श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1204


ਤਹੀ ਉਧਰਿ ਤਿਹ ਸੰਗ ਸਿਧਾਈ ॥੫॥
तही उधरि तिह संग सिधाई ॥५॥

ततः तेन सह प्रस्थितवान्। ५.

ਸਹਚਰਿ ਭੇਦ ਚਰਿਤ ਇਕ ਜਾਨਾ ॥
सहचरि भेद चरित इक जाना ॥

सखी (तस्य) चरितं अवगच्छत्

ਇਹ ਬਿਧਿ ਸਾਥ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਮਾਨਾ ॥
इह बिधि साथ चरित्र प्रमाना ॥

एवं चरित्रं च अभिनयति स्म।

ਰੋਇ ਰੋਇ ਧੁਨਿ ਊਚ ਪੁਕਾਰੈ ॥
रोइ रोइ धुनि ऊच पुकारै ॥

(सा) रोदितुम् आरब्धा, उच्चैः स्वरेण आह्वयितुं च प्रवृत्ता

ਦੈ ਦੈ ਮੂੰਡ ਧਰਨਿ ਸੌ ਮਾਰੈ ॥੬॥
दै दै मूंड धरनि सौ मारै ॥६॥

तथा शिरः उत्थापयित्वा भूमौ प्रहारं कर्तुं आरब्धवान्। ६.

ਚੰਪਕਲਾ ਰਾਜਾ ਕੀ ਜਾਈ ॥
चंपकला राजा की जाई ॥

(तथा उक्तम्) राज कुमारी चम्पकला

ਰਾਛਸ ਗਹੀ ਆਨਿ ਦੁਖਦਾਈ ॥
राछस गही आनि दुखदाई ॥

एकः दुःखी राक्षसः तत् अपहृतवान् अस्ति।

ਤਾਹਿ ਛੁਰੈਯੈ ਜਾਨ ਨ ਦੀਜੈ ॥
ताहि छुरैयै जान न दीजै ॥

तस्मात् मुक्तं मा कुरु

ਬੇਗਹਿ ਬਧ ਦਾਨਵ ਕੋ ਕੀਜੈ ॥੭॥
बेगहि बध दानव को कीजै ॥७॥

शीघ्रं च हन्ति राक्षसम् ॥७॥

ਏ ਸੁਨਿ ਬੈਨ ਲੋਗ ਸਭ ਧਾਏ ॥
ए सुनि बैन लोग सभ धाए ॥

इति श्रुत्वा सर्वे जनाः खड्गान् आकृष्य

ਕਾਢੇ ਖੜਗ ਬਾਗ ਮੈ ਆਏ ॥
काढे खड़ग बाग मै आए ॥

उद्याने आगतः।

ਦੈਤ ਵੈਤ ਤਹ ਕਛੁ ਨ ਨਿਹਾਰਾ ॥
दैत वैत तह कछु न निहारा ॥

(ते) तत्र दिग्गजान् न दृष्टवन्तः

ਚਕ੍ਰਿਤ ਭੇ ਜਿਯ ਮਾਝ ਬਿਚਾਰਾ ॥੮॥
चक्रित भे जिय माझ बिचारा ॥८॥

सः च आश्चर्येन मनसि चिन्तयितुं आरब्धवान्। ८.

ਹਰਿ ਦਾਨਵ ਤਿਹ ਗਯੋ ਅਕਾਸਾ ॥
हरि दानव तिह गयो अकासा ॥

(तत्) राक्षसः तं उत्थाप्य गगनं गतः।

ਰਾਜ ਕੁਅਰਿ ਤੇ ਭਏ ਨਿਰਾਸਾ ॥
राज कुअरि ते भए निरासा ॥

सः राजकुमार्याः निराशः अभवत् ।

ਰੋਇ ਪੀਟ ਦੁਹਿਤਾ ਕਹ ਹਾਰੇ ॥
रोइ पीट दुहिता कह हारे ॥

राजा राज कुमारी हानिम् अतीव दुःखी अभवत्

ਰਾਜਾ ਭਏ ਅਧਿਕ ਦੁਖਿਯਾਰੇ ॥੯॥
राजा भए अधिक दुखियारे ॥९॥

रोदनं च उपविष्टवान्। ९.

ਕੇਤਿਕ ਦਿਨਨ ਸਕਲ ਧਨ ਖਾਯੋ ॥
केतिक दिनन सकल धन खायो ॥

कतिपयदिनानि यावत् (ते) सर्वं धनं व्ययितवन्तः

ਦੇਸ ਬਿਦੇਸ ਫਿਰਤ ਦੁਖ ਪਾਯੋ ॥
देस बिदेस फिरत दुख पायो ॥

विदेशं च गत्वा बहु दुःखं प्राप्नोत्।

ਰਾਜ ਕੁਅਰਿ ਮਿਤ੍ਰਹਿ ਕੌ ਤ੍ਯਾਗੀ ॥
राज कुअरि मित्रहि कौ त्यागी ॥

राज कुमारी मित्र परित्याग करके

ਆਧੀ ਰਤਿ ਦੇਸ ਕੌ ਭਾਗੀ ॥੧੦॥
आधी रति देस कौ भागी ॥१०॥

सा मध्यरात्रौ स्वदेशं प्रति पलायितवती। १०.

ਲਿਖਿ ਪਤ੍ਰੀ ਪਿਤ ਪਾਸ ਪਠਾਈ ॥
लिखि पत्री पित पास पठाई ॥

सः पत्रं लिखित्वा पितुः कृते प्रेषितवान्

ਦਾਨਵ ਤੇ ਮੈ ਦੇਵ ਛੁਰਾਈ ॥
दानव ते मै देव छुराई ॥

यत् भगवता मां राक्षसात् मोचितम्।

ਪਠੈ ਮਨੁਛ ਅਬ ਬੋਲਿ ਪਠਾਵਹੁ ॥
पठै मनुछ अब बोलि पठावहु ॥

अधुना एकं व्यक्तिं प्रेषयित्वा (माम्) आमन्त्रयतु।

ਮੋਹਿ ਮਿਲਾਇ ਅਧਿਕ ਸੁਖ ਪਾਵਹੁ ॥੧੧॥
मोहि मिलाइ अधिक सुख पावहु ॥११॥

मया च मिलित्वा अधिकं सुखं प्राप्नुत। ११.

ਪੜਿ ਪਤ੍ਰੀ ਪਿਤ ਕੰਠ ਲਗਾਈ ॥
पड़ि पत्री पित कंठ लगाई ॥

पिता पत्रं पठित्वा (स्वस्य) कण्ठे स्थापयति स्म

ਅਧਿਕ ਪਾਲਕੀ ਤਹਾ ਪਠਾਈ ॥
अधिक पालकी तहा पठाई ॥

तत्र च बहूनि पालकीं प्रेषितवान्।

ਚੰਪਕਲਾ ਕਹ ਗ੍ਰਿਹ ਲੈ ਆਯੋ ॥
चंपकला कह ग्रिह लै आयो ॥

(सः) चम्पकलां गृहम् आनयत्।

ਮੂਰਖ ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ ਪਾਯੋ ॥੧੨॥
मूरख भेद अभेद न पायो ॥१२॥

मूर्खः भेदं अवगन्तुं न शक्तवान् । १२.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਅਠਸਠ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੬੮॥੫੨੨੯॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ अठसठ चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२६८॥५२२९॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरित्रस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २६८तमं चरित्रं समाप्तं, सर्वं शुभम्। २६८.५२२९ इति । गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਗੂਆ ਬੰਦਰ ਇਕ ਰਹਤ ਨ੍ਰਿਪਾਲਾ ॥
गूआ बंदर इक रहत न्रिपाला ॥

राजा गोवा-बन्दरे निवसति स्म

ਜਾ ਕੋ ਡੰਡ ਭਰਤ ਭੂਆਲਾ ॥
जा को डंड भरत भूआला ॥

यस्मै सर्वे राजानः दण्डं ददति स्म (अर्थात् वशीकरणं स्वीकुर्वन्तु)।

ਅਪ੍ਰਮਾਨ ਤਾ ਕੇ ਘਰ ਮੈ ਧਨ ॥
अप्रमान ता के घर मै धन ॥

तस्य गृहे अपारं धनम् आसीत् ।

ਚੰਦ੍ਰ ਸੂਰ ਕੈ ਇੰਦ੍ਰ ਦੁਤਿਯ ਜਨੁ ॥੧॥
चंद्र सूर कै इंद्र दुतिय जनु ॥१॥

यथा द्वितीयः सूर्यो वा चन्द्रो वा इन्द्रो वा। १.

ਮਿਤ੍ਰ ਮਤੀ ਤਾ ਕੀ ਅਰਧੰਗਾ ॥
मित्र मती ता की अरधंगा ॥

मित्र माति (नाम) तस्य पत्नी आसीत्

ਪੁੰਨ੍ਰਯਮਾਨ ਦੂਸਰ ਜਨੁ ਗੰਗਾ ॥
पुंन्रयमान दूसर जनु गंगा ॥

या द्वितीया पवित्रा गङ्गा इति कल्प्यते।

ਮੀਨ ਕੇਤੁ ਰਾਜਾ ਤਹ ਰਾਜੈ ॥
मीन केतु राजा तह राजै ॥

मीन राज्ञः केतुः नाम राजा आसीत्

ਜਾ ਕੋ ਨਿਰਖਿ ਮੀਨ ਧੁਜ ਲਾਜੈ ॥੨॥
जा को निरखि मीन धुज लाजै ॥२॥

यं दृष्ट्वा कामदेवोऽपि पूर्वं लज्जितः आसीत्। २.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਸ੍ਰੀ ਝਖਕੇਤੁ ਮਤੀ ਦੁਹਿਤਾ ਤਿਹ ਜਾਨਿਯੈ ॥
स्री झखकेतु मती दुहिता तिह जानियै ॥

तस्य झक्केतु मति नाम कन्या आसीत् ।

ਅਪ੍ਰਮਾਨ ਅਬਲਾ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਪ੍ਰਮਾਨਿਯੈ ॥
अप्रमान अबला की प्रभा प्रमानियै ॥

तस्य अबला असीमसौन्दर्यम् आसीत्।

ਜਾ ਸਮ ਸੁੰਦਰਿ ਕਹੂੰ ਨ ਜਗ ਮਹਿ ਜਾਨਿਯਤ ॥
जा सम सुंदरि कहूं न जग महि जानियत ॥

तस्याः इव सुन्दरः कश्चित् लोके नासीत् ।

ਹੋ ਰੂਪਮਾਨ ਉਹਿ ਕੀ ਸੀ ਵਹੀ ਬਖਾਨਿਯਤ ॥੩॥
हो रूपमान उहि की सी वही बखानियत ॥३॥

तत्सदृशं रूपं तदेव उच्यते स्म। ३.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਪ੍ਰਾਤ ਭਏ ਨ੍ਰਿਪ ਸਭਾ ਲਗਾਈ ॥
प्रात भए न्रिप सभा लगाई ॥

(एकदा) प्रातःकाले राजा सभाम् अकरोत्।

ਊਚ ਨੀਚ ਸਭ ਲਿਯਾ ਬੁਲਾਈ ॥
ऊच नीच सभ लिया बुलाई ॥

(यस्मिन् सः) सर्वान् उच्चान् नीचान् च आमन्त्रितवान्।

ਤਹ ਇਕ ਪੁਤ੍ਰ ਸਾਹੁ ਕੋ ਆਯੋ ॥
तह इक पुत्र साहु को आयो ॥

एकः राज्ञः पुत्रः अपि तत्र आगतः।