श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 961


ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਬ ਵਹੁ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਅਖੇਟਕ ਆਵੈ ॥
जब वहु न्रिपति अखेटक आवै ॥

यदा स राजा मृगयाम् गच्छति, .

ਸ੍ਵਾਨਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮ੍ਰਿਗਨ ਗਹਾਵੈ ॥
स्वानन ते बहुत म्रिगन गहावै ॥

यदा राजा मृगयायै गच्छति स्म तदा सः श्वभिः माध्यमेन बहवः मृगान् मारयति स्म ।

ਬਾਜਨ ਸਾਥ ਆਬਿਯਨ ਲੇਹੀ ॥
बाजन साथ आबियन लेही ॥

सः श्येनेभ्यः कुक्कुटान् प्राप्नोति स्म

ਅਮਿਤ ਦਰਬੁ ਹੁਸਨਾਕਨ ਦੇਹੀ ॥੩॥
अमित दरबु हुसनाकन देही ॥३॥

सः स्वश्येनान् जलदुष्टान् शिकारं कर्तुं सुन्दरजनानाम् मध्ये बहु धनं वितरति स्म ।(३)

ਨਿਤਿਪ੍ਰਤਿ ਅਧਿਕ ਮ੍ਰਿਗਨ ਕੌ ਮਾਰੈ ॥
नितिप्रति अधिक म्रिगन कौ मारै ॥

(सः) प्रतिदिनं बहवः मृगान् मारयति स्म

ਸਦਾ ਸੁ ਬਨ ਕੇ ਬੀਚ ਬਿਹਾਰੈ ॥
सदा सु बन के बीच बिहारै ॥

सदा वने स्थित्वा बहूनि मृगान् हन्ति स्म ।

ਦੁਹੂ ਹਾਥ ਸੌ ਤੀਰ ਚਲਾਵੈ ॥
दुहू हाथ सौ तीर चलावै ॥

सः हस्तद्वयेन बाणान् निपातयति स्म ।

ਤਾ ਤੇ ਕਹਾ ਜਾਨ ਪਸੁ ਪਾਵੈ ॥੪॥
ता ते कहा जान पसु पावै ॥४॥

हस्तद्वयेन बाणान् क्षिपन् न पशून् पलायनं करोति स्म।(4)

ਏਕ ਦਿਵਸ ਨ੍ਰਿਪ ਅਖਿਟ ਸਿਧਾਯੋ ॥
एक दिवस न्रिप अखिट सिधायो ॥

एकदा राजा मृगयाय अगच्छत्

ਕਾਰੋ ਹਰਿਨ ਹੇਰਿ ਲਲਚਾਯੋ ॥
कारो हरिन हेरि ललचायो ॥

एकदा मृगयायां सः कृष्णमृगं प्राप्य लुब्धः अभवत् ।

ਸੀਂਗਨ ਤੇ ਜੀਯਤ ਗਹਿ ਲੈਹੌ ॥
सींगन ते जीयत गहि लैहौ ॥

(तम् ग्रहीतुम् इच्छति स्म) शृङ्गैः जीवितः

ਯਾ ਕੌ ਘਾਇ ਨ ਲਾਗਨ ਦੈਹੌ ॥੫॥
या कौ घाइ न लागन दैहौ ॥५॥

सः चिन्तितवान्, सः तं जीवितं गृहीत्वा तस्य शरीरे कोऽपि क्षतिं न करिष्यति।(5)

ਹੇਰਿ ਹਰਿਨ ਕਹ ਤੁਰੈ ਧਵਾਯੋ ॥
हेरि हरिन कह तुरै धवायो ॥

मृगं दृष्ट्वा (सः) अश्वं अनुधावति स्म

ਪਾਛੋ ਚਲਿਯੋ ਤਵਨ ਕੋ ਆਯੋ ॥
पाछो चलियो तवन को आयो ॥

दृष्ट्वा तं हजं द्रुतं कृत्वा अनुधावति स्म ।

ਜਬ ਪਰਦੇਸ ਗਯੋ ਚਲਿ ਸੋਈ ॥
जब परदेस गयो चलि सोई ॥

यदा सः (मृगः) परदेस् (अप्रदेशः) प्राप्तवान् तदा

ਚਾਕਰ ਤਹਾ ਨ ਪਹੂੰਚ੍ਯੋ ਕੋਈ ॥੬॥
चाकर तहा न पहूंच्यो कोई ॥६॥

अन्यप्रदेशं प्रविष्टे सति तेन सह भृत्यः न अवशिष्टः ।(६)

ਰਾਜ ਪ੍ਰਭਾ ਇਕ ਰਾਜ ਦੁਲਾਰੀ ॥
राज प्रभा इक राज दुलारी ॥

(तत्र) राजप्रभा नाम राजकुमारी आसीत्

ਰਾਜਾ ਕੋ ਪ੍ਰਾਨਨ ਤੇ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥
राजा को प्रानन ते प्यारी ॥

तत्र राजप्रभा नाम राजकुमारी आसीत्, सा स्वात्मनापेक्षया राजानं अधिकं प्रेम्णा पश्यति स्म ।

ਧੌਲਰ ਊਚ ਤਵਨ ਕੌ ਰਾਜੈ ॥
धौलर ऊच तवन कौ राजै ॥

तस्य उच्चप्रासादः सुन्दरः आसीत्

ਮਨੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕੋਲ ਬਿਰਾਜੈ ॥੭॥
मनो चंद्रमा कोल बिराजै ॥७॥

तस्याः सार्वभौमं प्रासादं चन्द्रस्य ऊर्ध्वतां अतिक्रमयिष्यति स्म।(7)

ਤਪਤੀ ਨਦੀ ਤੀਰ ਤਿਹ ਬਹੈ ॥
तपती नदी तीर तिह बहै ॥

तस्य समीपे ताप्ति नदी प्रवहति स्म ।

ਸੂਰਜ ਸੁਤਾ ਤਾਹਿ ਜਗ ਕਹੈ ॥
सूरज सुता ताहि जग कहै ॥

समीपे एकः अतिप्रवाहितः नदी प्रवहति स्म यस्याः नाम जमुना आसीत् ।

ਪੰਛੀ ਤਹਾ ਚੁਗਤ ਅਤਿ ਸੋਹੈ ॥
पंछी तहा चुगत अति सोहै ॥

तत्र पक्षिणः चिन्वन् अतीव सुन्दराः आसन्।

ਹੇਰਨਿਹਾਰਨ ਕੋ ਮਨੁ ਮੋਹੈ ॥੮॥
हेरनिहारन को मनु मोहै ॥८॥

तत्र परितः खगाः बीजानि उद्धृत्य, नित्यं मनोहरं दृश्यन्ते स्म।(8)

ਸੁੰਦਰ ਤਾਹਿ ਝਰੋਖੇ ਜਹਾ ॥
सुंदर ताहि झरोखे जहा ॥

यत्र सुन्दराणि खिडकानि आसन् (प्रासादस्य),

ਕਾਢ੍ਯੋ ਆਨਿ ਰਾਇ ਮ੍ਰਿਗ ਤਹਾ ॥
काढ्यो आनि राइ म्रिग तहा ॥

प्रासादे सुन्दरजालकेषु मृगाः तत्र राजं आनयत् ।

ਤੁਰੈ ਧਵਾਇ ਸ੍ਰਮਿਤ ਤਿਹ ਕੀਨੋ ॥
तुरै धवाइ स्रमित तिह कीनो ॥

अश्वं वाहयित्वा राजा तं श्रान्तं कृतवान्

ਸ੍ਰਿੰਗਨ ਤੇ ਸ੍ਰਿੰਗੀ ਗਹਿ ਲੀਨੋ ॥੯॥
स्रिंगन ते स्रिंगी गहि लीनो ॥९॥

श्रान्तं कृत्वा राजेन मृगं शृङ्गाभ्यां धारयित्वा गृहीतम् आसीत्।(9)।

ਯਹ ਕੌਤਕ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤਾ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥
यह कौतक न्रिप सुता निहारियो ॥

कौतक राज कुमारी इदम् अपश्यत्

ਯਹੈ ਆਪਨੇ ਹ੍ਰਿਦੈ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
यहै आपने ह्रिदै बिचारियो ॥

राज कुमारी इदं दृश्यं अवलोक्य मनसि चिन्तयति स्म।

ਮੈ ਅਬ ਹੀ ਇਹ ਨ੍ਰਿਪ ਕੌ ਬਰੌ ॥
मै अब ही इह न्रिप कौ बरौ ॥

अहम् अधुना एतं राजानं विवाहयिष्यामि,

ਨਾਤਰ ਮਾਰਿ ਕਟਾਰੀ ਮਰੌ ॥੧੦॥
नातर मारि कटारी मरौ ॥१०॥

'एतमेव राजं विवाहयिष्यामि अन्यथा खड्गेन आत्मानं समाप्तं करिष्यामि।'(10)

ਐਸੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਰਾਇ ਸੌ ਜੋਰੀ ॥
ऐसी प्रीति राइ सौ जोरी ॥

सः राज्ञा सह एतादृशं प्रेम्णः विकासं कृतवान्

ਕਾਹੂ ਪਾਸ ਜਾਤ ਨਹਿ ਤੋਰੀ ॥
काहू पास जात नहि तोरी ॥

सा तादृशं प्रेम्णः वर्षणं कृतवती यत् न भग्नुं शक्यते।

ਨੈਨ ਸੈਨ ਦੈ ਤਾਹਿ ਬਲਾਯੋ ॥
नैन सैन दै ताहि बलायो ॥

निमिषेण राजानं आहूतवान्

ਮੈਨ ਭੋਗ ਤਹਿ ਸਾਥ ਕਮਾਯੋ ॥੧੧॥
मैन भोग तहि साथ कमायो ॥११॥

मनोहरदृष्टिद्वारा सा राजं आमन्त्र्य तस्य प्रेम्णा च कृतवती ।(११)

ਐਸੀ ਫਬਤ ਦੁਹੂੰਨ ਕੀ ਜੋਰੀ ॥
ऐसी फबत दुहूंन की जोरी ॥

(तेषां) युग्मम् एवं फबी, २.

ਜਨੁਕ ਕ੍ਰਿਸਨ ਬ੍ਰਿਖਭਾਨ ਕਿਸੋਰੀ ॥
जनुक क्रिसन ब्रिखभान किसोरी ॥

दम्पती एतावत् उपयुक्ता यत् कृष्णराधायोः प्रतिरूपमिव भासते स्म।

ਦੁਹੂੰ ਹਾਥ ਤਿਹ ਕੁਚਨ ਮਰੋਰੈ ॥
दुहूं हाथ तिह कुचन मरोरै ॥

(सः) हस्तद्वयेन मुष्टिं विवर्तयति स्म

ਜਨੁ ਖੋਯੋ ਨਿਧਨੀ ਧਨੁ ਟੋਰੈ ॥੧੨॥
जनु खोयो निधनी धनु टोरै ॥१२॥

ते हस्तौ सम्मानयन्ति स्म यथा दरिद्रः अन्तिमधनं अन्विष्य हस्तौ चालयितुं प्रयतते स्म।(12)

ਬਾਰ ਬਾਰ ਤਿਹ ਗਰੇ ਲਗਾਵੈ ॥
बार बार तिह गरे लगावै ॥

(राजा) तं आलिङ्गयति स्म मुहुर्मुहुः

ਜਨੁ ਕੰਦ੍ਰਪ ਕੋ ਦ੍ਰਪੁ ਮਿਟਾਵੈ ॥
जनु कंद्रप को द्रपु मिटावै ॥

सः तां कामदेवस्य अभिमानं विध्वंसयितुं प्रयतमानोऽपि पुनः पुनः आलिंगितवान् ।

ਭੋਗਤ ਤਾਹਿ ਜੰਘ ਲੈ ਕਾਧੇ ॥
भोगत ताहि जंघ लै काधे ॥

स्कन्धेषु पादाभ्यां स (एवं दुःखं प्राप्नोति स्म) ।

ਜਨੁ ਦ੍ਵੈ ਮੈਨ ਤਰਕਸਨ ਬਾਧੇ ॥੧੩॥
जनु द्वै मैन तरकसन बाधे ॥१३॥

तस्याः स्कन्धे पादौ कृत्वा प्रेम्णा धनुषि बाणं आहरन् कामदेवः इव आसीत्।(13)

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਸੌ ਚੁੰਬਨ ਕੀਨੇ ॥
भाति भाति सौ चुंबन कीने ॥

बहु चुम्बनं कृतवान्

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਆਸਨ ਤ੍ਰਿਯ ਦੀਨੇ ॥
भाति भाति आसन त्रिय दीने ॥

बहुविधं चुम्बनं कृत्वा बहुविधासनसंपन्नम् ।

ਗਹਿ ਗਹਿ ਤਾ ਸੋ ਗਰੇ ਲਗਾਈ ॥
गहि गहि ता सो गरे लगाई ॥

गृहीत्वा तं आलिंगयतु