श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 69


ਨਚੀ ਡਾਕਿਣੀ ਜੋਗਨੀ ਉਰਧ ਹੇਤੰ ॥੪੮॥
नची डाकिणी जोगनी उरध हेतं ॥४८॥

वीराः स्प्रिट्, भूताः, दानवः, पिशाचाः च नृत्यन्ति। पिशाचाः स्त्रीदानवः शिवश्चैव नृत्यन्ति।।48।।

ਛੁਟੀ ਜੋਗਤਾਰੀ ਮਹਾ ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਗੇ ॥
छुटी जोगतारी महा रुद्र जागे ॥

महारुद्रस्य (शिवस्य) योगसमाधिविघटनेन (घोरयुद्धात्) (सः) प्रबुद्धः;

ਡਗਿਯੋ ਧਿਆਨ ਬ੍ਰਹਮੰ ਸਭੈ ਸਿਧ ਭਾਗੇ ॥
डगियो धिआन ब्रहमं सभै सिध भागे ॥

योगचिन्तनात् बहिः आगत्य परमो रुद्रः प्रबुद्धः। ब्रह्मध्यानं व्यत्यस्तं सर्वे सिद्धाः (निपुणाः) महाभीताः स्वस्थानात् पलायिताः।

ਹਸੇ ਕਿੰਨਰੰ ਜਛ ਬਿਦਿਆਧਰੇਯੰ ॥
हसे किंनरं जछ बिदिआधरेयं ॥

किन्नराः यक्षाः विद्याधराः (अन्यदेवाः) हसन्ति

ਨਚੀ ਅਛਰਾ ਪਛਰਾ ਚਾਰਣੇਯੰ ॥੪੯॥
नची अछरा पछरा चारणेयं ॥४९॥

किन्नरयक्षविद्याधराः प्रहसन्ति नृत्यन्ति च बर्डपत्न्यः।।49।।

ਪਰਿਯੋ ਘੋਰ ਜੁਧੰ ਸੁ ਸੈਨਾ ਪਰਾਨੀ ॥
परियो घोर जुधं सु सैना परानी ॥

घोरयुद्धकारणात् सेना पलायनं प्रारभत ।

ਤਹਾ ਖਾ ਹੁਸੈਨੀ ਮੰਡਿਓ ਬੀਰ ਬਾਨੀ ॥
तहा खा हुसैनी मंडिओ बीर बानी ॥

युद्धं अत्यन्तं घोरम् आसीत्, सेना पलायितवती । महानायकः हुसैनः पलायितस्य दृढतया स्थितवान्। महानायकः हुसैनः क्षेत्रे दृढतया स्थितवान्।

ਉਤੈ ਬੀਰ ਧਾਏ ਸੁ ਬੀਰੰ ਜਸ੍ਵਾਰੰ ॥
उतै बीर धाए सु बीरं जस्वारं ॥

शूरा जसवरी तत्र त्वरितम् |

ਸਬੈ ਬਿਉਤ ਡਾਰੇ ਬਗਾ ਸੇ ਅਸ੍ਵਾਰੰ ॥੫੦॥
सबै बिउत डारे बगा से अस्वारं ॥५०॥

जसवालस्य वीराः तं प्रति धावितवन्तः। अश्ववाहकाः यथा पटं छिन्नन्ति तथा छिन्नन्ति स्म (रजकेन)।५०।

ਤਹਾ ਖਾ ਹੁਸੈਨੀ ਰਹਿਯੋ ਏਕ ਠਾਢੰ ॥
तहा खा हुसैनी रहियो एक ठाढं ॥

केवलं हुसैनीखानः एव तत्र स्थितवान् ।

ਮਨੋ ਜੁਧ ਖੰਭੰ ਰਣਭੂਮ ਗਾਡੰ ॥
मनो जुध खंभं रणभूम गाडं ॥

तत्र हुसैनः भूमौ निहितस्य ध्वजस्य स्तम्भः इव एकः एव स्थितवान् ।

ਜਿਸੈ ਕੋਪ ਕੈ ਕੈ ਹਠੀ ਬਾਣਿ ਮਾਰਿਯੋ ॥
जिसै कोप कै कै हठी बाणि मारियो ॥

(सः) हठो योद्धा क्रुद्धः सन् यं बाणः प्रहरति।

ਤਿਸੈ ਛੇਦ ਕੈ ਪੈਲ ਪਾਰੇ ਪਧਾਰਿਯੋ ॥੫੧॥
तिसै छेद कै पैल पारे पधारियो ॥५१॥

यत्र यत्र सः दृढः योद्धा बाणं विदारयति स्म, तत्र तत्र शरीरं विदारयित्वा बहिः गतः। ५१.

ਸਹੇ ਬਾਣ ਸੂਰੰ ਸਭੈ ਆਣ ਢੂਕੈ ॥
सहे बाण सूरं सभै आण ढूकै ॥

(सः) योद्धा तस्य उपरि (सर्वं) बाणान् वहति स्म। (ततः) सर्वे (तस्य) समीपं गतवन्तः।

ਚਹੂੰ ਓਰ ਤੈ ਮਾਰ ਹੀ ਮਾਰ ਕੂਕੈ ॥
चहूं ओर तै मार ही मार कूकै ॥

शरैः प्रहृताः योद्धाः तस्य विरुद्धं समागताः | चतुर्भ्यः अपि ते हन्तु, हन्तु इति उद्घोषयन्ति स्म ।

ਭਲੀ ਭਾਤਿ ਸੋ ਅਸਤ੍ਰ ਅਉ ਸਸਤ੍ਰ ਝਾਰੇ ॥
भली भाति सो असत्र अउ ससत्र झारे ॥

(हुसैनी) शस्त्राणि कवचानि च सम्यक्,

ਗਿਰੇ ਭਿਸਤ ਕੋ ਖਾ ਹੁਸੈਨੀ ਸਿਧਾਰੇ ॥੫੨॥
गिरे भिसत को खा हुसैनी सिधारे ॥५२॥

शस्त्राणि वहन्तः प्रहृत्य च सुकुशलतया | अन्ते हुसैनः पतित्वा स्वर्गं प्रति प्रस्थितवान्।५२।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਜਬੈ ਹੁਸੈਨੀ ਜੁਝਿਯੋ ਭਯੋ ਸੂਰ ਮਨ ਰੋਸੁ ॥
जबै हुसैनी जुझियो भयो सूर मन रोसु ॥

यदा हुसैनः मारितः तदा योद्धाः अतीव क्रुद्धाः आसन् ।

ਭਾਜਿ ਚਲੇ ਅਵਰੈ ਸਬੈ ਉਠਿਯੋ ਕਟੋਚਨ ਜੋਸ ॥੫੩॥
भाजि चले अवरै सबै उठियो कटोचन जोस ॥५३॥

अन्ये सर्वे पलायिताः, परन्तु कटोचस्य बलानि उत्साहिताः अभवन् । ५३.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਕੋਪਿ ਕਟੋਚਿ ਸਬੈ ਮਿਲਿ ਧਾਏ ॥
कोपि कटोचि सबै मिलि धाए ॥

सर्वे कटोचिः क्रोधेन बहिः आक्रमणं कृतवन्तः।

ਹਿੰਮਤਿ ਕਿੰਮਤਿ ਸਹਿਤ ਰਿਸਾਏ ॥
हिंमति किंमति सहित रिसाए ॥

कटोचसैनिकाः सर्वे हिमत्किम्मतेन सह महाक्रोधाः |

ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਤਬ ਕੀਯਾ ਉਠਾਨਾ ॥
हरी सिंघ तब कीया उठाना ॥

ततः हरिसिंहः आक्रमणं कृतवान्

ਚੁਨਿ ਚੁਨਿ ਹਨੇ ਪਖਰੀਯਾ ਜੁਆਨਾ ॥੫੪॥
चुनि चुनि हने पखरीया जुआना ॥५४॥

ततः अग्रे आगतः हरिसिंहः बहून् शूरान् अश्ववाहनान् मारितवान्।५४

ਨਰਾਜ ਛੰਦ ॥
नराज छंद ॥

नाराज स्तन्जा

ਤਬੈ ਕਟੋਚ ਕੋਪੀਯੰ ॥
तबै कटोच कोपीयं ॥

तदा कटोचाः क्रुद्धाः अभवन्

ਸੰਭਾਰ ਪਾਵ ਰੋਪੀਯੰ ॥
संभार पाव रोपीयं ॥

ततः कटोचराजः क्रुद्धः भूत्वा क्षेत्रे दृढः स्थितः |

ਸਰਕ ਸਸਤ੍ਰ ਝਾਰ ਹੀ ॥
सरक ससत्र झार ही ॥

ते बाहून् परितः चालयन्ति स्म

ਸੁ ਮਾਰਿ ਮਾਰਿ ਉਚਾਰ ਹੀ ॥੫੫॥
सु मारि मारि उचार ही ॥५५॥

सः अच्युतः मृत्युं उद्घोषयन् शस्त्राणि प्रयुञ्जते स्म।५५।

ਚੰਦੇਲ ਚੌਪੀਯੰ ਤਬੈ ॥
चंदेल चौपीयं तबै ॥

ततः चण्डेलराजपूताः (हुसैन्याः साहाय्यार्थम् आगताः) (सावधानम् अपि) अभवन् ।

ਰਿਸਾਤ ਧਾਤ ਭੇ ਸਬੈ ॥
रिसात धात भे सबै ॥

(परतः) चण्डेलराजः क्रुद्धः सन् सर्वान् शरीरेण क्रोधेन आक्रमितवान्।

ਜਿਤੇ ਗਏ ਸੁ ਮਾਰੀਯੰ ॥
जिते गए सु मारीयं ॥

यावन्तः (विरोधिनः अग्रे आगतवन्तः) मारिताः।

ਬਚੇ ਤਿਤੇ ਸਿਧਾਰੀਯੰ ॥੫੬॥
बचे तिते सिधारीयं ॥५६॥

ये तस्य सम्मुखाः हताः, ये च पृष्ठतः अवशिष्टाः, ते पलायिताः।५६।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਸਾਤ ਸਵਾਰਨ ਕੈ ਸਹਿਤ ਜੂਝੇ ਸੰਗਤ ਰਾਇ ॥
सात सवारन कै सहित जूझे संगत राइ ॥

(संगितासिंहः) सप्तसहचरैः सह मृतः ।

ਦਰਸੋ ਸੁਨਿ ਜੁਝੈ ਤਿਨੈ ਬਹੁਰਿ ਜੁਝਤ ਭਯੋ ਆਇ ॥੫੭॥
दरसो सुनि जुझै तिनै बहुरि जुझत भयो आइ ॥५७॥

यदा दर्शो ज्ञातवान् तदा सः अपि क्षेत्रे आगत्य मृतः । ५७.

ਹਿੰਮਤ ਹੂੰ ਉਤਰਿਯੋ ਤਹਾ ਬੀਰ ਖੇਤ ਮਝਾਰ ॥
हिंमत हूं उतरियो तहा बीर खेत मझार ॥

अथ हिम्मतः युद्धक्षेत्रे आगतः।

ਕੇਤਨ ਕੇ ਤਨਿ ਘਾਇ ਸਹਿ ਕੇਤਨਿ ਕੇ ਤਨਿ ਝਾਰਿ ॥੫੮॥
केतन के तनि घाइ सहि केतनि के तनि झारि ॥५८॥

सः अनेकाः व्रणाः प्राप्य अन्येषु कतिपयेषु शस्त्राणि प्रहृतवान्।५८।

ਬਾਜ ਤਹਾ ਜੂਝਤ ਭਯੋ ਹਿੰਮਤ ਗਯੋ ਪਰਾਇ ॥
बाज तहा जूझत भयो हिंमत गयो पराइ ॥

तस्य अश्वः तत्र हतः, परन्तु हिम्मतः पलायितवान् ।

ਲੋਥ ਕ੍ਰਿਪਾਲਹਿ ਕੀ ਨਮਿਤ ਕੋਪਿ ਪਰੇ ਅਰਿ ਰਾਇ ॥੫੯॥
लोथ क्रिपालहि की नमित कोपि परे अरि राइ ॥५९॥

कटोचस्य योद्धाः स्वस्य राजा किर्पालस्य मृतशरीरं हर्तुं महता क्रोधेन आगतवन्तः।59.

ਰਸਾਵਲ ਛੰਦ ॥
रसावल छंद ॥

रसावल स्तन्जा

ਬਲੀ ਬੈਰ ਰੁਝੈ ॥
बली बैर रुझै ॥

युद्धे प्रवृत्ताः योद्धाः

ਸਮੁਹਿ ਸਾਰ ਜੁਝੈ ॥
समुहि सार जुझै ॥

योद्धाः प्रतिशोधं कर्तुं व्यस्ताः भवन्ति, ते खड्गस्य सम्मुखाः शहीदाः भवन्ति।

ਕ੍ਰਿਪਾ ਰਾਮ ਗਾਜੀ ॥
क्रिपा राम गाजी ॥

कृपा राम सुरमा युद्ध (तथा) ।

ਲਰਿਯੋ ਸੈਨ ਭਾਜੀ ॥੬੦॥
लरियो सैन भाजी ॥६०॥

योद्धा किर्पारामः एतावत् भृशं युद्धं कृतवान् यत् सर्वा सेना पलायिता इव दृश्यते। ६०.

ਮਹਾ ਸੈਨ ਗਾਹੈ ॥
महा सैन गाहै ॥

(सः) महतीं सैन्यं पदाति

ਨ੍ਰਿਭੈ ਸਸਤ੍ਰ ਬਾਹੈ ॥
न्रिभै ससत्र बाहै ॥

महासैन्यं पदाति, अस्त्रं प्रहरति निर्भयम् |