श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 96


ਮਾਨੋ ਮਹਾ ਬਨ ਮੈ ਬਰ ਬ੍ਰਿਛਨ ਕਾਟਿ ਕੈ ਬਾਢੀ ਜੁਦੇ ਕੈ ਧਰੇ ਹੈ ॥੧੯੧॥
मानो महा बन मै बर ब्रिछन काटि कै बाढी जुदे कै धरे है ॥१९१॥

वृक्षा इव प्रतीयते पृथक्पृथक् च ।१९१.,

ਮਾਰ ਲਇਓ ਦਲੁ ਅਉਰ ਭਜਿਓ ਮਨ ਮੈ ਤਬ ਕੋਪ ਨਿਸੁੰਭ ਕਰਿਓ ਹੈ ॥
मार लइओ दलु अउर भजिओ मन मै तब कोप निसुंभ करिओ है ॥

यदा काश्चन सेना हता केश्चिद् पलायिताः तदा निसुम्भः मनसि अतीव उग्रः अभवत् ।,

ਚੰਡਿ ਕੇ ਸਾਮੁਹੇ ਆਨਿ ਅਰਿਓ ਅਤਿ ਜੁਧੁ ਕਰਿਓ ਪਗੁ ਨਾਹਿ ਟਰਿਓ ਹੈ ॥
चंडि के सामुहे आनि अरिओ अति जुधु करिओ पगु नाहि टरिओ है ॥

सः चण्डी इत्यस्य पुरतः दृढतया स्थित्वा हिंसकं युद्धं कृतवान्, सः एकं पदमपि न निवृत्तः।,

ਚੰਡਿ ਕੇ ਬਾਨ ਲਗਿਓ ਮੁਖ ਦੈਤ ਕੇ ਸ੍ਰਉਨ ਸਮੂਹ ਧਰਾਨਿ ਪਰਿਓ ਹੈ ॥
चंडि के बान लगिओ मुख दैत के स्रउन समूह धरानि परिओ है ॥

चण्डीः बाणाः राक्षसानां मुखं प्रहृत्य महतीं रक्तं पृथिव्यां उड्डीयत।,

ਮਾਨਹੁ ਰਾਹੁ ਗ੍ਰਸਿਓ ਨਭਿ ਭਾਨੁ ਸੁ ਸ੍ਰਉਨਤ ਕੋ ਅਤਿ ਬਉਨ ਕਰਿਓ ਹੈ ॥੧੯੨॥
मानहु राहु ग्रसिओ नभि भानु सु स्रउनत को अति बउन करिओ है ॥१९२॥

इदं प्रतीयते यत् राहुः आकाशे सूर्यं गृहीतवान्, तस्य परिणामः सूर्येण रक्तस्य महती उत्कीर्णनम्।।192.,

ਸਾਗ ਸੰਭਾਰਿ ਕਰੰ ਬਲੁ ਧਾਰ ਕੈ ਚੰਡਿ ਦਈ ਰਿਪੁ ਭਾਲ ਮੈ ਐਸੇ ॥
साग संभारि करं बलु धार कै चंडि दई रिपु भाल मै ऐसे ॥

शूलं हस्ते धारयन् चाण्डी महाबलेन शत्रुस्य ललाटे एवं क्षिप्तवती,,

ਜੋਰ ਕੈ ਫੋਰ ਗਈ ਸਿਰ ਤ੍ਰਾਨ ਕੋ ਪਾਰ ਭਈ ਪਟ ਫਾਰਿ ਅਨੈਸੇ ॥
जोर कै फोर गई सिर त्रान को पार भई पट फारि अनैसे ॥

यत् शिरस्त्राणं पटवत् विदारयति स्म।,

ਸ੍ਰਉਨ ਕੀ ਧਾਰ ਚਲੀ ਪਥ ਊਰਧ ਸੋ ਉਪਮਾ ਸੁ ਭਈ ਕਹੁ ਕੈਸੇ ॥
स्रउन की धार चली पथ ऊरध सो उपमा सु भई कहु कैसे ॥

ऊर्ध्वं निर्वहन्तं रक्तप्रवाहं, तस्य विषये कविना का उपमा कल्पिता?,

ਮਾਨੋ ਮਹੇਸ ਕੇ ਤੀਸਰੇ ਨੈਨ ਕੀ ਜੋਤ ਉਦੋਤ ਭਈ ਖੁਲ ਤੈਸੇ ॥੧੯੩॥
मानो महेस के तीसरे नैन की जोत उदोत भई खुल तैसे ॥१९३॥

शिवस्य तृतीयस्य नेत्रस्य उद्घाटनेन ज्योतिः इव धारा इव आविर्भूतः।१९३।,

ਦੈਤ ਨਿਕਾਸ ਕੈ ਸਾਗ ਵਹੈ ਬਲਿ ਕੈ ਤਬ ਚੰਡਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕੇ ਦੀਨੀ ॥
दैत निकास कै साग वहै बलि कै तब चंडि प्रचंड के दीनी ॥

स राक्षसः बलेन तं शूलं निष्कास्य तेनैव वेगेन चण्डीं तेन प्रहृतवान् ।,

ਜਾਇ ਲਗੀ ਤਿਹ ਕੇ ਮੁਖ ਮੈ ਬਹਿ ਸ੍ਰਉਨ ਪਰਿਓ ਅਤਿ ਹੀ ਛਬਿ ਕੀਨੀ ॥
जाइ लगी तिह के मुख मै बहि स्रउन परिओ अति ही छबि कीनी ॥

शूलेन देवीमुखं प्रहृत्य तस्याः मुखात् रक्तप्रवाहः अभवत्, येन भव्यं दृश्यं निर्मितम् ।,

ਇਉ ਉਪਮਾ ਉਪਜੀ ਮਨ ਮੈ ਕਬਿ ਨੇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਸੋਈ ਕਹਿ ਦੀਨੀ ॥
इउ उपमा उपजी मन मै कबि ने इह भाति सोई कहि दीनी ॥

कविस्य मनसि या उपमा उद्भूता, सा एवं वक्तुं शक्यते:,

ਮਾਨਹੁ ਸਿੰਗਲ ਦੀਪ ਕੀ ਨਾਰਿ ਗਰੇ ਮੈ ਤੰਬੋਰ ਕੀ ਪੀਕ ਨਵੀਨੀ ॥੧੯੪॥
मानहु सिंगल दीप की नारि गरे मै तंबोर की पीक नवीनी ॥१९४॥

लङ्कायाः सुन्दरतमस्य कण्ठे चर्विततापारीपत्रस्य लारं दृश्यमानं भवति इव अहं प्रतीयते स्म।१९४.,

ਜੁਧੁ ਨਿਸੁੰਭ ਕਰਿਓ ਅਤਿ ਹੀ ਜਸੁ ਇਆ ਛਬਿ ਕੋ ਕਬਿ ਕੋ ਬਰਨੈ ॥
जुधु निसुंभ करिओ अति ही जसु इआ छबि को कबि को बरनै ॥

निसुम्भः अतीव उग्रं युद्धं कृतवान् यत् कविः तस्य तेजः वर्णयितुं शक्नोति?,

ਨਹਿ ਭੀਖਮ ਦ੍ਰੋਣਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਰੁ ਦ੍ਰੋਣਜ ਭੀਮ ਨ ਅਰਜਨ ਅਉ ਕਰਨੈ ॥
नहि भीखम द्रोणि क्रिपा अरु द्रोणज भीम न अरजन अउ करनै ॥

एतादृशं युद्धं भीष्म-द्रोणाचार्य-कृपाचर्य-भीम-अर्जुन-करणेन न कृतम्।,

ਬਹੁ ਦਾਨਵ ਕੇ ਤਨ ਸ੍ਰਉਨ ਕੀ ਧਾਰ ਛੁਟੀ ਸੁ ਲਗੇ ਸਰ ਕੇ ਫਰਨੈ ॥
बहु दानव के तन स्रउन की धार छुटी सु लगे सर के फरनै ॥

रक्तप्रवाहः बहूनां राक्षसानां शरीरेभ्यः प्रवहति, यतः तेषां बाणैः विद्धाः।,

ਜਨੁ ਰਾਤਿ ਕੈ ਦੂਰਿ ਬਿਭਾਸ ਦਸੋ ਦਿਸ ਫੈਲਿ ਚਲੀ ਰਵਿ ਕੀ ਕਿਰਨੈ ॥੧੯੫॥
जनु राति कै दूरि बिभास दसो दिस फैलि चली रवि की किरनै ॥१९५॥

इदं प्रतीयते यत् रात्रिसमाप्त्यर्थं सूर्यकिरणाः प्रदोषे सर्वदशदिशाभ्यां प्रकीर्णन्ति।।195.,

ਚੰਡਿ ਲੈ ਚਕ੍ਰ ਧਸੀ ਰਨ ਮੈ ਰਿਸਿ ਕ੍ਰੁਧ ਕੀਓ ਬਹੁ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ॥
चंडि लै चक्र धसी रन मै रिसि क्रुध कीओ बहु दानव मारे ॥

चक्रेण चण्डी रणक्षेत्रे प्रविश्य क्रोधेन च बहूनि राक्षसान् हतवती।,

ਫੇਰਿ ਗਦਾ ਗਹਿ ਕੈ ਲਹਿ ਕੈ ਚਹਿ ਕੈ ਰਿਪੁ ਸੈਨ ਹਤੀ ਲਲਕਾਰੇ ॥
फेरि गदा गहि कै लहि कै चहि कै रिपु सैन हती ललकारे ॥

ततः सा गदां गृहीत्वा परिभ्रमति स्म, तत् स्फुरति स्म ततः उच्चैः उद्घोषयति स्म, सा तेन शत्रुसैन्यं मारितवती।

ਲੈ ਕਰ ਖਗ ਅਦਗ ਮਹਾ ਸਿਰ ਦੈਤਨ ਕੇ ਬਹੁ ਭੂ ਪਰ ਝਾਰੇ ॥
लै कर खग अदग महा सिर दैतन के बहु भू पर झारे ॥

स्वभूमिं स्फुरन्तं खड्गं गृहीत्वा महतीं राक्षसानां शिरः क्षिप्तवती विकीर्णवती च।,

ਰਾਮ ਕੇ ਜੁਧ ਸਮੇ ਹਨੂਮਾਨਿ ਜੁਆਨ ਮਨੋ ਗਰੂਏ ਗਿਰ ਡਾਰੇ ॥੧੯੬॥
राम के जुध समे हनूमानि जुआन मनो गरूए गिर डारे ॥१९६॥

इदं प्रतीयते यत् रामचन्द्रेण कृतयुद्धे महाबलेन हनुमतेन महापर्वताः पातिताः।१९६।,

ਦਾਨਵ ਏਕ ਬਡੋ ਬਲਵਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲੈ ਪਾਨਿ ਹਕਾਰ ਕੈ ਧਾਇਓ ॥
दानव एक बडो बलवान क्रिपान लै पानि हकार कै धाइओ ॥

एकः अतिबला राक्षसः खड्गहस्ते धारयन् उच्चैः उद्घोषयन् धावन् आगतः।,

ਕਾਢੁ ਕੈ ਖਗ ਸੁ ਚੰਡਿਕਾ ਮਿਆਨ ਤੇ ਤਾ ਤਨ ਬੀਚ ਭਲੇ ਬਰਿ ਲਾਇਓ ॥
काढु कै खग सु चंडिका मिआन ते ता तन बीच भले बरि लाइओ ॥

चण्डी म्यानात् द्विधातुं खड्गं निष्कास्य महता बलेन राक्षसस्य शरीरं प्रहृतवती।,

ਟੂਟ ਪਰਿਓ ਸਿਰ ਵਾ ਧਰਿ ਤੇ ਜਸੁ ਇਆ ਛਬਿ ਕੋ ਕਵਿ ਕੇ ਮਨਿ ਆਇਓ ॥
टूट परिओ सिर वा धरि ते जसु इआ छबि को कवि के मनि आइओ ॥

तस्य शिरः भग्नं भूमौ पतितं, कविना एवं कल्पिता एषा उपमा।,