श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1246


ਰੂਪ ਕੇਤੁ ਰਾਜਾ ਇਕ ਤਹਾ ॥
रूप केतु राजा इक तहा ॥

तत्र रूपकेतुः नाम राजा, २.

ਰੂਪਮਾਨ ਅਰੁ ਸੂਰਾ ਮਹਾ ॥
रूपमान अरु सूरा महा ॥

यः अतीव सुन्दरः शूरः च आसीत्।

ਥਰਹਰ ਕੰਪੈ ਸਤ੍ਰੁ ਜਾ ਕੇ ਡਰ ॥
थरहर कंपै सत्रु जा के डर ॥

यस्मात् भयात् शत्रवः कम्पन्ते स्म।

ਪ੍ਰਗਟ ਭਯੋ ਜਨੁ ਦੁਤਿਯ ਨਿਸਾਕਰ ॥੨॥
प्रगट भयो जनु दुतिय निसाकर ॥२॥

(एवं दृश्यते स्म) द्वितीयचन्द्रो जातः इव। २.

ਏਕ ਸਪੂਤ ਪੂਤ ਤਿਨ ਜਯੋ ॥
एक सपूत पूत तिन जयो ॥

तस्य (गृहे) महान् पुत्रः जातः।

ਜਾ ਸੌ ਔਰ ਨ ਜਗ ਮਹਿ ਭਯੋ ॥
जा सौ और न जग महि भयो ॥

तस्य सदृशः अन्यः कोऽपि लोके नासीत् ।

ਝਿਲਮਿਲ ਦੇ ਤਾ ਕੌ ਲਖਿ ਗਈ ॥
झिलमिल दे ता कौ लखि गई ॥

झिलमिल देई तं दृष्टवान्।

ਤਬ ਹੀ ਤੇ ਬਵਰੀ ਸੀ ਭਈ ॥੩॥
तब ही ते बवरी सी भई ॥३॥

ततः परं सा उन्मत्ता अभवत् । ३.

ਵਾ ਸੌ ਬਾਧਾ ਅਧਿਕ ਸਨੇਹਾ ॥
वा सौ बाधा अधिक सनेहा ॥

(सः) तस्मै अतीव प्रीतिमान् वर्धत, .

ਦ੍ਵੈ ਤੇ ਕਰੀ ਏਕ ਜਨੁ ਦੇਹਾ ॥
द्वै ते करी एक जनु देहा ॥

द्वे शरीरे एकभूतमिव ।

ਔਰ ਉਪਾਉ ਨ ਚਲਿਯੋ ਚਲਾਯੋ ॥
और उपाउ न चलियो चलायो ॥

यदा अन्यत् साधनं कार्यं न कृतवान् तदा ।

ਤਬ ਅਬਲਾ ਨਰ ਭੇਸ ਬਨਾਯੋ ॥੪॥
तब अबला नर भेस बनायो ॥४॥

ततः अब्ला पुरुषवेषं कृतवान् । ४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਧਰਿ ਕਰਿ ਭੇਸ ਕਰੌਲ ਕੌ ਗਈ ਤਵਨ ਕੇ ਧਾਮ ॥
धरि करि भेस करौल कौ गई तवन के धाम ॥

(सा) लुब्धकवेषेण तस्य गृहं गतवती।

ਸਭ ਕੋ ਨਰ ਜਾਨੇ ਤਿਸੈ ਕੋਈ ਨ ਜਾਨੈ ਬਾਮ ॥੫॥
सभ को नर जाने तिसै कोई न जानै बाम ॥५॥

सर्वे पुरुषाः तां अवगच्छन्, न कश्चित् तां स्त्रीरूपेण अवगच्छन्। ५.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਕੁਅਰਹਿ ਰੋਜ ਸਿਕਾਰ ਖਿਲਾਵੈ ॥
कुअरहि रोज सिकार खिलावै ॥

सा प्रतिदिनं कुमारस्य मृगयाम् अकरोत्

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਨ ਮ੍ਰਿਗਹਿ ਹਨਾਵੈ ॥
भाति भाति तन म्रिगहि हनावै ॥

(तस्मात् च) सर्वविधं मृगं (वन्यजन्तुं) हन्ति स्म।

ਇਕਲੀ ਫਿਰੈ ਸਜਨ ਕੇ ਸੰਗਾ ॥
इकली फिरै सजन के संगा ॥

शरीरे पुरुषवेषं स्थापयित्वा

ਪਹਿਰੇ ਪੁਰਖ ਭੇਸ ਕਹ ਅੰਗਾ ॥੬॥
पहिरे पुरख भेस कह अंगा ॥६॥

सा मित्रेण सह एकान्ते गच्छति स्म । ६.

ਇਕ ਦਿਨ ਸਦਨ ਨ ਜਾਤ ਸੁ ਭਈ ॥
इक दिन सदन न जात सु भई ॥

एकस्मिन् दिने सः गृहं न प्रत्यागतवान्

ਪਿਤ ਤਨ ਕਹੀ ਸੁਤਾ ਮਰਿ ਗਈ ॥
पित तन कही सुता मरि गई ॥

पितरं च प्रेषितवान् यत् (भवतः) कन्या मृता अस्ति।

ਅਪਨੀ ਠਵਰ ਬਕਰਿਯਹਿ ਜਾਰਾ ॥
अपनी ठवर बकरियहि जारा ॥

तस्य स्थाने बकं दग्धवान्

ਦੂਸਰ ਪੁਰਖ ਨ ਭੇਦ ਬਿਚਾਰਾ ॥੭॥
दूसर पुरख न भेद बिचारा ॥७॥

अन्यस्य च पुरुषस्य रहस्यं मा कुरुत।7.

ਸਾਹ ਲਹਿਯੋ ਦੁਹਿਤਾ ਮਰ ਗਈ ॥
साह लहियो दुहिता मर गई ॥

शाहः अवगच्छत् यत् पुत्रः मृतः अस्ति।

ਯੌ ਨਹੀ ਲਖਿਯੋ ਕਰੌਲਨ ਭਈ ॥
यौ नही लखियो करौलन भई ॥

(स तु) न अवगच्छत् (कन्यायाः) लुब्धकत्वम् अभवत्।

ਸੰਗ ਨਿਤ ਲੈ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਕੌ ਜਾਵੈ ॥
संग नित लै न्रिप सुत कौ जावै ॥

(सा) नित्यं राज्ञः पुत्रं स्वेन सह नयति स्म

ਬਨ ਉਪਬਨ ਭੀਤਰ ਭ੍ਰਮਿ ਆਵੈ ॥੮॥
बन उपबन भीतर भ्रमि आवै ॥८॥

सा च उपबन्-नगरस्य बान्-नगरे आगत्य गच्छति स्म । ८.

ਬਹੁਤ ਕਾਲ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਤਾਯੋ ॥
बहुत काल इह भाति बितायो ॥

एवं बहुकालं व्यतीतवान्

ਰਾਜ ਕੁਅਰ ਕਹ ਬਹੁ ਬਿਰਮਾਯੋ ॥
राज कुअर कह बहु बिरमायो ॥

राजकुमारं च बहु प्रसन्नं कृतवान्।

ਸੋ ਤਾ ਕਹ ਨਹਿ ਨਾਰਿ ਪਛਾਨੈ ॥
सो ता कह नहि नारि पछानै ॥

सः तां स्त्रीत्वेन न परिचिनात् ।

ਭਲੋ ਕਰੌਲ ਤਾਹਿ ਕਰਿ ਮਾਨੈ ॥੯॥
भलो करौल ताहि करि मानै ॥९॥

सः केवलं उत्तमः लुब्धकः इति मन्यते स्म । ९.

ਇਕ ਦਿਨ ਗਏ ਗਹਿਰ ਬਨ ਦੋਊ ॥
इक दिन गए गहिर बन दोऊ ॥

एकस्मिन् दिने उभौ स्थूलं बन्न् मध्ये गतवन्तौ।

ਸਾਥੀ ਦੁਤਿਯ ਨ ਪਹੁਚਾ ਕੋਊ ॥
साथी दुतिय न पहुचा कोऊ ॥

न कश्चित् अन्यः सहचरः (तत्र तं) प्राप्तुं शक्नोति स्म।

ਅਥ੍ਰਯੋ ਦਿਵਸ ਰਜਨੀ ਹ੍ਵੈ ਆਈ ॥
अथ्रयो दिवस रजनी ह्वै आई ॥

दिवसः व्यतीतः रात्रौ च आगतः।

ਏਕ ਬ੍ਰਿਛ ਤਰ ਬਸੇ ਬਨਾਈ ॥੧੦॥
एक ब्रिछ तर बसे बनाई ॥१०॥

सेतुनाधः स्थानं कृत्वा स्थितवन्तः। १०.

ਤਹ ਇਕ ਆਯੋ ਸਿੰਘ ਅਪਾਰਾ ॥
तह इक आयो सिंघ अपारा ॥

तत्र एकः बृहत् सिंहः आगतः।

ਕਾਢੇ ਦਾਤ ਬਡੇ ਬਿਕਰਾਰਾ ॥
काढे दात बडे बिकरारा ॥

तस्य घोरदन्ताः आसन्।

ਤਾਹਿ ਨਿਰਖਿ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਡਰ ਪਾਯੋ ॥
ताहि निरखि न्रिप सुत डर पायो ॥

तं दृष्ट्वा राज्ञः पुत्रः भीतः अभवत् ।

ਸਾਹ ਸੁਤਾ ਤਿਹ ਧੀਰ ਬੰਧਾਯੋ ॥੧੧॥
साह सुता तिह धीर बंधायो ॥११॥

शाहस्य पुत्री तं धैर्यं कृतवती। ११.

ਤਬ ਤਿਹ ਤਾਕਿ ਤੁਪਕ ਸੌ ਮਾਰਿਯੋ ॥
तब तिह ताकि तुपक सौ मारियो ॥

अथ तं दृष्ट्वा (लुब्धकः) बन्दुकेन तं मारितवान्

ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਦੇਖਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਹਾਰਿਯੋ ॥
न्रिप सुत देखत सिंघ प्रहारियो ॥

राजकुमारः पश्यन् सिंहं च वशीकृतवान्।

ਰਾਜ ਕੁਅਰ ਅਸ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ ॥
राज कुअर अस बचन उचारे ॥

(तदा) राज कुमार उवाच, (हे लुब्धक!) .

ਮਾਗਹੁ ਜੋ ਜਿਯ ਰੁਚਤ ਤਿਹਾਰੇ ॥੧੨॥
मागहु जो जिय रुचत तिहारे ॥१२॥

भवतः समीपं यत् आगच्छति तत् पृच्छतु। १२.

ਤਬ ਤਿਨ ਤਾ ਸੌ ਬ੍ਰਿਥਾ ਉਚਾਰੀ ॥
तब तिन ता सौ ब्रिथा उचारी ॥

ततः सा (लुब्धक-कन्या) तस्मै सर्वं कथां कथितवती

ਰਾਜ ਕੁਅਰ ਮੈ ਸਾਹ ਦੁਲਾਰੀ ॥
राज कुअर मै साह दुलारी ॥

हे राज कुमार ! अहं शाहस्य पुत्री अस्मि।

ਤੋ ਸੌ ਮੋਰਿ ਲਗਨਿ ਲਗ ਗਈ ॥
तो सौ मोरि लगनि लग गई ॥

अहं भवतः प्रेम्णि पतितः।

ਤਾ ਤੇ ਭੇਸ ਧਰਤ ਇਹ ਭਈ ॥੧੩॥
ता ते भेस धरत इह भई ॥१३॥

अत एव तस्य वेषः कृतः । १३.