श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1234


ਦ੍ਵਾਦਸ ਬਰਖ ਸੰਗ ਲੈ ਸ੍ਵੈਯਹੁ ॥
द्वादस बरख संग लै स्वैयहु ॥

द्वादशवर्षं यावत् (तम्) सह नीत्वा।

ਨਿਹਸੰਸੈ ਘਰ ਮੈ ਸੁਤ ਹੋਈ ॥
निहसंसै घर मै सुत होई ॥

गृहे पुत्रो जायते न संशयः ।

ਯਾ ਮੈ ਬਾਤ ਨ ਦੂਜੀ ਕੋਈ ॥੧੦॥
या मै बात न दूजी कोई ॥१०॥

तस्मिन् अन्यत् (अर्थं वा) नास्ति। १०.

ਮਹਾ ਜਤੀ ਤਿਹ ਮੁਨਿ ਕੋ ਜਾਨਹੁ ॥
महा जती तिह मुनि को जानहु ॥

तं मुनिं महतीं जातिं मन्यताम्

ਕਹੂੰ ਨ ਬਿਨਸਾ ਤਾਹਿ ਪਛਾਨਹੁ ॥
कहूं न बिनसा ताहि पछानहु ॥

न च तं कदाचन अविनाशी ('बिन्सा') इति न चिन्तयतु।

ਰੰਭਾਦਿਕ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਚਿ ਹਾਰੀ ॥
रंभादिक इसत्री पचि हारी ॥

रम्भा (अपछारा) आदि स्त्रियाः भक्षिताः

ਬ੍ਰਤ ਤੇ ਟਰਾ ਨ ਰਿਖਿ ਬ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ॥੧੧॥
ब्रत ते टरा न रिखि ब्रत धारी ॥११॥

न तु (सः) व्रतः व्रतव्यभिचारितः। ११.

ਹਮ ਤੁਮ ਸਾਥ ਤਹਾ ਦੋਊ ਜਾਵੈਂ ॥
हम तुम साथ तहा दोऊ जावैं ॥

(तथा) भवन्तौ अहं च तत्र गच्छतः

ਜ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਮੁਨਹਿ ਪਾਇ ਪਰ ਲ੍ਯਾਵੈਂ ॥
ज्यों त्यों मुनहि पाइ पर ल्यावैं ॥

कथं च मुनिं (गृहं) पादपदं कृत्वा आनयेत्।

ਬਾਰਹ ਬਰਿਸ ਮੋਰਿ ਸੰਗ ਸ੍ਵਾਵਹੁ ॥
बारह बरिस मोरि संग स्वावहु ॥

द्वादश वर्षाणि मया सह स्वपितु

ਨਿਹਸੰਸੈ ਘਰ ਮੈ ਸੁਤ ਪਾਵਹੁ ॥੧੨॥
निहसंसै घर मै सुत पावहु ॥१२॥

गृहे च पुत्रं प्राप्नुहि अविचलितः। १२.

ਸੁਨਿ ਬਚ ਨ੍ਰਿਪ ਉਠਿ ਠਾਢੋ ਭਯੋ ॥
सुनि बच न्रिप उठि ठाढो भयो ॥

तद्वचनं श्रुत्वा राजा उत्तिष्ठत |

ਰਾਨੀ ਸਹਿਤ ਤਵਨ ਬਨ ਗਯੋ ॥
रानी सहित तवन बन गयो ॥

राज्ञ्या सह च तत् बन्न् गतः।

ਜਹ ਛ੍ਵੈ ਬ੍ਰਿਛ ਗਗਨ ਤਨ ਰਹੇ ॥
जह छ्वै ब्रिछ गगन तन रहे ॥

यत्र पक्षाः आकाशं स्पृशन्ति स्म।

ਘੋਰ ਭਯਾਨਕ ਜਾਤ ਨ ਕਹੇ ॥੧੩॥
घोर भयानक जात न कहे ॥१३॥

(तत् बन्) अतीव घोरं (यत्) वर्णयितुं न शक्यते। १३.

ਰਾਨੀ ਸਹਿਤ ਰਾਵ ਤਹ ਗਯੋ ॥
रानी सहित राव तह गयो ॥

राजा राज्ञ्या सह तत्र ययौ

ਹੇਰਤ ਤਵਨ ਮੁਨੀਸਹਿ ਭਯੋ ॥
हेरत तवन मुनीसहि भयो ॥

(गत्य) च तं मुनिं दृष्टवान्।

ਨਾਰਿ ਸਹਿਤ ਪਾਇਨ ਤਿਹ ਪਰਿਯੋ ॥
नारि सहित पाइन तिह परियो ॥

तस्य पादयोः सह तया सह शयिता आसीत्

ਚਿਤ ਮੈ ਇਹੈ ਬਿਚਾਰ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥੧੪॥
चित मै इहै बिचार बिचारियो ॥१४॥

एतत् विचारं च मनसि कृतवान्। १४.

ਜੋ ਸਿਵ ਸੁਪਨ ਸਮੈ ਕਹਿ ਗਯੋ ॥
जो सिव सुपन समै कहि गयो ॥

शिवः स्वप्ने यत् उक्तवान् आसीत् ।

ਸੋ ਹਮ ਸਾਚੁ ਦ੍ਰਿਗਨ ਲਹਿ ਲਯੋ ॥
सो हम साचु द्रिगन लहि लयो ॥

मया स्वचक्षुषा दृष्टम्।

ਜ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਕਰਿ ਇਹ ਗ੍ਰਿਹ ਲੈ ਜਾਊਾਂ ॥
ज्यों त्यों करि इह ग्रिह लै जाऊां ॥

यथा गृहं कथं नेतव्यम्

ਲੈ ਰਾਨੀ ਕੇ ਸਾਥ ਸੁਵਾਊਾਂ ॥੧੫॥
लै रानी के साथ सुवाऊां ॥१५॥

राज्ञ्या सह च गृहाण। १५.

ਜ੍ਯੋਂ ਜ੍ਯੋਂ ਨ੍ਰਿਪ ਪਾਇਨ ਪਰ ਪਰੈ ॥
ज्यों ज्यों न्रिप पाइन पर परै ॥

यथा राजा पादयोः पतितः

ਤ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਮੁਨਿ ਆਂਖੈ ਨ ਉਘਰੈ ॥
त्यों त्यों मुनि आंखै न उघरै ॥

मुनिः तदा तदा नेत्राणि न उद्घाटयति स्म ।

ਤ੍ਯੋਂ ਰਾਜਾ ਸੀਸਹਿ ਨਿਹੁਰਾਵੈ ॥
त्यों राजा सीसहि निहुरावै ॥

राजा शिरः मुण्डनं करोति स्म

ਤਾ ਕਹ ਮਹਾ ਮੁਨੀ ਠਹਰਾਵੈ ॥੧੬॥
ता कह महा मुनी ठहरावै ॥१६॥

तं च महामुनिं मन्यते स्म। 16.

ਜਬ ਨ੍ਰਿਪ ਅਨਿਕ ਬਾਰ ਪਗ ਪਰਾ ॥
जब न्रिप अनिक बार पग परा ॥

यदा राजा बहुवारं पतितः ।

ਤਬ ਆਂਖੈ ਮੁਨਿ ਦੁਹੂੰ ਉਘਰਾ ॥
तब आंखै मुनि दुहूं उघरा ॥

तदा मुनिः नेत्रद्वयं उद्घाटितवान्।

ਤਾ ਸੌ ਕਹਾ ਕਿਹ ਨਮਿਤਿ ਆਯੋ ॥
ता सौ कहा किह नमिति आयो ॥

यस्मात् (कार्यम्) आगतं तदर्थं सः अवदत्

ਕਿਹ ਕਾਰਨ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗ ਲ੍ਯਾਯੋ ॥੧੭॥
किह कारन इसत्री संग ल्यायो ॥१७॥

केन कारणेन च त्वया स्त्रियं सह आनीता। १७.

ਹਮ ਹੈ ਮੁਨਿ ਕਾਨਨ ਕੇ ਬਾਸੀ ॥
हम है मुनि कानन के बासी ॥

वयं मुनिजनाः वनवासिनः स्मः

ਏਕ ਨਾਮ ਜਾਨਤ ਅਬਿਨਾਸੀ ॥
एक नाम जानत अबिनासी ॥

एकस्यैव अमरस्य च नाम जानीमः।

ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਜਾ ਬਸਤ ਕਿਹ ਠੌਰਾ ॥
राजा प्रजा बसत किह ठौरा ॥

राजा प्रजाः च यत्र निवसन्ति (न जानीमः)।

ਹਮ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਰਾਚੇ ਰਸ ਬੌਰਾ ॥੧੮॥
हम प्रभ के राचे रस बौरा ॥१८॥

वयं भगवतः रसे मग्नाः स्मः। १८.

ਯਹ ਸੰਪਤਿ ਹਮਰੇ ਕਿਹ ਕਾਜਾ ॥
यह संपति हमरे किह काजा ॥

हे राजन ! अस्माकं किं एतत् सम्पत्तिः ?

ਜੋ ਲੈ ਹਮੈ ਦਿਖਾਵਤ ਰਾਜਾ ॥
जो लै हमै दिखावत राजा ॥

यत् (भवन्तः) अस्मान् दर्शयन्ति।

ਹਮ ਨਹਿ ਧਾਮ ਕਿਸੂ ਕੇ ਜਾਹੀ ॥
हम नहि धाम किसू के जाही ॥

वयं कस्यचित् गृहं न गच्छामः,

ਬਨ ਹੀ ਮਹਿ ਹਰਿ ਧ੍ਯਾਨ ਲਗਾਹੀ ॥੧੯॥
बन ही महि हरि ध्यान लगाही ॥१९॥

(केवलम्) वयं हरे केवलं बाणे एव ध्यायामः। १९.

ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹੁ ਨ੍ਰਿਪ ਧਾਮ ਪਧਾਰੋ ॥
क्रिपा करहु न्रिप धाम पधारो ॥

(उत्तरेण राजा मुनिः वक्तुं प्रवृत्तः)

ਹਮਰੇ ਬਡੇ ਅਘਨ ਕਹ ਟਾਰੋ ॥
हमरे बडे अघन कह टारो ॥

कृपया राज्ञः गृहं गत्वा अस्माकं प्रमुखान् पापान् अपसारयतु।

ਬਾਰਹ ਬਰਿਸ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਿ ਰਹਿਯੈ ॥
बारह बरिस क्रिपा करि रहियै ॥

द्वादश वर्षाणि तिष्ठतु कृपया।

ਬਹੁਰੋ ਮਗ ਬਨ ਹੀ ਕੋ ਗਹਿਯੈ ॥੨੦॥
बहुरो मग बन ही को गहियै ॥२०॥

अथ बन्ने एव मार्गं गृहाण। २०.

ਜਬ ਨ੍ਰਿਪ ਅਧਿਕ ਨਿਹੋਰਾ ਕਿਯੋ ॥
जब न्रिप अधिक निहोरा कियो ॥

यदा राजा बहु याचितवान् तदा ।

ਤਬ ਇਹ ਬਿਧਿ ਉਤਰਿ ਰਿਖਿ ਦਿਯੋ ॥
तब इह बिधि उतरि रिखि दियो ॥

ततोऽब्रवीत् ऋखिः एवं प्रत्युवाच ।

ਹਮਰੋ ਕਹਾ ਧਾਮ ਤਵ ਕਾਜਾ ॥
हमरो कहा धाम तव काजा ॥

भवतः गृहे अस्माकं किं व्यापारः ?

ਬਾਰ ਬਾਰ ਪਕਰਤ ਪਗ ਰਾਜਾ ॥੨੧॥
बार बार पकरत पग राजा ॥२१॥

हे राजन ! (किमर्थं) पादं धारयसि पुनः पुनः। २१.

ਹਮ ਕਹ ਸਿਵ ਤੁਹਿ ਆਪੁ ਬਤਾਯੋ ॥
हम कह सिव तुहि आपु बतायो ॥

(राजा प्रत्युवाच) शिवः स्वयमस्माकं त्वदीयं कथितवान्।