श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 867


ਮੋ ਪਤਿ ਗੁਰ ਕੋ ਭਗਤਿ ਹੈ ਲਗੀ ਨ ਕਲਿ ਕੀ ਬਾਉ ॥੪॥
मो पति गुर को भगति है लगी न कलि की बाउ ॥४॥

स च गुरुस्य सच्चः शिष्यः आसीत्, समकालीनैः च न प्रभावितः आसीत्।( ४)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਯਹ ਜੜ ਫੂਲਿ ਬਚਨ ਸੁਨਿ ਜਾਵੈ ॥
यह जड़ फूलि बचन सुनि जावै ॥

मूर्खस्य (स्त्रीस्य) वार्तालापं श्रुत्वा सः प्रफुल्लितः स्यात्

ਅਧਿਕ ਆਪੁ ਕਹ ਸਾਧੁ ਕਹਾਵੈ ॥
अधिक आपु कह साधु कहावै ॥

इति श्रुत्वा मूर्खः चाटुकारिता भूत्वा साधुः इति निर्दिष्टुं प्रवृत्तः ।

ਵਹ ਜਾਰਨ ਸੌ ਨਿਸੁ ਦਿਨ ਰਹਈ ॥
वह जारन सौ निसु दिन रहई ॥

इति श्रुत्वा मूर्खः चाटुकारिता भूत्वा साधुः इति निर्दिष्टुं प्रवृत्तः ।

ਇਹ ਕਛੁ ਤਿਨੈ ਨ ਮੁਖ ਤੇ ਕਹਈ ॥੫॥
इह कछु तिनै न मुख ते कहई ॥५॥

सा सर्वदा कान्तैः सह रममाणा आसीत्, सः तां भर्त्सयितुं कदापि मुखं न उद्घाटयति स्म।(5)(1)

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਉਨਚਾਸਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੪੯॥੮੫੦॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे उनचासवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥४९॥८५०॥अफजूं॥

उनचत्वारिंशत्तमः दृष्टान्तः शुभच्रितराणां राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (४९)(८५०) ९.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਰਾਨੀ ਏਕ ਓਡਛੇ ਰਹੈ ॥
रानी एक ओडछे रहै ॥

तत्र ओर्छायां राज्ञी निवसति स्म।

ਪੁਹਪ ਮੰਜਰੀ ਜਿਹ ਜਗ ਕਹੈ ॥
पुहप मंजरी जिह जग कहै ॥

एकः रानीः पूर्वं ओड्च्छे निवसति स्म; सा पोहाप मञ्जरी इति नाम्ना जगति प्रसिद्धा आसीत् ।

ਤਾ ਕੇ ਤੁਲਿ ਅਵਰ ਕੋਊ ਨਾਹੀ ॥
ता के तुलि अवर कोऊ नाही ॥

तस्याः सदृशः अन्यः कोऽपि (सुन्दरः) नासीत् ।

ਯਾ ਤੇ ਨਾਰਿ ਰਿਸਤ ਮਨ ਮਾਹੀ ॥੧॥
या ते नारि रिसत मन माही ॥१॥

तस्याः सदृशः अन्यः कश्चित् नासीत्, सर्वाणि स्त्रियाः तस्याः ईर्ष्याम् अनुभवन्ति स्म ।(१)

ਅਧਿਕ ਰੂਪ ਤਾ ਕੌ ਬਿਧਿ ਦਯੋ ॥
अधिक रूप ता कौ बिधि दयो ॥

प्रजापतिना तस्मै महान् आकारः दत्तः आसीत् ।

ਜਾ ਤੇ ਬਸਿ ਰਾਜਾ ਹ੍ਵੈ ਗਯੋ ॥
जा ते बसि राजा ह्वै गयो ॥

ईश्वरः तां सौन्दर्यं प्रदत्तवान् आसीत्; राजा अपि तस्याः कृते पतितः आसीत्।

ਜੋ ਤ੍ਰਿਯ ਕਹੈ ਬਚਨ ਸੋਈ ਮਾਨੈ ॥
जो त्रिय कहै बचन सोई मानै ॥

राज्ञी यदब्रवीत्, स (राजा) स्वीकरोति स्म

ਬਿਨੁ ਪੂਛੇ ਕਛੁ ਕਾਜ ਨ ਠਾਨੈ ॥੨॥
बिनु पूछे कछु काज न ठानै ॥२॥

बे अकरोत् यत् तया आज्ञापितं न च तां कदापि न करिष्यति।(2)

ਰਾਨੀ ਰਾਜ ਦੇਸ ਕੋ ਕਯੋ ॥
रानी राज देस को कयो ॥

राणी देशस्य शासनं करोति स्म

ਰਾਜਾ ਰਾਨੀ ਕੀ ਸਮ ਭਯੋ ॥
राजा रानी की सम भयो ॥

रानीः देशं शासति स्म राजा रानीवः बभूव |

ਜੋ ਤ੍ਰਿਯ ਕਹੈ ਵਹੈ ਜਗ ਮਾਨੈ ॥
जो त्रिय कहै वहै जग मानै ॥

यत् स्त्री उक्तवती, ते सर्वे अकुर्वन्।

ਨ੍ਰਿਪ ਕੀ ਚਿਤ ਕੋਊ ਕਾਨਿ ਨ ਆਨੈ ॥੩॥
न्रिप की चित कोऊ कानि न आनै ॥३॥

प्रजाः यथाज्ञापितं तथा वर्तन्ते स्म, न च कश्चित् राजं कर्णं ऋणं ददाति स्म।(3)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਰਾਨੀ ਰਾਜ ਕਮਾਵਈ ਪਤਿ ਕੀ ਕਰੈ ਨ ਕਾਨਿ ॥
रानी राज कमावई पति की करै न कानि ॥

राणी शासति स्म यदा तु भर्तुः वचनं न शृणोति स्म।

ਰਾਜਾ ਕੌ ਰਾਨੀ ਕਿਯਾ ਦੇਖਤ ਸਕਲ ਜਹਾਨ ॥੪॥
राजा कौ रानी किया देखत सकल जहान ॥४॥

सर्वं जगत् राजं राणीरूपेण परिणमयत्।(4)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਰਾਜਾ ਕੌ ਰਾਨੀ ਬਸਿ ਕਿਯੋ ॥
राजा कौ रानी बसि कियो ॥

राजा राज्ञ्या व्याप्तः आसीत् ।

ਜੀਤ ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰਨ ਸੌ ਲਿਯੋ ॥
जीत जंत्र मंत्रन सौ लियो ॥

रानी राजस्य सम्पूर्णं नियन्त्रणं कृतवती यतः सा तं आकर्षणैः, मंत्रैः च जित्वा आसीत् ।

ਜਬ ਚਾਹਤ ਤਬ ਦੇਤ ਉਠਾਈ ॥
जब चाहत तब देत उठाई ॥

रानी राजस्य सम्पूर्णं नियन्त्रणं कृतवती यतः सा तं आकर्षणैः, मंत्रैः च जित्वा आसीत् ।

ਪੁਨਿ ਸੁਹਾਤ ਤਬ ਲੇਤ ਬਲਾਈ ॥੫॥
पुनि सुहात तब लेत बलाई ॥५॥

यदा यदा इच्छति स्म तदा तदा तं उत्थापयति स्म, यदा यदा इच्छति स्म तदा च तं आहूतवती।(5)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਹੇਰਿ ਏਕ ਸੁੰਦਰ ਪੁਰਖ ਰਾਨੀ ਤਜੀ ਸਿਯਾਨ ॥
हेरि एक सुंदर पुरख रानी तजी सियान ॥

अतीव सुन्दरं पुरुषं प्राप्य सा सर्वं प्रज्ञां त्यक्तवती ।

ਪੁਰਖ ਭੇਸ ਧਰਿ ਤਿਹ ਸਦਨ ਨਿਸਿ ਕਹ ਕਿਯਾ ਪਯਾਨ ॥੬॥
पुरख भेस धरि तिह सदन निसि कह किया पयान ॥६॥

पुरुषवेषं च कृत्वा तस्य गृहं जगाम।(6)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਇਹੀ ਬੀਚ ਰਾਜਾ ਜੂ ਆਯੋ ॥
इही बीच राजा जू आयो ॥

एतस्मिन्नन्तरे राजा आगतः।

ਰਾਨੀ ਬਿਨਾ ਸਖੀ ਦੁਖ ਪਾਯੋ ॥
रानी बिना सखी दुख पायो ॥

एतस्मिन्नन्तरे राजा आगत्य तां न पश्यन् अतीव व्याकुलः अभवत्

ਧਾਮ ਨ ਪੈਠਨ ਨ੍ਰਿਪ ਕਹ ਦੀਨਾ ॥
धाम न पैठन न्रिप कह दीना ॥

(स तु) नृपं गृहं प्रविष्टुं न अनुमन्यते स्म

ਤਬ ਤ੍ਰਿਯ ਤਾਹਿ ਬਚਨ ਅਸਿ ਕੀਨਾ ॥੭॥
तब त्रिय ताहि बचन असि कीना ॥७॥

दासी न उपविश्य तं प्रोवाच,(7) इति।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਕਛੂ ਭੂਲ ਤੁਮ ਤੇ ਭਈ ਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਯ ਕਿਯ ਮਾਨ ॥
कछू भूल तुम ते भई ता ते त्रिय किय मान ॥

'भवता किञ्चिद् दुर्बोधं, यस्मात् कारणात् सा अस्मान् अवदत्।

ਮੁਰ ਗ੍ਰਿਹ ਕਰਨ ਨ ਦੀਜਿਯਹੁ ਨ੍ਰਿਪ ਕਹ ਕਹਾ ਪਯਾਨ ॥੮॥
मुर ग्रिह करन न दीजियहु न्रिप कह कहा पयान ॥८॥

“मा मम गृहे राजं प्रविशतु यथा तेन मां अपमानितम्” (८) ।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਰਾਨੀ ਤਾ ਸੋ ਭੋਗ ਕਮਾਈ ॥
रानी ता सो भोग कमाई ॥

राज्ञी तस्य (प्रेमिणः) सह मैथुनम् अकरोत्।

ਬਹੁਰੋ ਧਾਮੁ ਅਪੁਨੇ ਆਈ ॥
बहुरो धामु अपुने आई ॥

राणी तदा मैथुनस्य आनन्दं प्राप्य स्वगृहम् आगता ।

ਯਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਹ ਤਿਨੈ ਸੁਨਾਯੋ ॥
यह चरित्र कह तिनै सुनायो ॥

स (सखी) एतत् चरितं कथयति स्म

ਤਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਯ ਕਹ ਅਧਿਕ ਰਿਝਾਯੋ ॥੯॥
ता ते त्रिय कह अधिक रिझायो ॥९॥

वञ्चनं वदन् दासीः प्रीणयन्ति च तां स्त्रियाः।(9)

ਤਬ ਤਿਨ ਤ੍ਰਿਯੋ ਅਧਿਕ ਧਨ ਦੀਨੋ ॥
तब तिन त्रियो अधिक धन दीनो ॥

तदा राज्ञी तां बहु धनं दत्तवती

ਭਾਤਿ ਅਨੇਕ ਨਿਹੋਰੌ ਕੀਨੋ ॥
भाति अनेक निहोरौ कीनो ॥

राणी तान् पर्याप्तं पुरस्कृत्य नानाप्रशंसाम् ।

ਭਲੀ ਸਖੀ ਹਮਰੀ ਮੁਖ ਭਾਖੀ ॥
भली सखी हमरी मुख भाखी ॥

मुखात् च उक्तवान् हे सखी! (त्वं) मम सुहृद् असि।

ਹਮਰੀ ਆਜੁ ਲਾਜ ਇਨ ਰਾਖੀ ॥੧੦॥
हमरी आजु लाज इन राखी ॥१०॥

'यूयं मम दासी अतीव सहानुभूतियुक्ताः, त्वया मम गौरवं रक्षितम्।'(10)