श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 30


ਕਈ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਉਚਰੰਤ ਬੇਦ ॥
कई सिंम्रिति सासत्र उचरंत बेद ॥

अनेकाः स्मृतिशास्त्रं वेदं च पाठयन्ति !

ਕਈ ਕੋਕ ਕਾਬ ਕਥਤ ਕਤੇਬ ॥੧੦॥੧੩੦॥
कई कोक काब कथत कतेब ॥१०॥१३०॥

अनेकाः कोकशास्त्राणि (लिंगसम्बद्धानि) अन्यकाव्यपुस्तकानि सेमिटिकशास्त्राणि च गच्छन्ति! 10. 130

ਕਈ ਅਗਨ ਹੋਤ੍ਰ ਕਈ ਪਉਨ ਅਹਾਰ ॥
कई अगन होत्र कई पउन अहार ॥

अनेकाः हवनं (अग्निपूजां) कुर्वन्ति, बहवः च वायुमार्गेण जीवनं यापयन्ति!

ਕਈ ਕਰਤ ਕੋਟ ਮ੍ਰਿਤ ਕੋ ਅਹਾਰ ॥
कई करत कोट म्रित को अहार ॥

अनेकाः कोटिः मृत्तिकां खादन्ति!

ਕਈ ਕਰਤ ਸਾਕ ਪੈ ਪਤ੍ਰ ਭਛ ॥
कई करत साक पै पत्र भछ ॥

जनाः हरितपत्राणि खादन्तु !

ਨਹੀ ਤਦਪਿ ਦੇਵ ਹੋਵਤ ਪ੍ਰਤਛ ॥੧੧॥੧੩੧॥
नही तदपि देव होवत प्रतछ ॥११॥१३१॥

अद्यापि भगवता तेभ्यः स्वं न प्रकटयति! 11. 131

ਕਈ ਗੀਤ ਗਾਨ ਗੰਧਰਬ ਰੀਤ ॥
कई गीत गान गंधरब रीत ॥

गन्धर्वानां गीत-धुनानि, आचरणानि च अनेकानि सन्ति!

ਕਈ ਬੇਦ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬਿਦਿਆ ਪ੍ਰਤੀਤ ॥
कई बेद सासत्र बिदिआ प्रतीत ॥

बहवः सन्ति ये वेदशास्त्राध्ययनमग्नाः !

ਕਹੂੰ ਬੇਦ ਰੀਤਿ ਜਗ ਆਦਿ ਕਰਮ ॥
कहूं बेद रीति जग आदि करम ॥

क्वचित् वैदिक आज्ञानुसारं यज्ञाः (यज्ञाः) क्रियन्ते !

ਕਹੂੰ ਅਗਨ ਹੋਤ੍ਰ ਕਹੂੰ ਤੀਰਥ ਧਰਮ ॥੧੨॥੧੩੨॥
कहूं अगन होत्र कहूं तीरथ धरम ॥१२॥१३२॥

कुत्रचित् आश्रयस्थानानि क्रियन्ते कुत्रचित् तीर्थस्थानेषु च उपयुक्ताः संस्काराः अनुसृताः भवन्ति! 12. 132

ਕਈ ਦੇਸ ਦੇਸ ਭਾਖਾ ਰਟੰਤ ॥
कई देस देस भाखा रटंत ॥

अनेकाः विभिन्नदेशानां भाषाः वदन्ति!

ਕਈ ਦੇਸ ਦੇਸ ਬਿਦਿਆ ਪੜ੍ਹੰਤ ॥
कई देस देस बिदिआ पढ़ंत ॥

अनेकाः विविधदेशानां शिक्षणस्य अध्ययनं कुर्वन्ति! अनेकाः विविधदेशानां शिक्षणस्य अध्ययनं कुर्वन्ति

ਕਈ ਕਰਤ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤਨ ਬਿਚਾਰ ॥
कई करत भांत भांतन बिचार ॥

अनेकाः अनेकप्रकारस्य दर्शनानां विषये रूमिनेशनं कुर्वन्ति!

ਨਹੀ ਨੈਕੁ ਤਾਸੁ ਪਾਯਤ ਨ ਪਾਰ ॥੧੩॥੧੩੩॥
नही नैकु तासु पायत न पार ॥१३॥१३३॥

अद्यापि ते भगवतः किञ्चित् अपि अवगन्तुं न शक्नुवन्ति! 13. 133

ਕਈ ਤੀਰਥ ਤੀਰਥ ਭਰਮਤ ਸੁ ਭਰਮ ॥
कई तीरथ तीरथ भरमत सु भरम ॥

अनेकाः मोहेन नाना तीर्थस्थानेषु भ्रमन्ति!

ਕਈ ਅਗਨ ਹੋਤ੍ਰ ਕਈ ਦੇਵ ਕਰਮ ॥
कई अगन होत्र कई देव करम ॥

केचन आश्रयं कुर्वन्ति केचिद्देवप्रीत्यर्थं संस्कारं कुर्वन्ति!

ਕਈ ਕਰਤ ਬੀਰ ਬਿਦਿਆ ਬਿਚਾਰ ॥
कई करत बीर बिदिआ बिचार ॥

केचन युद्धस्य शिक्षणस्य विचारं कुर्वन्ति!

ਨਹੀਂ ਤਦਪ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਪਾਰ ॥੧੪॥੧੩੪॥
नहीं तदप तास पायत न पार ॥१४॥१३४॥

अद्यापि ते भगवतः अवगन्तुं न शक्नुवन्ति! 14. 134

ਕਹੂੰ ਰਾਜ ਰੀਤ ਕਹੂੰ ਜੋਗ ਧਰਮ ॥
कहूं राज रीत कहूं जोग धरम ॥

क्वचित् राजानुशासनम् अनुसृत्य क्वचित् योगानुशासनम् !

ਕਈ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਸਾਸਤ੍ਰ ਉਚਰਤ ਸੁ ਕਰਮ ॥
कई सिंम्रिति सासत्र उचरत सु करम ॥

अनेके स्मृति-शास्त्र-पाठं कुर्वन्ति !

ਨਿਉਲੀ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਹੂੰ ਹਸਤ ਦਾਨ ॥
निउली आदि करम कहूं हसत दान ॥

क्वचित् नवली (आंतशुद्धि) सहित योगिक कर्म प्रचलति तथा क्वचित् हाथी उपहार रूप में दी जा रही है !

ਕਹੂੰ ਅਸ੍ਵਮੇਧ ਮਖ ਕੋ ਬਖਾਨ ॥੧੫॥੧੩੫॥
कहूं अस्वमेध मख को बखान ॥१५॥१३५॥

क्वचित् अश्वयज्ञाः क्रियन्ते तेषां पुण्यं च कथ्यते! 15. 135

ਕਹੂੰ ਕਰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਬਿਦਿਆ ਬਿਚਾਰ ॥
कहूं करत ब्रहम बिदिआ बिचार ॥

कुत्रचित् ब्राह्मणाः धर्मशास्त्रविषये चर्चां कुर्वन्ति!

ਕਹੂੰ ਜੋਗ ਰੀਤ ਕਹੂੰ ਬ੍ਰਿਧ ਚਾਰ ॥
कहूं जोग रीत कहूं ब्रिध चार ॥

क्वचित् योगविधयः क्रियन्ते क्वचित् जीवनस्य चत्वारि चरणाः अनुसृताः भवन्ति!

ਕਹੂੰ ਕਰਤ ਜਛ ਗੰਧ੍ਰਬ ਗਾਨ ॥
कहूं करत जछ गंध्रब गान ॥

क्वचित् यक्षगन्धर्वौ गायन्ति !

ਕਹੂੰ ਧੂਪ ਦੀਪ ਕਹੂੰ ਅਰਘ ਦਾਨ ॥੧੬॥੧੩੬॥
कहूं धूप दीप कहूं अरघ दान ॥१६॥१३६॥

क्वचित् धूपमृत्तिकादीपानां च दानानां च नैवेद्यं क्रियते! 16. 136

ਕਹੂੰ ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਹੂੰ ਬੇਦ ਰੀਤ ॥
कहूं पित्र करम कहूं बेद रीत ॥

क्वचित् मानेभ्यां कर्माणि क्रियन्ते क्वचित् वैदिकनिषेधाः अनुवर्तन्ते!

ਕਹੂੰ ਨ੍ਰਿਤ ਨਾਚ ਕਹੂੰ ਗਾਨ ਗੀਤ ॥
कहूं न्रित नाच कहूं गान गीत ॥

क्वचित् नृत्यानि सिद्धानि क्वचित् गीतानि च गायन्ति!

ਕਹੂੰ ਕਰਤ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤ ਉਚਾਰ ॥
कहूं करत सासत्र सिंम्रित उचार ॥

क्वचित् शास्त्रस्मृतीनां पाठः भवति !

ਕਈ ਭਜਤ ਏਕ ਪਗ ਨਿਰਾਧਾਰ ॥੧੭॥੧੩੭॥
कई भजत एक पग निराधार ॥१७॥१३७॥

एकस्मिन् पादे स्थित्वा प्रार्थनां कुर्वन्तु! 17. 137

ਕਈ ਨੇਹ ਦੇਹ ਕਈ ਗੇਹ ਵਾਸ ॥
कई नेह देह कई गेह वास ॥

बहवः स्वशरीरे सक्ताः सन्ति, बहवः स्वगृहेषु निवसन्ति!

ਕਈ ਭ੍ਰਮਤ ਦੇਸ ਦੇਸਨ ਉਦਾਸ ॥
कई भ्रमत देस देसन उदास ॥

अनेकाः संन्यासीरूपेण नानादेशेषु भ्रमन्ति !

ਕਈ ਜਲ ਨਿਵਾਸ ਕਈ ਅਗਨਿ ਤਾਪ ॥
कई जल निवास कई अगनि ताप ॥

बहवः जले निवसन्ति बहवः च अग्नितापं सहन्ते!

ਕਈ ਜਪਤ ਉਰਧ ਲਟਕੰਤ ਜਾਪ ॥੧੮॥੧੩੮॥
कई जपत उरध लटकंत जाप ॥१८॥१३८॥

अनेकाः उल्टामुखाः भगवन्तं पूजयन्ति! 18. 138

ਕਈ ਕਰਤ ਜੋਗ ਕਲਪੰ ਪ੍ਰਜੰਤ ॥
कई करत जोग कलपं प्रजंत ॥

अनेकाः विविधाः कल्पाः (युगाः) योगं कुर्वन्ति !

ਨਹੀ ਤਦਪਿ ਤਾਸ ਪਾਯਤ ਨ ਅੰਤ ॥
नही तदपि तास पायत न अंत ॥

अद्यापि ते भगवतः अन्तं ज्ञातुं न शक्नुवन्ति!

ਕਈ ਕਰਤ ਕੋਟ ਬਿਦਿਆ ਬਿਚਾਰ ॥
कई करत कोट बिदिआ बिचार ॥

अनेकाः कोटिः विज्ञानानाम् अध्ययने लीनाः भवन्ति!

ਨਹੀ ਤਦਪਿ ਦਿਸਟਿ ਦੇਖੈ ਮੁਰਾਰ ॥੧੯॥੧੩੯॥
नही तदपि दिसटि देखै मुरार ॥१९॥१३९॥

अद्यापि ते भगवतः दर्शनं द्रष्टुं न शक्नुवन्ति! 19. 139

ਬਿਨ ਭਗਤਿ ਸਕਤਿ ਨਹੀ ਪਰਤ ਪਾਨ ॥
बिन भगति सकति नही परत पान ॥

भक्तिशक्तिं विना ते भगवन्तं साक्षात्कारं कर्तुं न शक्नुवन्ति!

ਬਹੁ ਕਰਤ ਹੋਮ ਅਰ ਜਗ ਦਾਨ ॥
बहु करत होम अर जग दान ॥

यद्यपि स्वर्गं कुर्वन्ति तथापि यज्ञं धारयन्ति दानानि च कुर्वन्ति!

ਬਿਨ ਏਕ ਨਾਮ ਇਕ ਚਿਤ ਲੀਨ ॥
बिन एक नाम इक चित लीन ॥

एकचित्तविलीनतां विना सः भगवतः नाम्नि !

ਫੋਕਟੋ ਸਰਬ ਧਰਮਾ ਬਿਹੀਨ ॥੨੦॥੧੪੦॥
फोकटो सरब धरमा बिहीन ॥२०॥१४०॥

सर्वे धार्मिकाः संस्काराः निरर्थकाः सन्ति! 20. 140

ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਤੋਟਕ ਛੰਦ ॥
त्व प्रसादि ॥ तोटक छंद ॥

तव अनुग्रहेण तोतक स्तन्जा!

ਜਯ ਜੰਪਤ ਜੁਗਣ ਜੂਹ ਜੁਅੰ ॥
जय जंपत जुगण जूह जुअं ॥

एकत्र सङ्गृह्य तस्य भगवतः विजयं उद्घोषयन्तु!

ਭੈ ਕੰਪਹਿ ਮੇਰੁ ਪਯਾਲ ਭੁਅੰ ॥
भै कंपहि मेरु पयाल भुअं ॥

यस्य भये कम्पते स्वर्गः पाताललोकः पृथिवी च!

ਤਪੁ ਤਾਪਸ ਸਰਬ ਜਲੇਰੁ ਥਲੰ ॥
तपु तापस सरब जलेरु थलं ॥

यस्य साक्षात्काराय सर्वे जलभूमितपस्विनः तपः कुर्वन्ति!

ਧਨ ਉਚਰਤ ਇੰਦ੍ਰ ਕੁਬੇਰ ਬਲੰ ॥੧॥੧੪੧॥
धन उचरत इंद्र कुबेर बलं ॥१॥१४१॥

यस्मै इन्द्रकुबेरश्च राजा बालश्च जयन्ति ! 1. 141

ਅਨਖੇਦ ਸਰੂਪ ਅਭੇਦ ਅਭਿਅੰ ॥
अनखेद सरूप अभेद अभिअं ॥

सः शोकहीनः सत्ता अविवेकी निर्भयः च अस्ति!