श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1247


ਅਬ ਤੁਮ ਹਮਰੇ ਸਾਥ ਬਿਹਾਰੋ ॥
अब तुम हमरे साथ बिहारो ॥

इदानीं त्वं मया सह नृत्यसि

ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਰਿ ਗ੍ਰਿਹ ਮਹਿ ਮੁਹਿ ਬਾਰੋ ॥
इसत्री करि ग्रिह महि मुहि बारो ॥

मां च स्त्रियं कृत्वा गृहं नेतुम्।

ਜਸ ਮੁਰਿ ਲਗਨ ਤੁਮੂ ਪਰ ਲਾਗੀ ॥
जस मुरि लगन तुमू पर लागी ॥

यथा अहं भवतः प्रेम्णि अभवम्

ਤਸ ਤੁਮ ਹੋਹੁ ਮੋਰ ਅਨੁਰਾਗੀ ॥੧੪॥
तस तुम होहु मोर अनुरागी ॥१४॥

तथैव त्वं मम कान्ती भव । १४.

ਆਨੰਦ ਭਯੋ ਕੁਅਰ ਕੇ ਚੀਤਾ ॥
आनंद भयो कुअर के चीता ॥

राजकुमारस्य हृदयं प्रसन्नं जातम्।

ਜਨੁ ਕਰਿ ਮਿਲੀ ਰਾਮ ਕਹ ਸੀਤਾ ॥
जनु करि मिली राम कह सीता ॥

यथा रामः सीतां लब्धवान्।

ਭੋਜਨ ਜਾਨੁ ਛੁਧਾਤਰੁ ਪਾਈ ॥
भोजन जानु छुधातरु पाई ॥

क्षुधार्ताः भोजिताः इव।

ਜਨੁ ਨਲ ਮਿਲੀ ਦਮਾਵਤਿ ਆਈ ॥੧੫॥
जनु नल मिली दमावति आई ॥१५॥

यथा नलः आगत्य दमयन्तीं मिलितवान्। १५.

ਉਹੀ ਬ੍ਰਿਛ ਤਰ ਤਾ ਕੌ ਭਜਾ ॥
उही ब्रिछ तर ता कौ भजा ॥

सः सेतुना अधः तया सह सम्मिलितः

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਆਸਨ ਕਹ ਸਜਾ ॥
भाति भाति आसन कह सजा ॥

भन्तभन्तस्य च आसनानि अलङ्कृतवान्।

ਤਾਹਿ ਸਿੰਘ ਕੋ ਚਰਮ ਨਿਕਾਰੀ ॥
ताहि सिंघ को चरम निकारी ॥

तस्यैव सिंहस्य चर्म अपसारितवान्

ਭੋਗ ਕਰੇ ਤਾ ਪਰ ਨਰ ਨਾਰੀ ॥੧੬॥
भोग करे ता पर नर नारी ॥१६॥

स्त्रीपुरुषश्च (उभौ) तस्मिन् प्रवृत्तौ। 16.

ਤਾ ਕੋ ਨਾਮ ਅਪਛਰਾ ਧਰਾ ॥
ता को नाम अपछरा धरा ॥

(राजकुमार) तस्य नाम अपाछरा इति कृतवान्

ਕਹੀ ਕਿ ਰੀਝਿ ਮੋਹਿ ਇਹ ਬਰਾ ॥
कही कि रीझि मोहि इह बरा ॥

आनन्देन च आशीर्वादं दत्तवान् इति च अवदत्।

ਇਹ ਛਲ ਤਾਹਿ ਨਾਰਿ ਕਰਿ ਲ੍ਯਾਯੋ ॥
इह छल ताहि नारि करि ल्यायो ॥

अनेन युक्त्या सः तां स्त्रीरूपेण आनयत् ।

ਰੂਪ ਕੇਤੁ ਪਿਤੁ ਭੇਦ ਨ ਪਾਯੋ ॥੧੭॥
रूप केतु पितु भेद न पायो ॥१७॥

पिता रूप केतुः किमपि भेदं कर्तुं न शक्तवान्। १७.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਇਹ ਛਲ ਤਾ ਕੌ ਬ੍ਯਾਹਿ ਕੈ ਲੈ ਆਯੋ ਨਿਜੁ ਧਾਮ ॥
इह छल ता कौ ब्याहि कै लै आयो निजु धाम ॥

अनेन युक्त्या विवाहं कृत्वा स्वगृहम् आनयत् ।

ਲੋਕ ਅਪਛਰਾ ਤਿਹ ਲਖੈ ਕੋਊ ਨ ਜਾਨੈ ਬਾਮ ॥੧੮॥
लोक अपछरा तिह लखै कोऊ न जानै बाम ॥१८॥

सर्वे तां हरामीं मन्यन्ते, न कश्चित् तां स्त्रियं मन्यते। १८.

ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਬਰਾ ਕਰੌਲ ਹ੍ਵੈ ਭਈ ਅਨਾਥ ਸਨਾਥ ॥
न्रिप सुत बरा करौल ह्वै भई अनाथ सनाथ ॥

मृगयावती भूत्वा राजकुमारेण सह विवाहं कृत्वा अनाथत्वात् अनाथं गता ।

ਸਭਹੂੰ ਸਿਰ ਰਾਨੀ ਭਈ ਇਹ ਬਿਧਿ ਛਲ ਕੇ ਸਾਥ ॥੧੯॥
सभहूं सिर रानी भई इह बिधि छल के साथ ॥१९॥

एतादृशेन युक्त्या सा सर्वेभ्यः उपरि राज्ञी (प्रसिद्धा) अभवत् । १९.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋ ਸੌ ਅਠਾਨਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੯੮॥੫੭੬੯॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दो सौ अठानवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२९८॥५७६९॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २९८तमस्य चरितस्य समापनम्, सर्वं शुभम्। २९८.५७६९ इति । गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਚੰਦ੍ਰ ਚੂੜ ਇਕ ਰਹਤ ਭੂਪਾਲਾ ॥
चंद्र चूड़ इक रहत भूपाला ॥

तत्र चन्द्रचूडः नाम राजा निवसति स्म

ਅਮਿਤ ਪ੍ਰਭਾ ਜਾ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਬਾਲਾ ॥
अमित प्रभा जा के ग्रिह बाला ॥

यस्य गृहे अमितप्रभा नाम नारी आसीत्।

ਤਾ ਸੀ ਦੂਸਰਿ ਜਗ ਮਹਿ ਨਾਹੀ ॥
ता सी दूसरि जग महि नाही ॥

तस्य सदृशः अन्यः लोके नासीत् ।

ਨਰੀ ਨਾਗਨੀ ਨਿਰਖਿ ਲਜਾਹੀ ॥੧॥
नरी नागनी निरखि लजाही ॥१॥

नारी, नगिनी च (तम्) दृष्ट्वा भीताः भवन्ति स्म। १.

ਸਾਹਿਕ ਹੁਤੋ ਅਧਿਕ ਧਨਵਾਨਾ ॥
साहिक हुतो अधिक धनवाना ॥

(तत्र) पूर्वं अतीव धनिकः राजा आसीत्

ਜਾ ਸੌ ਧਨੀ ਨ ਜਗ ਮੈ ਆਨਾ ॥
जा सौ धनी न जग मै आना ॥

यस्य इव लोके अन्यः धनिकः नासीत्।

ਅਛਲ ਦੇਇ ਦੁਹਿਤਾ ਤਾ ਕੇ ਘਰ ॥
अछल देइ दुहिता ता के घर ॥

तेषां अचलदेइ नाम कन्या आसीत् ।

ਰਹਤ ਪੰਡਿਤਾ ਸਭ ਮਤਿ ਹਰਿ ਕਰਿ ॥੨॥
रहत पंडिता सभ मति हरि करि ॥२॥

(सा) पण्डितानां सर्वाणि प्रज्ञां हरति स्म (अतिबुद्धिमान् इत्यर्थः)। २.

ਚੰਦ੍ਰ ਚੂੜ ਕੋ ਹੁਤੋ ਪੁਤ੍ਰ ਇਕ ॥
चंद्र चूड़ को हुतो पुत्र इक ॥

चन्द्रचूडस्य पुत्रः अभवत् ।

ਪੜਾ ਬ੍ਯਾਕਰਨ ਅਰੁ ਸਾਸਤ੍ਰ ਨਿਕ ॥
पड़ा ब्याकरन अरु सासत्र निक ॥

(सः) व्याकरणे, अनेकसाहित्ये च शिक्षितः आसीत् ।

ਤਾ ਕੋ ਨਾਮ ਨ ਕਹਬੇ ਆਵੈ ॥
ता को नाम न कहबे आवै ॥

तस्य नाम वर्णयितुं न शक्यते।

ਲਿਖਤ ਊਖ ਲਿਖਨੀ ਹ੍ਵੈ ਜਾਵੈ ॥੩॥
लिखत ऊख लिखनी ह्वै जावै ॥३॥

यदि भवान् लिखति तर्हि इक्षुः यावत् दीर्घः लेखनी लेखनी (घर्षणेन सामान्यः) भविष्यति। ३.

ਇਕ ਦਿਨ ਕੁਅਰ ਅਖੇਟਕ ਗਯੋ ॥
इक दिन कुअर अखेटक गयो ॥

एकस्मिन् दिने राजकुमारः मृगयाक्रीडां कर्तुं अगच्छत्।

ਸਾਹੁ ਸੁਤਾ ਕੋ ਨਿਰਖਤ ਭਯੋ ॥
साहु सुता को निरखत भयो ॥

सः शाहस्य कन्याम् अपश्यत्।

ਵਾ ਕੀ ਲਗੀ ਲਗਨ ਇਹ ਸੰਗਾ ॥
वा की लगी लगन इह संगा ॥

सः अपि तस्मिन् आकृष्टः आसीत्

ਮਗਨ ਭਈ ਤਰੁਨੀ ਸਰਬੰਗਾ ॥੪॥
मगन भई तरुनी सरबंगा ॥४॥

(सा) बालिका च तस्मिन् गभीररूपेण निमग्नः आसीत्। ४.

ਚਤੁਰਿ ਦੂਤਿ ਇਕ ਤਹਾ ਪਠਾਈ ॥
चतुरि दूति इक तहा पठाई ॥

तस्य समीपं चतुरः दूतः प्रेषितः

ਕਹਿਯਹੁ ਐਸ ਕੁਅਰ ਕਹ ਜਾਈ ॥
कहियहु ऐस कुअर कह जाई ॥

काँवरं गत्वा एवं वक्तुं, .

ਏਕ ਦਿਵਸ ਮੋਰੇ ਘਰ ਆਵਹੁ ॥
एक दिवस मोरे घर आवहु ॥

एकस्मिन् दिने मम गृहम् आगच्छतु

ਸਾਥ ਹਮਾਰੇ ਭੋਗ ਮਚਾਵਹੁ ॥੫॥
साथ हमारे भोग मचावहु ॥५॥

मया सह च विनोदं कुरुत। ५.

ਤਬ ਵਹੁ ਸਖੀ ਕੁਅਰ ਪਹਿ ਆਈ ॥
तब वहु सखी कुअर पहि आई ॥

तदा सः दूतः कान्वरम् आगतः

ਕਹੀ ਕੁਅਰਿ ਸੋ ਤਾਹਿ ਸੁਨਾਈ ॥
कही कुअरि सो ताहि सुनाई ॥

कथितं च (किं) कुमारी उक्तम् आसीत्।

ਬਿਹਸਿ ਸਾਜਨ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰੀ ॥
बिहसि साजन इह भाति उचारी ॥

मित्रं हसन् एवम् उक्तवान्

ਕਹਿਯਹੁ ਜਾਇ ਐਸ ਤੁਮ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥੬॥
कहियहु जाइ ऐस तुम प्यारी ॥६॥

यत् त्वं प्रियं प्रति एतत् वदसि। ६.

ਇਕ ਅਵਧੂਤ ਸੁ ਛਤ੍ਰ ਨ੍ਰਿਪਾਰਾ ॥
इक अवधूत सु छत्र न्रिपारा ॥

अण अवधूत छत्रपतिः राजा।