श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 111


ਫਿਕਰੰਤ ਸਿਆਰ ਬਸੇਖਯੰ ॥੧੪॥੧੩੬॥
फिकरंत सिआर बसेखयं ॥१४॥१३६॥

गर्जन्ति बहवः योद्धाः प्रसीदन्ति च विशेषतः शृगालाः ॥१४.१३६॥

ਹਰਖੰਤ ਸ੍ਰੋਣਤਿ ਰੰਗਣੀ ॥
हरखंत स्रोणति रंगणी ॥

रक्ते रञ्जितम्

ਬਿਹਰੰਤ ਦੇਬਿ ਅਭੰਗਣੀ ॥
बिहरंत देबि अभंगणी ॥

अमृता दुर्गा रक्तरञ्जिका कार्यप्रीता चरति।

ਬਬਕੰਤ ਕੇਹਰ ਡੋਲਹੀ ॥
बबकंत केहर डोलही ॥

सिंहः ('केहरः') गर्जन् परिभ्रमति स्म

ਰਣਿ ਅਭੰਗ ਕਲੋਲਹੀ ॥੧੫॥੧੩੭॥
रणि अभंग कलोलही ॥१५॥१३७॥

गर्जति सिंहः धावति तथा तथा रणक्षेत्रे निरन्तरस्थितिः।।15।137।।

ਢਮ ਢਮਤ ਢੋਲ ਢਮਕਯੰ ॥
ढम ढमत ढोल ढमकयं ॥

ढोलः ताडयति स्म।

ਧਮ ਧਮਤ ਸਾਗ ਧਮਕਯੰ ॥
धम धमत साग धमकयं ॥

दुन्दुभिः प्रतिध्वन्यन्ते खड्गाः च क्रन्दन्ति।

ਬਹ ਬਹਤ ਕ੍ਰੁਧ ਕ੍ਰਿਪਾਣਯੰ ॥
बह बहत क्रुध क्रिपाणयं ॥

(वीराः योद्धा) क्रोधेन क्रुद्धाः किर्पान् धारयन्ति स्म

ਜੁਝੈਤ ਜੋਧ ਜੁਆਣਯੰ ॥੧੬॥੧੩੮॥
जुझैत जोध जुआणयं ॥१६॥१३८॥

खड्गान् प्रहरन्ति योद्धा महाक्रोधाः ॥१६.१३८॥

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਭਜੀ ਚਮੂੰ ਸਬ ਦਾਨਵੀ ਸੁੰਭ ਨਿਰਖ ਨਿਜ ਨੈਣ ॥
भजी चमूं सब दानवी सुंभ निरख निज नैण ॥

स्वचक्षुषा दृष्ट्वा धावन्तं राक्षससेनम् |

ਨਿਕਟ ਬਿਕਟ ਭਟ ਜੇ ਹੁਤੇ ਤਿਨ ਪ੍ਰਤਿ ਬੁਲਿਯੋ ਬੈਣ ॥੧੭॥੧੩੯॥
निकट बिकट भट जे हुते तिन प्रति बुलियो बैण ॥१७॥१३९॥

सुम्भः समीपस्थितान् योद्धान् महाबलान् प्राह ॥१७.१३९॥

ਨਰਾਜ ਛੰਦ ॥
नराज छंद ॥

नाराज स्तन्जा

ਨਿਸੁੰਭ ਸੁੰਭ ਕੋਪ ਕੈ ॥
निसुंभ सुंभ कोप कै ॥

सुम्भा क्रोधेन पृथिव्यां पतिता |

ਪਠਿਯੋ ਸੁ ਪਾਵ ਰੋਪ ਕੈ ॥
पठियो सु पाव रोप कै ॥

पृथिव्यां पादं स्रिक् कृत्वा सुम्भः निसुम्भं प्रेषितवान् इति

ਕਹਿਯੋ ਕਿ ਸੀਘ੍ਰ ਜਾਈਯੋ ॥
कहियो कि सीघ्र जाईयो ॥

उवाच च शीघ्रं गच्छतु

ਦ੍ਰੁਗਾਹਿ ਬਾਧ ਲ੍ਰਯਾਈਯੋ ॥੧੮॥੧੪੦॥
द्रुगाहि बाध ल्रयाईयो ॥१८॥१४०॥

सद्यः गत्वा दुर्गां बद्ध्वा आनय ॥१८.१४०॥

ਚੜ੍ਯੋ ਸੁ ਸੈਣ ਸਜਿ ਕੈ ॥
चड़्यो सु सैण सजि कै ॥

सः सेनायाः अलङ्कारेन क्रुद्धः अभवत्

ਸਕੋਪ ਸੂਰ ਗਜਿ ਕੈ ॥
सकोप सूर गजि कै ॥

गर्जन् महाक्रोधः स सैन्येन सह अग्रे गतः ।

ਉਠੈ ਬਜੰਤ੍ਰ ਬਾਜਿ ਕੈ ॥
उठै बजंत्र बाजि कै ॥

(सैनिकाः) घण्टां वादयन्तः स्थगितवन्तः।

ਚਲਿਯੋ ਸੁਰੇਸੁ ਭਾਜਿ ਕੈ ॥੧੯॥੧੪੧॥
चलियो सुरेसु भाजि कै ॥१९॥१४१॥

तूर्याणि तुरङ्गानि श्रुत्वा येन देवराजः पलायितः।१९।१४१।।

ਅਨੰਤ ਸੂਰ ਸੰਗਿ ਲੈ ॥
अनंत सूर संगि लै ॥

असंख्यनायकान् स्वेन सह नीत्वा

ਚਲਿਯੋ ਸੁ ਦੁੰਦਭੀਨ ਦੈ ॥
चलियो सु दुंदभीन दै ॥

सः ढोलकं ताडयन् असंख्यातान् योद्धान् स्वेन सह गृहीत्वा अग्रे गतः ।

ਹਕਾਰਿ ਸੂਰਮਾ ਭਰੇ ॥
हकारि सूरमा भरे ॥

सर्वे योद्धा आहूताः सङ्गृहीताः ('पूरिताः')।

ਬਿਲੋਕਿ ਦੇਵਤਾ ਡਰੇ ॥੨੦॥੧੪੨॥
बिलोकि देवता डरे ॥२०॥१४२॥

आहूय सङ्गृह्य तावन्तः शूरान् योद्धान् दृष्ट्वा देवा भीताः ॥२०.१४२॥

ਮਧੁਭਾਰ ਛੰਦ ॥
मधुभार छंद ॥

मधुभर स्तन्जा

ਕੰਪਿਯੋ ਸੁਰੇਸ ॥
कंपियो सुरेस ॥

इन्द्रः कम्पितः, २.

ਬੁਲਿਯੋ ਮਹੇਸ ॥
बुलियो महेस ॥

वेपमानो देवराजः सर्वदुःखदशां शिवं प्रति अवदत्।

ਕਿਨੋ ਬਿਚਾਰ ॥
किनो बिचार ॥

परामर्शं कृतवान् (आत्ममध्ये)।

ਪੁਛੇ ਜੁਝਾਰ ॥੨੧॥੧੪੩॥
पुछे जुझार ॥२१॥१४३॥

विसृज्य सर्वान् फेफ्लेक्सान् शिवः पप्रच्छ योद्धानां संख्याम् ॥२१.१४३॥

ਕੀਜੈ ਸੁ ਮਿਤ੍ਰ ॥
कीजै सु मित्र ॥

हे मित्र !

ਕਉਨੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ॥
कउने चरित्र ॥

(सः अपि तं पृष्टवान्) अन्येषां सर्वेषां सर्वेषां सम्भाव्यसाधनानाम् मित्रतां कर्तुं

ਜਾਤੇ ਸੁ ਮਾਇ ॥
जाते सु माइ ॥

येन दुर्गा माता'

ਜੀਤੈ ਬਨਾਇ ॥੨੨॥੧੪੪॥
जीतै बनाइ ॥२२॥१४४॥

यथा जगत्मातुः विजयः निश्चयः।।22।144।।

ਸਕਤੈ ਨਿਕਾਰ ॥
सकतै निकार ॥

(तस्य अपारं) शक्तयः

ਭੇਜੋ ਅਪਾਰ ॥
भेजो अपार ॥

सर्वाणि शक्तिः बहिः आनय युद्धे प्रेषयतु

ਸਤ੍ਰਨ ਜਾਇ ॥
सत्रन जाइ ॥

प्रेषय च (युद्धाय)।

ਹਨਿ ਹੈ ਰਿਸਾਇ ॥੨੩॥੧੪੫॥
हनि है रिसाइ ॥२३॥१४५॥

यथा शत्रून् पुरतः गत्वा महाक्रोधाः तान् नाशयन्ति।।23.145।।

ਸੋਈ ਕਾਮ ਕੀਨ ॥
सोई काम कीन ॥

(ते) महादेवाः

ਦੇਵਨ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥
देवन प्रबीन ॥

यथोपदिष्टं देवाः प्राज्ञैः कृताः |

ਸਕਤੈ ਨਿਕਾਰਿ ॥
सकतै निकारि ॥

(तस्य) अपारशक्तयः आकर्षयित्वा

ਭੇਜੀ ਅਪਾਰ ॥੨੪॥੧੪੬॥
भेजी अपार ॥२४॥१४६॥

असीमशक्तयः च स्वान्तरात् रणक्षेत्रं प्रति प्रेषितवन्तः।।24.146।

ਬ੍ਰਿਧ ਨਰਾਜ ਛੰਦ ॥
ब्रिध नराज छंद ॥

बिराध निरराज स्तंजा

ਚਲੀ ਸਕਤਿ ਸੀਘ੍ਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਣਿ ਪਾਣਿ ਧਾਰ ਕੈ ॥
चली सकति सीघ्र स्री क्रिपाणि पाणि धार कै ॥

सद्यः शक्तयः खड्गं धारयित्वा युद्धक्षेत्रं प्रति गतवन्तः

ਉਠੇ ਸੁ ਗ੍ਰਿਧ ਬ੍ਰਿਧ ਡਉਰ ਡਾਕਣੀ ਡਕਾਰ ਕੈ ॥
उठे सु ग्रिध ब्रिध डउर डाकणी डकार कै ॥

तेषां सह च महान् गृध्राः nd belching पिशाचाः धावितवन्तः।

ਹਸੇ ਸੁ ਰੰਗ ਕੰਕ ਬੰਕਯੰ ਕਬੰਧ ਅੰਧ ਉਠਹੀ ॥
हसे सु रंग कंक बंकयं कबंध अंध उठही ॥

घोराः काकाः स्मितं कृत्वा अन्धाः शिरःशरीराः अपि चलन्ति स्म ।

ਬਿਸੇਖ ਦੇਵਤਾ ਰੁ ਬੀਰ ਬਾਣ ਧਾਰ ਬੁਠਹੀ ॥੨੫॥੧੪੭॥
बिसेख देवता रु बीर बाण धार बुठही ॥२५॥१४७॥

इतः पार्श्वाद्देवादयः वीराः दण्डवृष्टिं प्रारब्धाः ॥२५.१४७॥

ਰਸਾਵਲ ਛੰਦ ॥
रसावल छंद ॥

रसावल स्तन्जा

ਸਬੈ ਸਕਤਿ ਐ ਕੈ ॥
सबै सकति ऐ कै ॥

सर्वाणि शक्तयः (देवानाम्) आगताः

ਚਲੀ ਸੀਸ ਨਿਐ ਕੈ ॥
चली सीस निऐ कै ॥

आगताः सर्वे शक्तयः नमस्कृत्य गच्छन्ति स्म।

ਮਹਾ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ॥
महा असत्र धारे ॥

(ते) महाशस्त्राणि वहन्तः

ਮਹਾ ਬੀਰ ਮਾਰੇ ॥੨੬॥੧੪੮॥
महा बीर मारे ॥२६॥१४८॥

घोरबाहुधारिणः बहून् महायोधाः ॥२६.१४८॥

ਮੁਖੰ ਰਕਤ ਨੈਣੰ ॥
मुखं रकत नैणं ॥

(तेषां) मुखात् नेत्रेभ्यः च रक्तं निर्गच्छति स्म

ਬਕੈ ਬੰਕ ਬੈਣੰ ॥
बकै बंक बैणं ॥

तेषां मुखं नेत्रं च रक्तेन रक्तं कृत्वा मुखात् आह्वानात्मकानि वचनानि उच्चारयन्ति।

ਧਰੇ ਅਸਤ੍ਰ ਪਾਣੰ ॥
धरे असत्र पाणं ॥

(तेषां) हस्तेषु शस्त्राणि सन्ति

ਕਟਾਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ ॥੨੭॥੧੪੯॥
कटारी क्रिपाणं ॥२७॥१४९॥

बाहू खड्गं खड्गं च हस्तेषु धारयन्ति।27.149।

ਉਤੈ ਦੈਤ ਗਾਜੇ ॥
उतै दैत गाजे ॥

ततः दैत्याः गर्जन्ति स्म,

ਤੁਰੀ ਨਾਦ ਬਾਜੇ ॥
तुरी नाद बाजे ॥

परतः दानवः गर्जन्ति तूर्याः प्रतिध्वनिताः ।

ਧਾਰੇ ਚਾਰ ਚਰਮੰ ॥
धारे चार चरमं ॥

हस्तेषु सुन्दराणि कवचानि धारितानि आसन्

ਸ੍ਰਜੇ ਕ੍ਰੂਰ ਬਰਮੰ ॥੨੮॥੧੫੦॥
स्रजे क्रूर बरमं ॥२८॥१५०॥

क्रूरकवचधारिणः, हस्तेषु विस्मयकवचाः।२८।१५०।

ਚਹੂੰ ਓਰ ਗਰਜੇ ॥
चहूं ओर गरजे ॥

(दिग्गजाः) चतुष्टयतः गर्जन्ति, २.

ਸਬੈ ਦੇਵ ਲਰਜੇ ॥
सबै देव लरजे ॥

चतुष्टयतः गर्जितुं आरब्धाः तेषां वाणीं श्रुत्वा सर्वे देवा कम्पिताः।

ਛੁਟੇ ਤਿਛ ਤੀਰੰ ॥
छुटे तिछ तीरं ॥

तीक्ष्णाः बाणाः मुक्ताः भवन्ति स्म च

ਕਟੇ ਚਉਰ ਚੀਰੰ ॥੨੯॥੧੫੧॥
कटे चउर चीरं ॥२९॥१५१॥

तीक्ष्णाः बाणाः विदीर्णाः वस्त्राः मक्षिकाः च विदीर्णाः।।२९।१५१।।

ਰੁਸੰ ਰੁਦ੍ਰ ਰਤੇ ॥
रुसं रुद्र रते ॥

(सर्वे) रौद्ररसेन मत्ताः आसन्

ਮਹਾ ਤੇਜ ਤਤੇ ॥
महा तेज तते ॥

अत्यन्तं उग्रतया मत्ताः दृश्यन्ते योधाः दीप्तवक्त्राः ।

ਕਰੀ ਬਾਣ ਬਰਖੰ ॥
करी बाण बरखं ॥

बाणप्रहारार्थं प्रयुक्तः ।

ਭਰੀ ਦੇਬਿ ਹਰਖੰ ॥੩੦॥੧੫੨॥
भरी देबि हरखं ॥३०॥१५२॥

अतीव प्रसन्ना देवी बाणवृष्टिं प्रारब्धा।।30.152।।

ਇਤੇ ਦੇਬਿ ਮਾਰੈ ॥
इते देबि मारै ॥

इतः सा देवी हन्ति स्म,

ਉਤੈ ਸਿੰਘੁ ਫਾਰੈ ॥
उतै सिंघु फारै ॥

अस्मिन् पार्श्वे देवी वधव्यस्तः परतः सिंहः सर्वान् विदारयति ।

ਗਣੰ ਗੂੜ ਗਰਜੈ ॥
गणं गूड़ गरजै ॥

(शिव) गणाः गम्भीरं गर्जनं कुर्वन्तः आसन्

ਸਬੈ ਦੈਤ ਲਰਜੇ ॥੩੧॥੧੫੩॥
सबै दैत लरजे ॥३१॥१५३॥

शिवस्य गणनादं श्रुत्वा भीता दानवाः ॥३१.१५३॥