श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 761


ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਪਾਛੇ ਦੀਜੀਐ ॥
जा चर कहि नाइक पद पाछे दीजीऐ ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰੀਐ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति उचारीऐ ॥

तदनन्तरं अन्ते शत्रुशब्दं पठन्तु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਬਿਚਾਰੀਐ ॥੮੧੦॥
हो सकल तुपक के नाम सुमंत्र बिचारीऐ ॥८१०॥

प्रथमं “जल्नि” इति शब्दं वदन् ततः “जा-चर-नायकं शत्रुश्च” इति शब्दान् योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि अवगन्तुम्।८१०।

ਆਦਿ ਤਰੰਗਨਿ ਸਬਦ ਉਚਾਰੋ ਜਾਨਿ ਕੈ ॥
आदि तरंगनि सबद उचारो जानि कै ॥

प्रथमं 'तरङ्गणी' (तरङ्गनदीनां भूमिः) इति शब्दस्य उच्चारणेन ।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਬਹੁਰੋ ਠਾਨਿ ਕੈ ॥
जा चर कहि नाइक पद बहुरो ठानि कै ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤ ਉਚਾਰੀਐ ॥
सत्रु सबद को ता के अंत उचारीऐ ॥

तदन्ते 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਬਿਚਾਰੀਐ ॥੮੧੧॥
हो सकल तुपक के नाम सुमंत्र बिचारीऐ ॥८११॥

प्रथमं “तारानागनी” इति शब्दं वदतु, ततः “जा-चर-नायकं शत्रुः च” इति वचनं उच्चारय, is way know all the names of Tupak.811.

ਆਦਿ ਕਰਾਰਨਿ ਸਬਦ ਉਚਾਰੋ ਬਕਤ੍ਰ ਤੇ ॥
आदि करारनि सबद उचारो बकत्र ते ॥

प्रथमं 'कारर्णी' (नदीतीरयुक्ता भूमिः) इति शब्दस्य मुखेन उच्चारयन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਉਚਰੋ ਚਿਤ ਤੇ ॥
जा चर कहि नाइक पद उचरो चित ते ॥

अथ चितात् 'जा चारनायक' इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति बखानीऐ ॥

तस्य अन्ते शत्रुशब्दं स्थापयतु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਬੁਧਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥੮੧੨॥
हो सकल तुपक के नाम सुबुधि बखानीऐ ॥८१२॥

प्रथमं “करारिन्” इति शब्दं उच्चारयित्वा “जा-चर-नायक-शत्रु” इति शब्दानां उल्लेखं कृत्वा तुपकस्य नामानि अलं ज्ञातव्यानि।८१२।

ਫੇਨਨਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
फेनननी सबदादि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'फेननी' (फेनयुक्तानां नद्यः भूमिः) इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु ।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਬਹੁਰੋ ਦੀਜੀਐ ॥
जा चर कहि नाइक पद बहुरो दीजीऐ ॥

ततः 'जा चारनायक' इति शब्दान् योजयन्तु ।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति बखानीऐ ॥

तदन्ते शत्रुशब्दं वदन्तु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਬੀਨ ਪਛਾਨੀਐ ॥੮੧੩॥
हो सकल तुपक के नाम प्रबीन पछानीऐ ॥८१३॥

प्रथमं “फेनानी” इति शब्दं कृत्वा ततः “जा-चर-नायकं शत्रुः” इति शब्दान् उच्चारयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि परिचिनुत।८१३।

ਬ੍ਰਿਛ ਕੰਦਨਿਨਿ ਆਦਿ ਬਖਾਨੋ ਜਾਨਿ ਕੈ ॥
ब्रिछ कंदनिनि आदि बखानो जानि कै ॥

प्रथमं 'बृचकाण्डानिनी' (बृचान् स्वप्रवाहेन भङ्गयन्तः नद्यः सह भूमिः) उच्चारयन्तु (शब्दः) ।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਬਹੁਰਿ ਪ੍ਰਮਾਨਿ ਕੈ ॥
जा चर कहि नाइक पद बहुरि प्रमानि कै ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति बखानीऐ ॥

तदन्ते शत्रुशब्दं वदन्तु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਚਤੁਰ ਪਹਿਚਾਨੀਐ ॥੮੧੪॥
हो सकल तुपक के नाम चतुर पहिचानीऐ ॥८१४॥

प्रथमं वराक्ष-कन्दनिनी इति वचनं कृत्वा “जाचार-नायक-शत्रु” इति शब्दस्य उल्लेखं कृत्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।८१४।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਜਲ ਰਸ ਸਨਨੀ ਆਦਿ ਕਹਿ ਜਾ ਚਰ ਪਤਿ ਕਹਿ ਅੰਤਿ ॥
जल रस सननी आदि कहि जा चर पति कहि अंति ॥

प्रथमं 'जल रस सन्नी' (जलसिक्त धरती) (शब्द) इति वदन् अन्ते 'जा चार पति' इति शब्दं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹਿ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਿਕਸਹਿ ਨਾਮ ਅਨੰਤ ॥੮੧੫॥
सत्रु सबद कहि तुपक के निकसहि नाम अनंत ॥८१५॥

प्रथमं “जल-रस-सनानि” इति शब्दं वदन् ततः “जाचार-शत्रु” इति शब्दं उच्चारयित्वा तुपकस्य अनेकानि नामानि निरन्तरं विकसितानि सन्ति।८१५।

ਕ੍ਰਿਤਅਰਿਨੀ ਪਦ ਆਦਿ ਕਹਿ ਜਾ ਚਰ ਨਾਥ ਉਚਾਰਿ ॥
क्रितअरिनी पद आदि कहि जा चर नाथ उचारि ॥

प्रथमं 'कृतारिणी' (उग्रनदीनां भूमिः) इति शब्दं योजयित्वा ततः 'जा चार नाथ' इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਸਤ੍ਰੁ ਉਚਰਿ ਕਰਿ ਤੁਪਕ ਕੇ ਲੀਜੋ ਨਾਮ ਸੁ ਧਾਰ ॥੮੧੬॥
सत्रु उचरि करि तुपक के लीजो नाम सु धार ॥८१६॥

प्रथमं “कृत-अरिणी” इति शब्दस्य उच्चारणं कृत्वा ततः “जाचार-नाथ-शत्रु” इति शब्दान् उक्त्वा तुपकस्य नाम सम्यक् अवगन्तुम्।८१६।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਕ੍ਰਾਰ ਕੰਦਨੀਨਿ ਆਦਿ ਬਖਾਨੋ ॥
क्रार कंदनीनि आदि बखानो ॥

प्रथमं 'क्रर कन्दनिनी' (तटयुक्ताः नद्यः) इति शब्दं स्थापयन्तु ।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਠਾਨੋ ॥
जा चर कहि नाइक पद ठानो ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਬਹੁਰਿ ਭਣਿਜੈ ॥
सत्रु सबद कहु बहुरि भणिजै ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दस्य उच्चारणं कुरुत।

ਨਾਮ ਤੁਫੰਗ ਚੀਨ ਚਿਤਿ ਲਿਜੈ ॥੮੧੭॥
नाम तुफंग चीन चिति लिजै ॥८१७॥

प्रथमं “कारार-कुण्डनी” इति शब्दं उच्चारय, ततः “जाचार-नायक” इति शब्दं योजयित्वा पश्चात् “शत्रुः” इति शब्दं वदन्, तुपकस्य नाम मनसि ज्ञातव्यम्।८१७।

ਕ੍ਰਾਰ ਆਰਿਨੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨੋ ॥
क्रार आरिनी आदि बखानो ॥

प्रथमं 'क्रार अरिणी' इति शब्दं वदतु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਠਾਨੋ ॥
जा चर कहि नाइक पद ठानो ॥

(तस्मिन्) 'जा चार नायक' इति पदं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਬਹੁਰਿ ਉਚਾਰੋ ॥
सत्रु सबद कहु बहुरि उचारो ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दं पठन्तु (तस्मिन्)।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਬਿਚਾਰੋ ॥੮੧੮॥
नाम तुपक के सकल बिचारो ॥८१८॥

प्रथमं “करार-अरिणी” इति उक्त्वा “जाचार-नायकं शत्रुश्च” इति शब्दान् उच्चारयन्तु नद तुपकस्य सर्वाणि नामानि विचार्यताम्।८१८।

ਕਲੁਨਾਸਨਨਿ ਆਦਿ ਭਣਿਜੈ ॥
कलुनासननि आदि भणिजै ॥

प्रथमं 'कलुनासनानि' (पापनाशक गंगा) शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਦਿਜੈ ॥
जा चर कहि नाइक पद दिजै ॥

(ततः) 'जा चार नायक' इति पदं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਤਿਹ ਅੰਤਿ ਉਚਰੀਐ ॥
सत्रु सबद तिह अंति उचरीऐ ॥

तस्य अन्ते शत्रुशब्दं वदतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਬਿਚਰੀਐ ॥੮੧੯॥
नाम तुपक के सकल बिचरीऐ ॥८१९॥

प्रथमं कालिनासिनिशब्दं वदन् जाचार-नायकशब्दं योजयित्वा अन्ते शत्रुशब्दमुच्चारयित्वा तुपकस्य नामानि विचार्यताम्।८१९।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਗੰਗਨਿ ਪਦ ਕੋ ਪ੍ਰਥਮ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
गंगनि पद को प्रथम उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'गङ्गानी' (गंगानदीनां भूमिः) इति शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਬਹੁਰੋ ਦੀਜੀਐ ॥
जा चर कहि नाइक पद बहुरो दीजीऐ ॥

ततः 'जा चार नायक' इति वाक्यं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति बखानीऐ ॥

ततः तस्य अन्ते शत्रुशब्दं स्थापयतु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਬੀਨ ਪਛਾਨੀਐ ॥੮੨੦॥
हो सकल तुपक के नाम प्रबीन पछानीऐ ॥८२०॥

प्रथमं “गङ्गनी” इति शब्दं वदन् ततः “जाचार-नायकं शत्रुश्च” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि परिचिनुत।८२०।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਨੁਵਨਿ ਪਦ ਕੋ ਆਦਿ ਉਚਾਰੋ ॥
जनुवनि पद को आदि उचारो ॥

प्रथमं 'जानुवाणी' (गङ्गा-नद्याः भूमिः) इति श्लोकं जपन्तु ।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਡਾਰੋ ॥
जा चर कहि नाइक पद डारो ॥

ततः 'जा चार नायक' इति श्लोकं पठन्तु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਬਹੁਰਿ ਭਣਿਜੈ ॥
सत्रु सबद कहु बहुरि भणिजै ॥

ततः शत्रुशब्दस्य वर्णनं कुरुत।

ਨਾਮ ਤੁਫੰਗ ਚੀਨ ਚਿਤਿ ਲਿਜੈ ॥੮੨੧॥
नाम तुफंग चीन चिति लिजै ॥८२१॥

प्रथमं जाह्नवीशब्दं उक्त्वा “जाचार-नायकं शत्रुश्च” इति वचनं उच्चारयित्वा एवं प्रकारेण तुपकस्य सर्वाणि नामानि मनसि परिचिनोतु।८२१।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्