वसेवाम् अकरोत्, ततः कोषाध्यक्षस्य वेतनभूमिकां अपहृतवान्।(4)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਦਿਨ ਕੋ ਧਨੁ ਹੈ ਹਰਿ ਚਲ੍ਯੋ ਕਰਜਾਈ ਕਹਲਾਇ ॥
दिन को धनु है हरि चल्यो करजाई कहलाइ ॥

(अधुना यथा मुगलः धनं विना अवशिष्टः आसीत्, तस्य वेतनं दातुं न शक्नोति स्म) सः (मुगलः) स्वस्य ऋणी इति घोषितवान् ।

ਸਕਲ ਲੋਕ ਠਟਕੇ ਰਹੈ ਰੈਨਾਈ ਲਖਿ ਪਾਇ ॥੫॥
सकल लोक ठटके रहै रैनाई लखि पाइ ॥५॥

स जनान् विस्मयमादाय अश्वमादाय जगाम।(5)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਪਾਛੇ ਮੁਗਲ ਪੀਟਤੋ ਆਯੋ ॥
पाछे मुगल पीटतो आयो ॥

मुगलः रुदन् ताडयन् च आगतः ततः परम्

ਕਰਜਾਈ ਧਨੁ ਤੁਰਾ ਚੁਰਾਯੋ ॥
करजाई धनु तुरा चुरायो ॥

मुगलः दुःखितः सन् ऋणी तस्य सर्वं धनं हरितवान् इति प्रकटितवान् ।

ਜੋ ਇਹ ਬੈਨਨ ਕੋ ਸੁਨਿ ਪਾਵੈ ॥
जो इह बैनन को सुनि पावै ॥

तस्य वचनं यः शृणोति, २.

ਤਾ ਹੀ ਕੋ ਝੂਠੋ ਠਹਰਾਵੈ ॥੬॥
ता ही को झूठो ठहरावै ॥६॥

कः-एवः शृण्वन्, तं मृषावादीं मत्वा उपहासितवान् (अब्रवीत् च)।(६)।

ਜਾ ਤੇ ਦਰਬੁ ਕਰਜੁ ਲੈ ਖਾਯੋ ॥
जा ते दरबु करजु लै खायो ॥

यस्मात् त्वं धनं ऋणं कृत्वा खादितवान्,

ਕਹਾ ਭਯੋ ਤਿਨ ਤੁਰਾ ਚੁਰਾਯੋ ॥
कहा भयो तिन तुरा चुरायो ॥

'यदि त्वया कस्मात्स्मात् धनं ऋणं गृहीतं स्यात् तर्हि सः भवतः कथं चोरीं कर्तुं शक्नोति स्म ।

ਕ੍ਯੋਨ ਤੈ ਦਰਬੁ ਉਧਾਰੋ ਲਯੋ ॥
क्योन तै दरबु उधारो लयो ॥

किमर्थं (भवता) तस्मात् धनं ऋणं गृहीतवान् ?

ਕਹਾ ਭਯੋ ਜੋ ਹੈ ਲੈ ਗਯੋ ॥੭॥
कहा भयो जो है लै गयो ॥७॥

'किमर्थं त्वया तस्मात् ऋणं गृहीतम् आसीत् ? किं तर्हि यदि तेन भवतः अश्वाः (स्वधनस्य) स्थाने गृहीताः।'

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਵਾਹੀ ਕੋ ਝੂਠਾ ਕਿਯੋ ਭੇਦ ਨ ਪਾਵੈ ਕੋਇ ॥
वाही को झूठा कियो भेद न पावै कोइ ॥

सर्वशरीरेण गुह्यं न अवगत्य तं मृषावादी इति आह्वयति स्म ।

ਵਹ ਦਿਨ ਧਨ ਹੈ ਹਰ ਗਯੋ ਰਾਮ ਕਰੈ ਸੋ ਹਇ ॥੮॥
वह दिन धन है हर गयो राम करै सो हइ ॥८॥

प्रत्येकं दिवसं शुभं भवति तथा च यथा ईश्वरः इच्छति तथा भवति।(8)(1)

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਪੁਰਖ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਪਚਹਤਰੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੭੫॥੧੩੦੨॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने पुरख चरित्रे मंत्री भूप संबादे पचहतरो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥७५॥१३०२॥अफजूं॥

पञ्चसप्ततितमः शुभच्रितराणां दृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः।(75)(1299)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਪੁਨਿ ਮੰਤ੍ਰੀ ਐਸੇ ਕਹਿਯੋ ਸੁਨਿਯੈ ਕਥਾ ਨ੍ਰਿਪਾਲ ॥
पुनि मंत्री ऐसे कहियो सुनियै कथा न्रिपाल ॥

अथ मन्त्री उक्तवान् - अन्यां कथां शृणु राजे।

ਤੇਹੀ ਚੋਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਇਕ ਕਿਯੋ ਸੁ ਕਹੋ ਉਤਾਲ ॥੧॥
तेही चोर चरित्र इक कियो सु कहो उताल ॥१॥

'स एव चौरः अन्यत् युक्तिं कृतवान् यत् इदानीं वदामि।(१)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਬ ਤਸਕਰ ਧਨੁ ਤੁਰਾ ਚੁਰਾਯੋ ॥
जब तसकर धनु तुरा चुरायो ॥

यदा (सः) चोरः धनं अश्वं च अपहृतवान्।

ਪੁਨਿ ਤਾ ਕੇ ਚਿਤ ਮੈ ਯੌ ਆਯੋ ॥
पुनि ता के चित मै यौ आयो ॥

तस्य धनं हृत्वा तस्य मनसि अन्यः विचारः आगतः,

ਅਤਿਭੁਤ ਏਕ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਨੈਯੇ ॥
अतिभुत एक चरित्र बनैये ॥

अद्भुतं चरित्रं निर्मातुं

ਤ੍ਰਿਯ ਸੁੰਦਰਿ ਜਾ ਤੇ ਗ੍ਰਿਹ ਪੈਯੈ ॥੨॥
त्रिय सुंदरि जा ते ग्रिह पैयै ॥२॥

'किमर्थं न एकं अधिकं युक्तिं क्रीडन्ति येन सुन्दरी स्त्रियाः व्याप्तिः भवितुम् अर्हति स्म।'(2)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਧਾਮ ਜਵਾਈ ਆਪਨੋ ਰਾਖ੍ਯੋ ਨਾਮੁ ਬਨਾਇ ॥
धाम जवाई आपनो राख्यो नामु बनाइ ॥

सः नाम नियुक्तवान्, घर-जवाई, निवास-जामाता,

ਬਿਧਵਾ ਤ੍ਰਿਯ ਕੇ ਧਾਮ ਮੈ ਡੇਰਾ ਕੀਨੋ ਜਾਇ ॥੩॥
बिधवा त्रिय के धाम मै डेरा कीनो जाइ ॥३॥

आगत्य च विधवाया सह निवासं प्रारभत।(3)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਵਾ ਕੇ ਹ੍ਰਿਦੈ ਅਨੰਦਿਤ ਭਯੋ ॥
वा के ह्रिदै अनंदित भयो ॥

सा अतीव प्रसन्ना अभवत् यत् ईश्वरः तस्याः पुत्रं दत्तवान्,