श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 275


ਗਣੰ ਦੇਵ ਹਰਖੇ ਪ੍ਰਬਰਖੰਤ ਫੂਲੰ ॥
गणं देव हरखे प्रबरखंत फूलं ॥

आकाशे प्रहृष्टाः सुराः पुष्पवृष्टिं प्रारब्धाः |

ਹਤਯੋ ਦੈਤ ਦ੍ਰੋਹੀ ਮਿਟਯੋ ਸਰਬ ਸੂਲੰ ॥੭੧੩॥
हतयो दैत द्रोही मिटयो सरब सूलं ॥७१३॥

अस्य घातकस्य वधेन तेषां सर्वं पीडा समाप्तम्।७१३।

ਲਵੰ ਨਾਸੁਰੈਯੰ ਲਵੰ ਕੀਨ ਨਾਸੰ ॥
लवं नासुरैयं लवं कीन नासं ॥

लवणनामसुरस्य विनाशेन सर्वे साधवः प्रहृष्टाः |

ਸਭੈ ਸੰਤ ਹਰਖੇ ਰਿਪੰ ਭੇ ਉਦਾਸੰ ॥
सभै संत हरखे रिपं भे उदासं ॥

शत्रवः विषादिताः अभवन्, २.

ਭਜੈ ਪ੍ਰਾਨ ਲੈ ਲੈ ਤਜਯੋ ਨਗਰ ਬਾਸੰ ॥
भजै प्रान लै लै तजयो नगर बासं ॥

नगरं त्यक्त्वा च पलायितवान्

ਕਰਯੋ ਮਾਥੁਰੇਸੰ ਪੁਰੀਵਾ ਨਵਾਸੰ ॥੭੧੪॥
करयो माथुरेसं पुरीवा नवासं ॥७१४॥

शत्रुघ्नः मथुरापुरे स्थितः ॥७१४॥

ਭਯੋ ਮਾਥੁਰੇਸੰ ਲਵੰਨਾਸ੍ਰ ਹੰਤਾ ॥
भयो माथुरेसं लवंनास्र हंता ॥

शत्रुघ्नः मथुरायाः राजा अभवत्

ਸਭੈ ਸਸਤ੍ਰ ਗਾਮੀ ਸੁਭੰ ਸਸਤ੍ਰ ਗੰਤਾ ॥
सभै ससत्र गामी सुभं ससत्र गंता ॥

लवनं नाशयित्वा शत्रुघ्नः मथुरायां शासनं कृतवान्, सर्वे शस्त्रधारिणः तस्मै शुभकामनाशिषं दत्तवन्तः ।

ਭਏ ਦੁਸਟ ਦੂਰੰ ਕਰੂਰੰ ਸੁ ਠਾਮੰ ॥
भए दुसट दूरं करूरं सु ठामं ॥

ततस्ततस्ततोऽपि जगाम कठिनाः दुष्टाः |

ਕਰਯੋ ਰਾਜ ਤੈਸੋ ਜਿਮੰ ਅਉਧ ਰਾਮੰ ॥੭੧੫॥
करयो राज तैसो जिमं अउध रामं ॥७१५॥

सर्वान् अत्याचारिणः समाप्त्य मथुरे यथा रामः अवधं शासनं करोति तथा शासनं कृतवान्।715।

ਕਰਿਯੋ ਦੁਸਟ ਨਾਸੰ ਪਪਾਤੰਤ ਸੂਰੰ ॥
करियो दुसट नासं पपातंत सूरं ॥

शत्रुघ्नः वीरनाशकः दुष्टानां नाशं कृतवान् |

ਉਠੀ ਜੈ ਧੁਨੰ ਪੁਰ ਰਹੀ ਲੋਗ ਪੂਰੰ ॥
उठी जै धुनं पुर रही लोग पूरं ॥

अत्याचारिणः नाशं कृत्वा सर्वदिक्षुजनाः शत्रुघ्नस्य प्रशंसाम् अकरोत् यत् तस्य यशः सर्वदिक्षु सुन्दरं प्रसृता आसीत्

ਗਈ ਪਾਰ ਸਿੰਧੰ ਸੁ ਬਿੰਧੰ ਪ੍ਰਹਾਰੰ ॥
गई पार सिंधं सु बिंधं प्रहारं ॥

बिन्ध्याचलात् परं च गतः समुद्रं प्रति।

ਸੁਨਿਯੋ ਚਕ੍ਰ ਚਾਰੰ ਲਵੰ ਲਾਵਣਾਰੰ ॥੭੧੬॥
सुनियो चक्र चारं लवं लावणारं ॥७१६॥

जनाः च महता उत्साहेन ज्ञातवन्तः यत् राक्षसः लवन् हतः।७१६।

ਅਥ ਸੀਤਾ ਕੋ ਬਨਬਾਸ ਦੀਬੋ ॥
अथ सीता को बनबास दीबो ॥

अधुना सीतायाः निर्वासनविषये वर्णनम् आरभ्यते :

ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ॥
भुजंग प्रयात छंद ॥

तदा एवम् अभवत् अस्मिन् पार्श्वे रामः सीतां प्रेम्णा उक्तवान्।

ਭਈ ਏਮ ਤਉਨੈ ਇਤੈ ਰਾਵਣਾਰੰ ॥
भई एम तउनै इतै रावणारं ॥

इति सीता उक्तवती

ਕਹੀ ਜਾਨਕੀ ਸੋ ਸੁਕਥੰ ਸੁਧਾਰੰ ॥
कही जानकी सो सुकथं सुधारं ॥

उवाच राघवः अतीव सुन्दरं रीत्या |

ਰਚੇ ਏਕ ਬਾਗੰ ਅਭਿਰਾਮੰ ਸੁ ਸੋਭੰ ॥
रचे एक बागं अभिरामं सु सोभं ॥

सुन्दरं उद्यानं कर्तुं तस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा

ਲਖੇ ਨੰਦਨੰ ਜਉਨ ਕੀ ਕ੍ਰਾਤ ਛੋਭੰ ॥੭੧੭॥
लखे नंदनं जउन की क्रात छोभं ॥७१७॥

वनं सृज्यते, यद् दृष्ट्वा नन्दनवनस्य (स्वर्गस्य) कान्तिः मन्दः भवति।७१७।

ਸੁਨੀ ਏਮ ਬਾਨੀ ਸੀਆ ਧਰਮ ਧਾਮੰ ॥
सुनी एम बानी सीआ धरम धामं ॥

धर्मधाम् (राम) श्रुत्वा सीतायाः तादृशं वाक्यम् |

ਰਚਿਯੋ ਏਕ ਬਾਗੰ ਮਹਾ ਅਭਰਾਮੰ ॥
रचियो एक बागं महा अभरामं ॥

धर्मालयस्य रामस्य आदेशं श्रुत्वा अतीव सुन्दरं उद्यानं निर्मितम्

ਮਣੀ ਭੂਖਿਤੰ ਹੀਰ ਚੀਰੰ ਅਨੰਤੰ ॥
मणी भूखितं हीर चीरं अनंतं ॥

वज्रमुक्तिकानि तस्मिन् निहितानि असंख्यानि आसन्

ਲਖੇ ਇੰਦ੍ਰ ਪਥੰ ਲਜੇ ਸ੍ਰੋਭ ਵੰਤੰ ॥੭੧੮॥
लखे इंद्र पथं लजे स्रोभ वंतं ॥७१८॥

तत् उद्यानं रत्नहीरकविभूषितं यस्य पुरतः शक्रवनं लज्जाम् अनुभवति स्म।718।

ਮਣੀ ਮਾਲ ਬਜ੍ਰੰ ਸਸੋਭਾਇ ਮਾਨੰ ॥
मणी माल बज्रं ससोभाइ मानं ॥

तस्मिन् मुक्ता हीरकताराः प्रादुर्भूताः आसन् ।

ਸਭੈ ਦੇਵ ਦੇਵੰ ਦੁਤੀ ਸੁਰਗ ਜਾਨੰ ॥
सभै देव देवं दुती सुरग जानं ॥

एवं रत्नमाला हीरकैः अलङ्कृतं यत् सर्वे देवाः द्वितीयं स्वर्गं मन्यन्ते स्म।

ਗਏ ਰਾਮ ਤਾ ਮੋ ਸੀਆ ਸੰਗ ਲੀਨੇ ॥
गए राम ता मो सीआ संग लीने ॥

श्रीरामः सीतां तत् उद्यानं नीतवान्।

ਕਿਤੀ ਕੋਟ ਸੁੰਦਰੀ ਸਭੈ ਸੰਗਿ ਕੀਨੇ ॥੭੧੯॥
किती कोट सुंदरी सभै संगि कीने ॥७१९॥

रामचन्दरः तत्र स्थातुं गतः सीतया सह बहूनां सुन्दरीभिः सह।७१९।

ਰਚਯੋ ਏਕ ਮੰਦ੍ਰੰ ਮਹਾ ਸੁਭ੍ਰ ਠਾਮੰ ॥
रचयो एक मंद्रं महा सुभ्र ठामं ॥

तस्मिन् एव महासुन्दरस्थाने प्रासादः (मन्दिरः) निर्मितः ।

ਕਰਯੋ ਰਾਮ ਸੈਨੰ ਤਹਾ ਧਰਮ ਧਾਮੰ ॥
करयो राम सैनं तहा धरम धामं ॥

तत्र रम्यं प्रासादः निर्मितः यत्र रामः धर्मनिवासः ।

ਕਰੀ ਕੇਲ ਖੇਲੰ ਸੁ ਬੇਲੰ ਸੁ ਭੋਗੰ ॥
करी केल खेलं सु बेलं सु भोगं ॥

तत्र विविधाः क्रीडाः, भोगाः, विलासाः च क्रियन्ते स्म ।

ਹੁਤੋ ਜਉਨ ਕਾਲੰ ਸਮੈ ਜੈਸ ਜੋਗੰ ॥੭੨੦॥
हुतो जउन कालं समै जैस जोगं ॥७२०॥

प्रयुक्तः सुप्तः भिन्नसमये च विविधैः प्रकारैः रमितः।720.

ਰਹਯੋ ਸੀਅ ਗਰਭੰ ਸੁਨਯੋ ਸਰਬ ਬਾਮੰ ॥
रहयो सीअ गरभं सुनयो सरब बामं ॥

सीता गर्भवती (तदा), (एतत्) सर्वस्त्रीभिः श्रुतम्।

ਕਹੇ ਏਮ ਸੀਤਾ ਪੁਨਰ ਬੈਨ ਰਾਮੰ ॥
कहे एम सीता पुनर बैन रामं ॥

कदाचित् सर्वाः स्त्रियः सीता गर्भवती इति श्रुत्वा ततः सीता रामम् अवदत् :

ਫਿਰਯੋ ਬਾਗ ਬਾਗੰ ਬਿਦਾ ਨਾਥ ਦੀਜੈ ॥
फिरयो बाग बागं बिदा नाथ दीजै ॥

उद्याने बहुकालं गृहीतवान्, अधुना मां प्रेषयतु।

ਸੁਨੋ ਪ੍ਰਾਨ ਪਿਆਰੇ ਇਹੈ ਕਾਜ ਕੀਜੈ ॥੭੨੧॥
सुनो प्रान पिआरे इहै काज कीजै ॥७२१॥

विदां कुरु मे प्रभो वने पर्याप्तं भ्रमितः ॥७२१॥

ਦੀਯੌ ਰਾਮ ਸੰਗੰ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਕੁਮਾਰੰ ॥
दीयौ राम संगं सुमित्रा कुमारं ॥

श्रीरामः लचमनं सह प्रेषितवान्

ਦਈ ਜਾਨਕੀ ਸੰਗ ਤਾ ਕੇ ਸੁਧਾਰੰ ॥
दई जानकी संग ता के सुधारं ॥

रामः लक्ष्मणेन सह सीतां प्रेषितवान्

ਜਹਾ ਘੋਰ ਸਾਲੰ ਤਮਾਲੰ ਬਿਕ੍ਰਾਲੰ ॥
जहा घोर सालं तमालं बिक्रालं ॥

यत्र विशालाः सालाः तमालस्य च घोराः पक्षाः आसन्,

ਤਹਾ ਸੀਅ ਕੋ ਛੋਰ ਆਇਯੋ ਉਤਾਲੰ ॥੭੨੨॥
तहा सीअ को छोर आइयो उतालं ॥७२२॥

लक्ष्मणः तां विहारवने त्यक्तवान् यत्र सालतमालवृक्षाः वैधानिकाः आसन्।७२२।

ਬਨੰ ਨਿਰਜਨੰ ਦੇਖ ਕੈ ਕੈ ਅਪਾਰੰ ॥
बनं निरजनं देख कै कै अपारं ॥

अपार निर्जन बाण देख सीता जाना

ਬਨੰਬਾਸ ਜਾਨਯੋ ਦਯੋ ਰਾਵਣਾਰੰ ॥
बनंबास जानयो दयो रावणारं ॥

विजने वने विज्ञाय सीता रामः प्रव्रजितः इति

ਰੁਰੋਦੰ ਸੁਰ ਉਚੰ ਪਪਾਤੰਤ ਪ੍ਰਾਨੰ ॥
रुरोदं सुर उचं पपातंत प्रानं ॥

(एवमेव) उच्चैः स्वरेण रोदितुम् आरब्धा, (एवं) प्राणवर्जिता च पतिता, ।

ਰਣੰ ਜੇਮ ਵੀਰੰ ਲਗੇ ਮਰਮ ਬਾਨੰ ॥੭੨੩॥
रणं जेम वीरं लगे मरम बानं ॥७२३॥

तत्र सा गुह्यभागेषु बाणेन योद्धा इव उच्चैः स्वरेण घातकशब्देन रोदितुम् आरब्धा।723।

ਸੁਨੀ ਬਾਲਮੀਕੰ ਸ੍ਰੁਤੰ ਦੀਨ ਬਾਨੀ ॥
सुनी बालमीकं स्रुतं दीन बानी ॥

बाल्मिकः कर्णैः सीतायाः दीनबणीं श्रुतवान्

ਚਲਯੋ ਕਉਕ ਚਿਤੰ ਤਜੀ ਮੋਨ ਧਾਨੀ ॥
चलयो कउक चितं तजी मोन धानी ॥

एतां वाणीं श्रुत्वा वाल्मीकिमुनिः मौनं त्यक्त्वा विस्मयेन उद्घोषयन् सीतां प्रति अगच्छत्

ਸੀਆ ਸੰਗਿ ਲੀਨੇ ਗਯੋ ਧਾਮ ਆਪੰ ॥
सीआ संगि लीने गयो धाम आपं ॥

सः सीतया सह स्वस्थानं गतः

ਮਨੋ ਬਚ ਕਰਮੰ ਦੁਰਗਾ ਜਾਪ ਜਾਪੰ ॥੭੨੪॥
मनो बच करमं दुरगा जाप जापं ॥७२४॥

सः सीतया सह स्वगृहं प्रत्यागतवान् मनसा वाचा कर्मणा श्रुगनाम पुनः पुनः।७२४।