श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1414


ਹਮਾਯੂ ਦਰਖ਼ਤੇ ਚੁ ਸਰਵੇ ਚਮਨ ॥੨੬॥
हमायू दरक़ते चु सरवे चमन ॥२६॥

'कृशं च सरोवर इव लम्बः, को त्वं?(२६)

ਕਿ ਹੂਰੋ ਪਰੀ ਤੋ ਚੁ ਨੂਰੇ ਜਹਾ ॥
कि हूरो परी तो चु नूरे जहा ॥

'किं त्वं आत्मा वा परी वा ?

ਕਿ ਮਾਹੇ ਫ਼ਲਕ ਆਫ਼ਤਾਬੇ ਯਮਾ ॥੨੭॥
कि माहे फ़लक आफ़ताबे यमा ॥२७॥

'किं त्वं चन्द्रः आकाशे वा सूर्यो वा पृथिव्याः उपरि?'(27)

ਨ ਹੂਰੋ ਪਰੀਅਮ ਨ ਨੂਰੇ ਜਹਾ ॥
न हूरो परीअम न नूरे जहा ॥

(सा प्रत्युवाच) 'न अहं परी, न च जगतः बोधकः।'

ਮਨਮ ਦੁਖ਼ਤਰੇ ਸ਼ਾਹਿਜਾ ਬਿਲਸਿਤਾ ॥੨੮॥
मनम दुक़तरे शाहिजा बिलसिता ॥२८॥

'अहं जाब्लिस्तानराजस्य कन्या अस्मि।'(28)

ਬ ਪੁਰਸ਼ਸ਼ ਦਰਾਮਦ ਪਰਸਤਸ਼ ਨ ਮੂਦ ॥
ब पुरशश दरामद परसतश न मूद ॥

अथ शिवः स देवः इति ज्ञात्वा प्रार्थितवती ।

ਬਨਿਜ਼ਦਸ਼ ਜ਼ੁਬਾ ਰਾ ਬ ਫ਼ੁਰਸਤ ਕਸੂਦ ॥੨੯॥
बनिज़दश ज़ुबा रा ब फ़ुरसत कसूद ॥२९॥

मुखं उद्घाट्य, अतीव मृदुतया (तस्याः कथां) कथयति स्म।(29)

ਬ ਦੀਦਨ ਤੁਰਾ ਮਨ ਬਸ ਆਜ਼ੁਰਗਦਹਅਮ ॥
ब दीदन तुरा मन बस आज़ुरगदहअम ॥

(शिव उवाच) 'अहं त्वां दृष्ट्वा बहु पीडितः अस्मि।'

ਬਿਗੋਈ ਤੁ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬਖ਼ਸ਼ੀਦਹਅਮ ॥੩੦॥
बिगोई तु हर चीज़ बक़शीदहअम ॥३०॥

'यत् इच्छसि तत् प्रदास्यामि।'(30)

ਬ ਹੰਗਾਮ ਪੀਰੀ ਜਵਾ ਮੇ ਸ਼ਵਮ ॥
ब हंगाम पीरी जवा मे शवम ॥

(सा अवदत्) 'अहं जराद् निर्गत्य पुनः तरुणः भवेयम्' इति ।

ਬ ਮੁਲਕੇ ਹੁਮਾ ਯਾਰ ਮਨ ਮੇਰਵਮ ॥੩੧॥
ब मुलके हुमा यार मन मेरवम ॥३१॥

'यथा अहं मम कान्तदेशं गन्तुं शक्नोमि।'(31)

ਬਦਾਸ਼ਨ ਤੁ ਦਾਨੀ ਵਗਰ ਈਂ ਵਫ਼ਾ ॥
बदाशन तु दानी वगर ईं वफ़ा ॥

(शिव उवाच) 'यदि त्वं बुद्ध्यानुसारेण युक्तं मन्यसे (तदा वरं प्रदास्यामि) ।

ਬਯਾਦ ਆਮਦਸ਼ ਬਦਤਰ ਈਂ ਬੇਵਫ਼ਾ ॥੩੨॥
बयाद आमदश बदतर ईं बेवफ़ा ॥३२॥

'यद्यपि भवतः मनसि अतीव नीचतया आगतं स्यात्।'(32)

ਵਜ਼ਾ ਜਾ ਬਿਆਮਦ ਬਗਿਰਦੇ ਚੁਚਾਹ ॥
वज़ा जा बिआमद बगिरदे चुचाह ॥

वरं प्राप्य सा कूपमागतवती ।

ਕਜ਼ਾ ਜਾ ਅਜ਼ੋ ਬੂਦ ਨਖ਼ਜ਼ੀਰ ਗਾਹ ॥੩੩॥
कज़ा जा अज़ो बूद नक़ज़ीर गाह ॥३३॥

यत्र मृगयायै तस्याः कान्ता आगच्छति स्म।(33)

ਬਸੈਰੇ ਦਿਗ਼ਰ ਰੋਜ਼ ਆਮਦ ਸ਼ਿਕਾਰ ॥
बसैरे दिग़र रोज़ आमद शिकार ॥

परदिने सा लुब्धकं सम्मुखीकृतवती,

ਚੁ ਮਿਨ ਕਾਲ ਅਜ਼ ਬਾਸ਼ਹੇ ਨੌ ਬਹਾਰ ॥੩੪॥
चु मिन काल अज़ बाशहे नौ बहार ॥३४॥

यस्य वसन्तकाले शृगालश्येनसदृशाः तीक्ष्णाः आसन्।(34)

ਕਿ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਪੇਸ਼ਸ਼ ਗਵਜ਼ਨੇ ਅਜ਼ੀਮ ॥
कि बरक़ासत पेशश गवज़ने अज़ीम ॥

तं दृष्ट्वा सा वन्यगो इव अग्रे धावितुं प्रवृत्ता ।

ਰਵਾ ਕਰਦ ਅਸਪਸ਼ ਚੁ ਬਾਦੇ ਨਸੀਮ ॥੩੫॥
रवा करद असपश चु बादे नसीम ॥३५॥

स च बाणवेगेन स्वश्वं द्रुतं कृतवान्।(35)

ਬਸੇ ਦੂਰ ਗਸ਼ਤਸ਼ ਨ ਮਾਦਹ ਦਿਗਰ ॥
बसे दूर गशतश न मादह दिगर ॥

ते बहु दूरं गतवन्तः,

ਨ ਆਬੋ ਨ ਤੋਸਹ ਨ ਅਜ਼ ਖ਼ੁਦ ਖ਼ਬਰ ॥੩੬॥
न आबो न तोसह न अज़ क़ुद क़बर ॥३६॥

यत्र न जलं नान्नं च तत्रैव नष्टाः ॥३६॥

ਵਜ਼ਾ ਓ ਸ਼ਵਦ ਬਾ ਤਨੇ ਨੌਜਵਾ ॥
वज़ा ओ शवद बा तने नौजवा ॥

प्रस्थिता च शरीरेण तं युवकं संयुज्यते स्म,

ਨ ਹੂਰੋ ਪਰੀ ਆਫ਼ਤਾਬੇ ਜਹਾ ॥੩੭॥
न हूरो परी आफ़ताबे जहा ॥३७॥

यथा तस्य सदृशः अन्यः नासीत् आत्मा न शरीरम्।(37)

ਬ ਦੀਦਨ ਵਜ਼ਾ ਸ਼ਾਹਿ ਆਸ਼ੁਫ਼ਤਹ ਗਸ਼ਤ ॥
ब दीदन वज़ा शाहि आशुफ़तह गशत ॥

सद्यः तस्याः दर्शनेन सः तस्याः प्रेम्णः पतितः आसीत् ।

ਕਿ ਅਜ਼ ਖ਼ੁਦ ਖ਼ਬਰ ਰਫ਼ਤ ਵ ਅਜ਼ ਹੋਸ਼ ਦਸਤ ॥੩੮॥
कि अज़ क़ुद क़बर रफ़त व अज़ होश दसत ॥३८॥

इन्द्रियाणि च चैतन्यं च नष्टं च (तस्याः समागमेन)।(38)

ਕਿ ਕਸਮੇ ਖ਼ੁਦਾ ਮਨ ਤੁਰਾ ਮੇ ਕੁਨਮ ॥
कि कसमे क़ुदा मन तुरा मे कुनम ॥

(सः अवदत्,) 'अहं ईश्वरस्य शपथं करोमि यत् मया भवता सह (प्रेम) कर्तव्यम्,

ਕਿ ਅਜ਼ ਜਾਨ ਜਾਨੀ ਤੁ ਬਰਤਰ ਕੁਨਮ ॥੩੯॥
कि अज़ जान जानी तु बरतर कुनम ॥३९॥

'यतो हि अहं त्वां स्वप्राणात् अधिकं पोषयामि।'(39)

ਉਜ਼ਰ ਕਰਦਉ ਚੂੰ ਦੁ ਸੇ ਚਾਰ ਬਾਰ ॥
उज़र करदउ चूं दु से चार बार ॥

सा महिला केवलं दर्शयितुं कतिपयानि वाराः अङ्गीकृतवती,

ਹਮ ਆਖ਼ਰ ਬਗ਼ੁਫ਼ਤਮ ਵਜ਼ਾ ਕਰਦ ਕਾਰ ॥੪੦॥
हम आक़र बग़ुफ़तम वज़ा करद कार ॥४०॥

किन्तु, अन्ते सा अनुमोदितवती।(40)

ਬੁਬੀਂ ਗਰਦਸ਼ੇ ਬੇਵਫ਼ਾਈ ਜ਼ਮਾ ॥
बुबीं गरदशे बेवफ़ाई ज़मा ॥

(कविः वदति,) जगतः अविश्वासं पश्यतु,

ਕਿ ਖ਼ੂੰਨੇ ਸਿਤਾਦਸ਼ ਨ ਮਾਦਸ਼ ਨਿਸ਼ਾ ॥੪੧॥
कि क़ूंने सितादश न मादश निशा ॥४१॥

सियावशः (शासकपुत्राः) निःशेषं विनश्यन्ति स्म।(41)

ਕੁਜਾ ਸ਼ਾਹਿ ਕੈ ਖ਼ੁਸਰਵੋ ਜ਼ਾਮ ਜ਼ਮ ॥
कुजा शाहि कै क़ुसरवो ज़ाम ज़म ॥

क्व गताः राजानः खुसरो जमशेदः |

ਕੁਜਾ ਸ਼ਾਹਿ ਆਦਮ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਤੰਮ ॥੪੨॥
कुजा शाहि आदम मुहंमद क़तंम ॥४२॥

आदमः मुहम्मदः च कुत्र सन्ति ?(४२)

ਫ਼ਰੇਦੂੰ ਕੁਜਾ ਸ਼ਾਹਨ ਇਸਫ਼ੰਦਯਾਰ ॥
फ़रेदूं कुजा शाहन इसफ़ंदयार ॥

(आख्यायिकाः) राजानः फरैदः, बह्मीनः, असफन्दः च कुत्र अन्तर्धानं कृतवन्तः ?

ਨ ਦਾਰਾਬ ਦਾਰਾ ਦਰਾਮਦ ਸ਼ੁਮਾਰ ॥੪੩॥
न दाराब दारा दरामद शुमार ॥४३॥

न दाराब्, न दारा मान्यन्ते।(43)

ਕੁਜਾ ਸ਼ਾਹਿ ਅਸਕੰਦਰੋ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ॥
कुजा शाहि असकंदरो शेर शाह ॥

अलेक्जेण्डरस्य शेरशाहस्य च किं जातम् ?

ਕਿ ਯਕ ਹਮ ਨ ਮਾਦ ਅਸਤ ਜ਼ਿੰਦਹ ਬ ਜਾਹ ॥੪੪॥
कि यक हम न माद असत ज़िंदह ब जाह ॥४४॥

तेषु कश्चन अपि जीवितः नास्ति।(44)

ਕੁਜਾ ਸ਼ਾਹ ਤੈਮੂਰ ਬਾਬਰ ਕੁਜਾਸਤ ॥
कुजा शाह तैमूर बाबर कुजासत ॥

तेमुरशाहः बाबरः च कथं विसर्जितौ?

ਹੁਮਾਯੂੰ ਕੁਜਾ ਸ਼ਾਹਿ ਅਕਬਰ ਕੁਜਾਸਤ ॥੪੫॥
हुमायूं कुजा शाहि अकबर कुजासत ॥४५॥

हामायुन् अकबरौ कुत्र गतवन्तौ?(४५)

ਬਿਦਿਹ ਸਾਕੀਯਾ ਸੁਰਖ਼ ਰੰਗੇ ਫ਼ਿਰੰਗ ॥
बिदिह साकीया सुरक़ रंगे फ़िरंग ॥

(कविः कथयति) 'अहो! साकि । यूरोपस्य रक्तवर्णीयं मद्यं मम कृते ददातु।

ਖ਼ੁਸ਼ ਆਮਦ ਮਰਾ ਵਕਤ ਜ਼ਦ ਤੇਗ਼ ਜੰਗ ॥੪੬॥
क़ुश आमद मरा वकत ज़द तेग़ जंग ॥४६॥

'यत् युद्धकाले खड्गं प्रक्षेप्य अहं रमिष्यामि।(४६)

ਬ ਮਨ ਦਿਹ ਕਿ ਖ਼ੁਦ ਰਾ ਪਯੋਰਸ ਕੁਨਮ ॥
ब मन दिह कि क़ुद रा पयोरस कुनम ॥

'ददातु यथा अहं चिन्तयितुं शक्नोमि,

ਬ ਤੇਗ਼ ਆਜ਼ਮਾਈਸ਼ ਕੋਹਸ ਕੁਨਮ ॥੪੭॥੮॥
ब तेग़ आज़माईश कोहस कुनम ॥४७॥८॥

'खड्गेन च (दुष्टशक्तयः) संहारयतु।'(47)(8)

ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤਹ ॥
ੴ वाहिगुरू जी की फ़तह ॥

भगवान् एक एव विजयः सच्चे गुरोः |

ਕਮਾਲਸ਼ ਕਰਾਮਾਤ ਆਜ਼ਮ ਕਰੀਮ ॥
कमालश करामात आज़म करीम ॥

निरपेक्षः दिव्यः प्रख्यातः करुणामयः ।

ਰਜ਼ਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਰਾਜ਼ਕ ਰਹਾਕੋ ਰਹੀਮ ॥੧॥
रज़ा बक़श राज़क रहाको रहीम ॥१॥

दैव-प्रबलः, धारकः, बन्धनहारकः विचारशीलः च।(1)

ਬ ਜਾਕਰ ਦਿਹੰਦ ਈਂ ਜ਼ਮੀਨੋ ਜ਼ਮਾਨ ॥
ब जाकर दिहंद ईं ज़मीनो ज़मान ॥

भक्तेभ्यः तेन पृथिवीं आकाशं युक्तम्।

ਮਲੂਕੋ ਮਲਾਯਕ ਹਮਹ ਆਂ ਜਹਾਨ ॥੨॥
मलूको मलायक हमह आं जहान ॥२॥

लौकिकं लोकं स्वर्गं च।(2)