श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 38


ਜੁਧ ਕੇ ਜਿਤਯਾ ਔ ਬਿਰੁਧ ਕੇ ਮਿਟਯਾ ਮਹਾਂ ਬੁਧਿ ਕੇ ਦਿਵਯਾ ਮਹਾਂ ਮਾਨ ਹੂੰ ਕੇ ਮਾਨ ਹੈਂ ॥
जुध के जितया औ बिरुध के मिटया महां बुधि के दिवया महां मान हूं के मान हैं ॥

युद्धविजेता विपक्षस्य विनाशकः, महाबुद्धिदाता यशस्विनां गौरवम्।

ਗਿਆਨ ਹੂੰ ਕੇ ਗਿਆਤਾ ਮਹਾਂ ਬੁਧਿਤਾ ਕੇ ਦਾਤਾ ਦੇਵ ਕਾਲ ਹੂੰ ਕੇ ਕਾਲ ਮਹਾ ਕਾਲ ਹੂੰ ਕੇ ਕਾਲ ਹੈਂ ॥੧॥੨੫੩॥
गिआन हूं के गिआता महां बुधिता के दाता देव काल हूं के काल महा काल हूं के काल हैं ॥१॥२५३॥

ज्ञानज्ञः स परमबुद्धेः दाता देवः मृत्युमृत्युः परममृत्युः च (महा कालः)।१।२५३।

ਪੂਰਬੀ ਨ ਪਾਰ ਪਾਵੈਂ ਹਿੰਗੁਲਾ ਹਿਮਾਲੈ ਧਿਆਵੈਂ ਗੋਰ ਗਰਦੇਜੀ ਗੁਨ ਗਾਵੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹੈਂ ॥
पूरबी न पार पावैं हिंगुला हिमालै धिआवैं गोर गरदेजी गुन गावैं तेरे नाम हैं ॥

पूर्वनिवासिनः तव अन्तं ज्ञातुं न शक्तवन्तः, हिङ्गला-हिमालय-पर्वतानां जनाः त्वां स्मर्यन्ते, गोर-गार्डेज-निवासिनः तव नामस्य स्तुतिं गायन्ति।

ਜੋਗੀ ਜੋਗ ਸਾਧੈ ਪਉਨ ਸਾਧਨਾ ਕਿਤੇਕ ਬਾਧੈ ਆਰਬ ਕੇ ਆਰਬੀ ਅਰਾਧੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹੈਂ ॥
जोगी जोग साधै पउन साधना कितेक बाधै आरब के आरबी अराधैं तेरे नाम हैं ॥

योगिनः योगं कुर्वन्ति, बहवः प्राणायामं कर्तुं लीनाः भवन्ति, अरबवासिनः च तव नाम स्मरन्ति।

ਫਰਾ ਕੇ ਫਿਰੰਗੀ ਮਾਨੈਂ ਕੰਧਾਰੀ ਕੁਰੇਸੀ ਜਾਨੈਂ ਪਛਮ ਕੇ ਪਛਮੀ ਪਛਾਨੈਂ ਨਿਜ ਕਾਮ ਹੈਂ ॥
फरा के फिरंगी मानैं कंधारी कुरेसी जानैं पछम के पछमी पछानैं निज काम हैं ॥

फ्रान्स-इंग्लैण्ड-देशयोः जनाः त्वां पूजयन्ति, कन्धार-कुरैशी-निवासिनः त्वां जानन्ति पश्चिमपक्षस्य जनाः त्वां प्रति स्वकर्तव्यं स्वीकुर्वन्ति।

ਮਰਹਟਾ ਮਘੇਲੇ ਤੇਰੀ ਮਨ ਸੋਂ ਤਪਸਿਆ ਕਰੈ ਦ੍ਰਿੜਵੈ ਤਿਲੰਗੀ ਪਹਚਾਨੈ ਧਰਮ ਧਾਮ ਹੈਂ ॥੨॥੨੫੪॥
मरहटा मघेले तेरी मन सों तपसिआ करै द्रिड़वै तिलंगी पहचानै धरम धाम हैं ॥२॥२५४॥

महाराष्ट्र-मगध-निवासिनः अगाध-स्नेहेन तपं कुर्वन्ति द्रावर-तिलङ्ग-देशवासिनः त्वां धर्मस्य धामत्वेन परिचिनोति।२।२५४

ਬੰਗ ਕੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਰਹੰਗ ਕੇ ਫਿਰੰਗਾ ਵਾਲੀ ਦਿਲੀ ਕੇ ਦਿਲਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੈ ਚਲਤ ਹੈਂ ॥
बंग के बंगाली फिरहंग के फिरंगा वाली दिली के दिलवाली तेरी आगिआ मै चलत हैं ॥

बङ्गालस्य बङ्गलाः, फिरङ्गिस्तानस्य फिरङ्गीः, दिल्लीनगरस्य दिलवालीः च तव आज्ञायाः अनुयायिनः सन्ति ।

ਰੋਹ ਕੇ ਰੁਹੇਲੇ ਮਾਘ ਦੇਸ ਕੇ ਮਘੇਲੇ ਬੀਰ ਬੰਗ ਸੀ ਬੁੰਦੇਲੇ ਪਾਪ ਪੁੰਜ ਕੋ ਮਲਤ ਹੈਂ ॥
रोह के रुहेले माघ देस के मघेले बीर बंग सी बुंदेले पाप पुंज को मलत हैं ॥

रोहुपर्वतस्य रोहेलाः, मगधस्य मघेलाः, बङ्गस्य वीराः बङ्गाः, बुन्धेलखण्डस्य बुन्धेलाः च तव भक्त्या पापं नाशयन्ति।

ਗੋਖਾ ਗੁਨ ਗਾਵੈ ਚੀਨ ਮਚੀਨ ਕੇ ਸੀਸ ਨ੍ਯਾਵੈ ਤਿਬਤੀ ਧਿਆਇ ਦੋਖ ਦੇਹ ਕੇ ਦਲਤ ਹੈਂ ॥
गोखा गुन गावै चीन मचीन के सीस न्यावै तिबती धिआइ दोख देह के दलत हैं ॥

गोरखाः तव स्तुतिं गायन्ति, चीन-मञ्चूरिया-निवासिनः तव पुरतः शिरः नमन्ति, तिब्बतीः च त्वां स्मरणेन स्वशरीर-दुःखानि नाशयन्ति।

ਜਿਨੈ ਤੋਹਿ ਧਿਆਇਓ ਤਿਨੈ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪਾਇਓ ਸਰਬ ਧਨ ਧਾਮ ਫਲ ਫੂਲ ਸੋਂ ਫਲਤ ਹੈਂ ॥੩॥੨੫੫॥
जिनै तोहि धिआइओ तिनै पूरन प्रताप पाइओ सरब धन धाम फल फूल सों फलत हैं ॥३॥२५५॥

ये त्वां ध्यायन्ति स्म ते सिद्धं महिमानं लब्धवन्तः सिद्धं महिमानं प्राप्तवन्तः, ते धनं फलपुष्पैः गृहेषु महतीं समृद्धिम् अनुभवन्ति।।3.255।।

ਦੇਵ ਦੇਵਤਾਨ ਕੌ ਸੁਰੇਸ ਦਾਨਵਾਨ ਕੌ ਮਹੇਸ ਗੰਗ ਧਾਨ ਕੌ ਅਭੇਸ ਕਹੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥
देव देवतान कौ सुरेस दानवान कौ महेस गंग धान कौ अभेस कहीअतु हैं ॥

त्वं देवेषु इन्द्रः, दातृषु शिवः, गङ्गां धारयन् अपि च विकृतः।

ਰੰਗ ਮੈਂ ਰੰਗੀਨ ਰਾਗ ਰੂਪ ਮੈਂ ਪ੍ਰਬੀਨ ਔਰ ਕਾਹੂ ਪੈ ਨ ਦੀਨ ਸਾਧ ਅਧੀਨ ਕਹੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥
रंग मैं रंगीन राग रूप मैं प्रबीन और काहू पै न दीन साध अधीन कहीअतु हैं ॥

त्वं वर्णकान्तिः शब्दसौन्दर्यनिपुणः, न कस्यचित् पुरतः नीचः, किन्तु साधुस्य आज्ञाकारी।

ਪਾਈਐ ਨ ਪਾਰ ਤੇਜ ਪੁੰਜ ਮੈਂ ਅਪਾਰ ਸਰਬ ਬਿਦਿਆ ਕੇ ਉਦਾਰ ਹੈਂ ਅਪਾਰ ਕਹੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥
पाईऐ न पार तेज पुंज मैं अपार सरब बिदिआ के उदार हैं अपार कहीअतु हैं ॥

तव सीमां ज्ञातुं न शक्नोति अनन्तमहिमा भगवन्! त्वं सर्वविद्याप्रदाता तस्मादनसीम उच्यते।

ਹਾਥੀ ਕੀ ਪੁਕਾਰ ਪਲ ਪਾਛੈ ਪਹੁਚਤ ਤਾਹਿ ਚੀਟੀ ਕੀ ਚਿੰਘਾਰ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਸੁਨੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥੪॥੨੫੬॥
हाथी की पुकार पल पाछै पहुचत ताहि चीटी की चिंघार पहिले ही सुनीअतु हैं ॥४॥२५६॥

गजस्य क्रन्दनं त्वां किञ्चित्कालानन्तरं गच्छति, पिपीलिका तुरही तु तस्य पुरतः श्रूयते ॥४.२५६॥

ਕੇਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੁਆਰ ਕੇਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁਖ ਚਾਰ ਕੇਤੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾ ਅਵਤਾਰ ਕੇਤੇ ਰਾਮ ਕਹੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥
केते इंद्र दुआर केते ब्रहमा मुख चार केते क्रिसना अवतार केते राम कहीअतु हैं ॥

अनेकेन्द्राः, अनेके चतुःशिरा ब्रह्मा, अनेके कृष्णावताराः, तस्य द्वारे राम नाम बहवः च सन्ति।

ਕੇਤੇ ਸਸਿ ਰਾਸੀ ਕੇਤੇ ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸੀ ਕੇਤੇ ਮੁੰਡੀਆ ਉਦਾਸੀ ਜੋਗ ਦੁਆਰ ਦਹੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥
केते ससि रासी केते सूरज प्रकासी केते मुंडीआ उदासी जोग दुआर दहीअतु हैं ॥

तत्र बहवः चन्द्राः, अनेके राशिचक्राः, बहवः प्रकाशकाः सूर्याः च सन्ति, अनेके तपस्विनः, स्टोइकाः, योगिनः च तस्य द्वारे तपसा स्वशरीरं भक्षयन्ति।

ਕੇਤੇ ਮਹਾਦੀਨ ਕੇਤੇ ਬਿਆਸ ਸੇ ਪ੍ਰਬੀਨ ਕੇਤੇ ਕੁਮੇਰ ਕੁਲੀਨ ਕੇਤੇ ਜਛ ਕਹੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥
केते महादीन केते बिआस से प्रबीन केते कुमेर कुलीन केते जछ कहीअतु हैं ॥

अत्र बहवः मुहम्मदाः, व्यासाः इत्यादयः बहवः निपुणाः, बहवः कुमाराः (कुबेर्) अपि च बहवः उच्चगोत्रस्य बहवः च यक्षाः इति उच्यन्ते ।

ਕਰਤ ਹੈਂ ਬਿਚਾਰ ਪੈ ਨ ਪੂਰਨ ਕੋ ਪਾਵੈ ਪਾਰ ਤਾਹੀ ਤੇ ਅਪਾਰ ਨਿਰਾਧਾਰ ਲਹੀਅਤੁ ਹੈਂ ॥੫॥੨੫੭॥
करत हैं बिचार पै न पूरन को पावै पार ताही ते अपार निराधार लहीअतु हैं ॥५॥२५७॥

सर्वे तं चिन्तयन्ति, किन्तु तस्य सीमां कोऽपि ज्ञातुं न शक्नोति, अतः अनन्तं भगवन्तं निरर्थकं मन्यन्ते।5.257।

ਪੂਰਨ ਅਵਤਾਰ ਨਿਰਾਧਾਰ ਹੈ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰ ਪਾਈਐ ਨ ਪਾਰ ਪੈ ਅਪਾਰ ਕੈ ਬਖਾਨੀਐ ॥
पूरन अवतार निराधार है न पारावार पाईऐ न पार पै अपार कै बखानीऐ ॥

सः सिद्धः सत्त्वः, असहायः, असीमा च, तस्य अन्तः अज्ञातः, अतः सः अनन्तः इति वर्णितः।

ਅਦ੍ਵੈ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪਰਮ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸੀ ਮਹਾ ਰੂਪ ਹੂੰ ਕੇ ਰਾਸੀ ਹੈਂ ਅਨਾਸੀ ਕੈ ਕੈ ਮਾਨੀਐ ॥
अद्वै अबिनासी परम पूरन प्रकासी महा रूप हूं के रासी हैं अनासी कै कै मानीऐ ॥

अद्वैतः अमरः परमो सम्यक् तेजस्वी परमशोभानिधिः शाश्वतः मतः।

ਜੰਤ੍ਰ ਹੂੰ ਨ ਜਾਤ ਜਾ ਕੀ ਬਾਪ ਹੂੰ ਨ ਮਾਇ ਤਾ ਕੀ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾ ਕੀ ਸੁ ਛਟਾ ਕੈ ਅਨੁਮਾਨੀਐ ॥
जंत्र हूं न जात जा की बाप हूं न माइ ता की पूरन प्रभा की सु छटा कै अनुमानीऐ ॥

यन्त्ररहितः जातिरहितः पितृमातरहीनः सिद्धसौन्दर्यस्य स्फुटः इति कल्पितः।

ਤੇਜ ਹੂੰ ਕੋ ਤੰਤ੍ਰ ਹੈਂ ਕਿ ਰਾਜਸੀ ਕੋ ਜੰਤ੍ਰ ਹੈਂ ਕਿ ਮੋਹਨੀ ਕੋ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈਂ ਨਿਜੰਤ੍ਰ ਕੈ ਕੈ ਜਾਨੀਐ ॥੬॥੨੫੮॥
तेज हूं को तंत्र हैं कि राजसी को जंत्र हैं कि मोहनी को मंत्र हैं निजंत्र कै कै जानीऐ ॥६॥२५८॥

सः राजनैतिकतन्त्रस्य वैभवनिवासः अस्ति वा मोहकमहिला वा सर्वेषां प्रेरणा वा इति वक्तुं न शक्यते। ६.२५८ इति ।

ਤੇਜ ਹੂੰ ਕੋ ਤਰੁ ਹੈਂ ਕਿ ਰਾਜਸੀ ਕੋ ਸਰੁ ਹੈਂ ਕਿ ਸੁਧਤਾ ਕੋ ਘਰੁ ਹੈਂ ਕਿ ਸਿਧਤਾ ਕੀ ਸਾਰ ਹੈਂ ॥
तेज हूं को तरु हैं कि राजसी को सरु हैं कि सुधता को घरु हैं कि सिधता की सार हैं ॥

किं सः वैभवस्य वृक्षः अस्ति ? सः क्रियाकलापस्य टङ्कः अस्ति वा ? किं सः शुद्धिस्थानम् अस्ति ? किं सः शक्तिनां सारः अस्ति ?

ਕਾਮਨਾ ਕੀ ਖਾਨ ਹੈਂ ਕਿ ਸਾਧਨਾ ਕੀ ਸਾਨ ਹੈਂ ਬਿਰਕਤਤਾ ਕੀ ਬਾਨ ਹੈਂ ਕਿ ਬੁਧਿ ਕੋ ਉਦਾਰ ਹੈਂ ॥
कामना की खान हैं कि साधना की सान हैं बिरकतता की बान हैं कि बुधि को उदार हैं ॥

किं सः कामसिद्धेः निधिः? सः अनुशासनस्य महिमा अस्ति वा ? किं सः तपस्वी गौरवम्? किं सः उदारबुद्धेः स्वामी अस्ति ?

ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਹੈਂ ਕਿ ਭੂਪਨ ਕੋ ਭੂਪ ਹੈਂ ਕਿ ਰੂਪ ਹੂੰ ਕੋ ਰੂਪ ਹੈਂ ਕੁਮਤਿ ਕੋ ਪ੍ਰਹਾਰੁ ਹੈਂ ॥
सुंदर सरूप हैं कि भूपन को भूप हैं कि रूप हूं को रूप हैं कुमति को प्रहारु हैं ॥

किं तस्य सुन्दरं रूपं वर्तते ? सः राजानां राजा अस्ति वा ? सः एव सौन्दर्यः अस्ति वा ? किं सः दुर्बुद्धेः नाशकः ?

ਦੀਨਨ ਕੋ ਦਾਤਾ ਹੈਂ ਗਨੀਮਨ ਕੋ ਗਾਰਕ ਹੈਂ ਸਾਧਨ ਕੋ ਰਛਕ ਹੈਂ ਗੁਨਨ ਕੋ ਪਹਾਰੁ ਹੈਂ ॥੭॥੨੫੯॥
दीनन को दाता हैं गनीमन को गारक हैं साधन को रछक हैं गुनन को पहारु हैं ॥७॥२५९॥

सः निर्धनानाम् दाता अस्ति वा ? किं सः शत्रून् नाशकः ? सः सन्तानाम् रक्षकः अस्ति वा ? किं सः गुणपर्वतः ? ७.२५९ इति ।

ਸਿਧ ਕੋ ਸਰੂਪ ਹੈਂ ਕਿ ਬੁਧਿ ਕੋ ਬਿਭੂਤਿ ਹੈਂ ਕਿ ਕ੍ਰੁਧ ਕੋ ਅਭੂਤ ਹੈਂ ਕਿ ਅਛੈ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈਂ ॥
सिध को सरूप हैं कि बुधि को बिभूति हैं कि क्रुध को अभूत हैं कि अछै अबिनासी हैं ॥

मोक्षावतारः स बुद्धिधनः क्रोधनाशकः अप्रहार्यः शाश्वतः।

ਕਾਮ ਕੋ ਕੁਨਿੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਖੂਬੀ ਕੋ ਦਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਗਨੀਮ ਕੋ ਗਰਿੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਜ ਕੋ ਪ੍ਰਕਾਸੀ ਹੈਂ ॥
काम को कुनिंदा हैं कि खूबी को दहिंदा हैं गनीम को गरिंदा हैं कि तेज को प्रकासी हैं ॥

कार्यकर्त्ता गुणदा च सः। शत्रुनाशकः अग्निप्रज्वालकः च।;

ਕਾਲ ਹੂੰ ਕੋ ਕਾਲ ਹੈਂ ਕਿ ਸਤ੍ਰਨ ਕੋ ਸਾਲ ਹੈਂ ਕਿ ਮਿਤ੍ਰਨ ਕੋ ਪੋਖਤ ਹੈਂ ਕਿ ਬ੍ਰਿਧਤਾ ਕੋ ਬਾਸੀ ਹੈਂ ॥
काल हूं को काल हैं कि सत्रन को साल हैं कि मित्रन को पोखत हैं कि ब्रिधता को बासी हैं ॥

सः मृत्युमृत्युः शत्रुभङ्गकः च; मित्ररक्षकः उत्कृष्टतायाः वशकः च ।

ਜੋਗ ਹੂੰ ਕੋ ਜੰਤ੍ਰ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਜ ਹੂੰ ਕੋ ਤੰਤ੍ਰ ਹੈਂ ਕਿ ਮੋਹਨੀ ਕੋ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈਂ ਕਿ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸੀ ਹੈਂ ॥੮॥੨੬੦॥
जोग हूं को जंत्र हैं कि तेज हूं को तंत्र हैं कि मोहनी को मंत्र हैं कि पूरन प्रकासी हैं ॥८॥२६०॥

सः योगस्य नियन्त्रणं प्राप्तुं रहस्यात्मकं चित्रम् अस्ति, सः एव महिमाम् अतिक्रान्तस्य रहस्यसूत्रम् अस्ति; मोहिनीमोहिणः सम्यग्बोधकः ॥८.२६०॥

ਰੂਪ ਕੋ ਨਿਵਾਸ ਹੈਂ ਕਿ ਬੁਧਿ ਕੋ ਪ੍ਰਕਾਸ ਹੈਂ ਕਿ ਸਿਧਤਾ ਕੋ ਬਾਸ ਹੈਂ ਕਿ ਬੁਧਿ ਹੂੰ ਕੋ ਘਰੁ ਹੈਂ ॥
रूप को निवास हैं कि बुधि को प्रकास हैं कि सिधता को बास हैं कि बुधि हूं को घरु हैं ॥

सः सौन्दर्यस्य धाम बुद्धेः बोधकः च; मोक्षस्य गृहं बुद्धिनिवासः च।

ਦੇਵਨ ਕੋ ਦੇਵ ਹੈਂ ਨਿਰੰਜਨ ਅਭੇਵ ਹੈਂ ਅਦੇਵਨ ਕੋ ਦੇਵ ਹੈਂ ਕਿ ਸੁਧਤਾ ਕੋ ਸਰੁ ਹੈਂ ॥
देवन को देव हैं निरंजन अभेव हैं अदेवन को देव हैं कि सुधता को सरु हैं ॥

स देवदेवः अविवेकी पारमार्थिकः च; स राक्षसानां देवता शुद्धेः टङ्कः।

ਜਾਨ ਕੋ ਬਚਯਾ ਹੈਂ ਇਮਾਨ ਕੋ ਦਿਵਯਾ ਹੈਂ ਜਮ ਜਾਲ ਕੋ ਕਟਯਾ ਹੈਂ ਕਿ ਕਾਮਨਾ ਕੋ ਕਰੁ ਹੈਂ ॥
जान को बचया हैं इमान को दिवया हैं जम जाल को कटया हैं कि कामना को करु हैं ॥

सः जीवनस्य त्राता विश्वासस्य च दाता अस्ति; मृत्युदेवस्य चॉपरः कामपूरकः |

ਤੇਜ ਕੋ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੈਂ ਅਖੰਡਣ ਕੋ ਖੰਡ ਹੈਂ ਮਹੀਪਨ ਕੋ ਮੰਡ ਹੈਂ ਕਿ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈਂ ਨ ਨਰੁ ਹੈਂ ॥੯॥੨੬੧॥
तेज को प्रचंड हैं अखंडण को खंड हैं महीपन को मंड हैं कि इसत्री हैं न नरु हैं ॥९॥२६१॥

स वैभवस्य तीव्रीकरणकर्ता अखण्डस्य भङ्गकः च; स नृपप्रतिष्ठितः स्वयं तु न पुंसो न स्त्री।९।२६१।।

ਬਿਸ੍ਵ ਕੋ ਭਰਨ ਹੈਂ ਕਿ ਅਪਦਾ ਕੋ ਹਰਨ ਹੈਂ ਕਿ ਸੁਖ ਕੋ ਕਰਨ ਹੈਂ ਕਿ ਤੇਜ ਕੋ ਪ੍ਰਕਾਸ ਹੈਂ ॥
बिस्व को भरन हैं कि अपदा को हरन हैं कि सुख को करन हैं कि तेज को प्रकास हैं ॥

सः जगतः धारकः, क्लेशस्य च हरकः अस्ति; सान्त्वदादाता च अग्निप्रज्वालकः।

ਪਾਈਐ ਨ ਪਾਰ ਪਾਰਾਵਾਰ ਹੂੰ ਕੋ ਪਾਰ ਜਾਂ ਕੋ ਕੀਜਤ ਬਿਚਾਰ ਸੁਬਿਚਾਰ ਕੋ ਨਿਵਾਸ ਹੈਂ ॥
पाईऐ न पार पारावार हूं को पार जां को कीजत बिचार सुबिचार को निवास हैं ॥

तस्य सीमाः सीमाः च ज्ञातुं न शक्यन्ते; यदि वयं तस्य चिन्तनं कुर्मः तर्हि सः सर्वेषां विचाराणां निवासस्थानम् अस्ति।

ਹਿੰਗੁਲਾ ਹਿਮਾਲੈ ਗਾਵੈ ਹਬਸੀ ਹਲਬੀ ਧਿਆਵੈ ਪੂਰਬੀ ਨ ਪਾਰ ਪਾਵੈ ਆਸਾ ਤੇ ਅਨਾਸ ਹੈਂ ॥
हिंगुला हिमालै गावै हबसी हलबी धिआवै पूरबी न पार पावै आसा ते अनास हैं ॥

हिङ्गलहिमालयस्य भूताः तस्य स्तुतिं गायन्ति; हबशदेशस्य हल्बनगरस्य च जनाः तं ध्यायन्ति। पूर्वनिवासिनः तस्य अन्तं न जानन्ति सर्वान् आशां त्यक्त्वा निराशाः अभवन्।

ਦੇਵਨ ਕੋ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਹੂੰ ਕੇ ਦੇਵ ਹੈਂ ਨਿਰੰਜਨ ਅਭੇਵ ਨਾਥ ਅਦ੍ਵੈ ਅਬਿਨਾਸ ਹੈਂ ॥੧੦॥੨੬੨॥
देवन को देव महादेव हूं के देव हैं निरंजन अभेव नाथ अद्वै अबिनास हैं ॥१०॥२६२॥

देवदेवः परदेवदेवः पारमार्थिकः अविवेकी अद्वैतः अमरः प्रभुः। १०.२६२.;

ਅੰਜਨ ਬਿਹੀਨ ਹੈਂ ਨਿਰੰਜਨ ਪ੍ਰਬੀਨ ਹੈਂ ਕਿ ਸੇਵਕ ਅਧੀਨ ਹੈਂ ਕਟਯਾ ਜਮ ਜਾਲ ਕੇ ॥
अंजन बिहीन हैं निरंजन प्रबीन हैं कि सेवक अधीन हैं कटया जम जाल के ॥

सः मायाप्रभावरहितः, सः निपुणः पारमार्थिकः च प्रभुः; भृत्यपालकः यमस्य जालस्य चोपकारः।

ਦੇਵਨ ਕੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਹੂੰ ਕੇ ਦੇਵਨਾਥ ਭੂਮ ਕੇ ਭੁਜਯਾ ਹੈਂ ਮੁਹਯਾ ਮਹਾ ਬਾਲ ਕੇ ॥
देवन के देव महादेव हूं के देवनाथ भूम के भुजया हैं मुहया महा बाल के ॥

स देवदेवः परदेवदेवः, पृथिव्याः भोक्ता महाशक्तिप्रदाता च।;

ਰਾਜਨ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮਹਾ ਸਾਜ ਹੂੰ ਕੇ ਸਾਜਾ ਮਹਾ ਜੋਗ ਹੂੰ ਕੋ ਜੋਗ ਹੈਂ ਧਰਯਾ ਦ੍ਰੁਮ ਛਾਲ ਕੇ ॥
राजन के राजा महा साज हूं के साजा महा जोग हूं को जोग हैं धरया द्रुम छाल के ॥

स नृपराजः परमलङ्कारालंकारः, स वृक्षवल्कलधारिणां योगिनां परमो योगी।;

ਕਾਮਨਾ ਕੇ ਕਰੁ ਹੈਂ ਕੁਬਿਧਿਤਾ ਕੋ ਹਰੁ ਹੈਂ ਕਿ ਸਿਧਤਾ ਕੇ ਸਾਥੀ ਹੈਂ ਕਿ ਕਾਲ ਹੈਂ ਕੁਚਾਲ ਕੇ ॥੧੧॥੨੬੩॥
कामना के करु हैं कुबिधिता को हरु हैं कि सिधता के साथी हैं कि काल हैं कुचाल के ॥११॥२६३॥

सः कामपूरकः दुष्टबुद्धेः हरकः; सिद्धिसहचरः दुराचारनाशनः ॥११.२६३॥

ਛੀਰ ਕੈਸੀ ਛੀਰਾਵਧ ਛਾਛ ਕੈਸੀ ਛਤ੍ਰਾਨੇਰ ਛਪਾਕਰ ਕੈਸੀ ਛਬਿ ਕਾਲਿੰਦ੍ਰੀ ਕੇ ਕੂਲ ਕੈ ॥
छीर कैसी छीरावध छाछ कैसी छत्रानेर छपाकर कैसी छबि कालिंद्री के कूल कै ॥

अवधः क्षीर इव छत्रनेर् नगरं सर्पिष इव; यमुनातटाः शोभन्ते चन्द्रस्य तेजः इव।

ਹੰਸਨੀ ਸੀ ਸੀਹਾ ਰੂਮ ਹੀਰਾ ਸੀ ਹੁਸੈਨਾਬਾਦ ਗੰਗਾ ਕੈਸੀ ਧਾਰ ਚਲੀ ਸਾਤੋ ਸਿੰਧ ਰੂਲ ਕੈ ॥
हंसनी सी सीहा रूम हीरा सी हुसैनाबाद गंगा कैसी धार चली सातो सिंध रूल कै ॥

रमदेशः सुन्दरः हंसनी (कन्या) इव अस्ति, हुसैनाबादनगरं हीरकवत्; गङ्गायाः विस्मयप्रवाहः सप्तसमुद्रान् अविश्वासं जनयति।

ਪਾਰਾ ਸੀ ਪਲਾਊਗਢ ਰੂਪਾ ਕੈਸੀ ਰਾਮਪੁਰ ਸੋਰਾ ਸੀ ਸੁਰੰਗਾਬਾਦ ਨੀਕੈ ਰਹੀ ਝੂਲ ਕੈ ॥
पारा सी पलाऊगढ रूपा कैसी रामपुर सोरा सी सुरंगाबाद नीकै रही झूल कै ॥

पलायुगढः पारा इव रामपुरः च सिवर इव; सुरंगाबादः नाइट्रे इव अस्ति (सुरुचिपूर्णतया झूलति)।

ਚੰਪਾ ਸੀ ਚੰਦੇਰੀ ਕੋਟ ਚਾਂਦਨੀ ਸੀ ਚਾਂਦਾਗੜ੍ਹ ਕੀਰਤਿ ਤਿਹਾਰੀ ਰਹੀ ਮਾਲਤੀ ਸੀ ਫੂਲ ਕੈ ॥੧੨॥੨੬੪॥
चंपा सी चंदेरी कोट चांदनी सी चांदागढ़ कीरति तिहारी रही मालती सी फूल कै ॥१२॥२६४॥

कोट चण्डरी चम्पापुष्प इव (Michelia Champacca), चन्दगढः चन्द्रप्रकाश इव, किन्तु तव महिमा भगवन्! इति मालती (लता) सुन्दरं पुष्पम्। १२.२६४.;

ਫਟਕ ਸੀ ਕੈਲਾਸ ਕਮਾਂਊਗੜ੍ਹ ਕਾਂਸੀਪੁਰ ਸੀਸਾ ਸੀ ਸੁਰੰਗਾਬਾਦ ਨੀਕੈ ਸੋਹੀਅਤੁ ਹੈ ॥
फटक सी कैलास कमांऊगढ़ कांसीपुर सीसा सी सुरंगाबाद नीकै सोहीअतु है ॥

कैलाश, कुमायुन्, काशीपुर इत्यादीनि स्थानानि स्फटिकवत् स्पष्टानि सन्ति, सुरंगाबादं च काचवत् ललितं दृश्यते।;

ਹਿੰਮਾ ਸੀ ਹਿਮਾਲੈ ਹਰ ਹਾਰ ਸੀ ਹਲਬਾ ਨੇਰ ਹੰਸ ਕੈਸੀ ਹਾਜੀਪੁਰ ਦੇਖੇ ਮੋਹੀਅਤੁ ਹੈ ॥
हिंमा सी हिमालै हर हार सी हलबा नेर हंस कैसी हाजीपुर देखे मोहीअतु है ॥

हिमस्य शुक्लतायाः सह हिमालयः, क्षीरमार्गवत् हलबनेरः, हंसवत् हाजीपुरः च मनः मोहयति।;

ਚੰਦਨ ਸੀ ਚੰਪਾਵਤੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸੀ ਚੰਦ੍ਰਾਗਿਰ ਚਾਂਦਨੀ ਸੀ ਚਾਂਦਾਗੜ੍ਹ ਜੌਨ ਜੋਹੀਅਤੁ ਹੈ ॥
चंदन सी चंपावती चंद्रमा सी चंद्रागिर चांदनी सी चांदागढ़ जौन जोहीअतु है ॥

चम्पवती चन्दनवत्, चन्द्रगिरी चन्द्रवत् च चन्दगढनगरं चन्द्रप्रकाशवत् दृश्यते।;

ਗੰਗਾ ਸਮ ਗੰਗਧਾਰ ਬਕਾਨ ਸੀ ਬਲਿੰਦਾਵਾਦ ਕੀਰਤਿ ਤਿਹਾਰੀ ਕੀ ਉਜਿਆਰੀ ਸੋਹੀਅਤੁ ਹੈ ॥੧੩॥੨੬੫॥
गंगा सम गंगधार बकान सी बलिंदावाद कीरति तिहारी की उजिआरी सोहीअतु है ॥१३॥२६५॥

गङ्गाधरः (गन्धरः) गङ्गा इव बुलान्दाबादः च क्रेन इव दृश्यते; ते सर्वे तव स्तुतिवैभवस्य प्रतीकाः ॥१३.२६५॥

ਫਰਾ ਸੀ ਫਿਰੰਗੀ ਫਰਾਸੀਸ ਕੇ ਦੁਰੰਗੀ ਮਕਰਾਨ ਕੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗੀ ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਗਾਈਅਤੁ ਹੈ ॥
फरा सी फिरंगी फरासीस के दुरंगी मकरान के म्रिदंगी तेरे गीत गाईअतु है ॥

फारसीजनाः फिरङ्गिस्तान-फ्रांस्-देशयोः निवासिनः च, द्वयोः भिन्नयोः वर्णयोः जनाः, मक्रान्-नगरस्य मृडाङ्गी-जनाः (निवासिनः) च तव स्तुतिगीतानि गायन्ति

ਭਖਰੀ ਕੰਧਾਰੀ ਗੋਰ ਗਖਰੀ ਗਰਦੇਜਾ ਚਾਰੀ ਪਉਨ ਕੇ ਅਹਾਰੀ ਤੇਰੋ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਅਤੁ ਹੈ ॥
भखरी कंधारी गोर गखरी गरदेजा चारी पउन के अहारी तेरो नामु धिआईअतु है ॥

भक्खर-कन्धर-गक्खर-अरब-आदीनां जनाः केवलं वायुमार्गेण निवसन्तः तव नाम स्मरन्ति।

ਪੂਰਬ ਪਲਾਊਂ ਕਾਮ ਰੂਪ ਔ ਕਮਾਊਂ ਸਰਬ ਠਉਰ ਮੈ ਬਿਰਾਜੈ ਜਹਾਂ ਜਹਾਂ ਜਾਈਅਤੁ ਹੈ ॥
पूरब पलाऊं काम रूप औ कमाऊं सरब ठउर मै बिराजै जहां जहां जाईअतु है ॥

पूर्वे पलायुः कामरूपकुमायुन् इत्यादिषु सर्वेषु स्थानेषु यत्र यत्र गच्छामः तत्र त्वं तत्र असि।

ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਅਤਾਪੀ ਨਾਥ ਕੀਰਤਿ ਤਿਹਾਰੀ ਕੋ ਨ ਪਾਰ ਪਾਈਅਤੁ ਹੈ ॥੧੪॥੨੬੬॥
पूरन प्रतापी जंत्र मंत्र ते अतापी नाथ कीरति तिहारी को न पार पाईअतु है ॥१४॥२६६॥

त्वं सम्यक् महिमा यन्त्रमन्त्राणां प्रभावरहितः भगवन्! तव स्तुतिसीमा न ज्ञातुं शक्यन्ते ॥१४.२६६॥

ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
त्व प्रसादि ॥ पाधड़ी छंद ॥

BY THY GACE PAADHARI स्तन्जा

ਅਦ੍ਵੈ ਅਨਾਸ ਆਸਨ ਅਡੋਲ ॥
अद्वै अनास आसन अडोल ॥

सः अद्वैतः, अविनाशी, स्थिरासनं च अस्ति।!

ਅਦ੍ਵੈ ਅਨੰਤ ਉਪਮਾ ਅਤੋਲ ॥
अद्वै अनंत उपमा अतोल ॥

अद्वैतोऽनन्तोऽप्रमेयस्य (अतुल्यस्य) स्तुतिस्य च

ਅਛੈ ਸਰੂਪ ਅਬ੍ਯਕਤ ਨਾਥ ॥
अछै सरूप अब्यकत नाथ ॥

सः अप्रशंसनीयः सत्ता अव्यक्तः च प्रभुः,!

ਆਜਾਨ ਬਾਹੁ ਸਰਬਾ ਪ੍ਰਮਾਥ ॥੧॥੨੬੭॥
आजान बाहु सरबा प्रमाथ ॥१॥२६७॥

देवानां प्रेरकः सर्वेषां नाशकः च। 1. 267;

ਜਹ ਤਹ ਮਹੀਪ ਬਨ ਤਿਨ ਪ੍ਰਫੁਲ ॥
जह तह महीप बन तिन प्रफुल ॥

सः अत्र, तत्र, सर्वत्र सार्वभौमः अस्ति; स वनेषु तृणखण्डेषु च प्रफुल्लते।!

ਸੋਭਾ ਬਸੰਤ ਜਹ ਤਹ ਪ੍ਰਡੁਲ ॥
सोभा बसंत जह तह प्रडुल ॥

वसन्तस्य तेजः इव सः तत्र तत्र विकीर्णः

ਬਨ ਤਨ ਦੁਰੰਤ ਖਗ ਮ੍ਰਿਗ ਮਹਾਨ ॥
बन तन दुरंत खग म्रिग महान ॥

सः अनन्तः परमेश्वरः वने तृणपक्षिमृगाणां कट्यान्तः अस्ति। !

ਜਹ ਤਹ ਪ੍ਰਫੁਲ ਸੁੰਦਰ ਸੁਜਾਨ ॥੨॥੨੬੮॥
जह तह प्रफुल सुंदर सुजान ॥२॥२६८॥

इह तत्र सर्वत्र च प्रफुल्लते सुन्दरं सर्वज्ञम् | 2. 268

ਫੁਲਤੰ ਪ੍ਰਫੁਲ ਲਹਿ ਲਹਿਤ ਮੌਰ ॥
फुलतं प्रफुल लहि लहित मौर ॥

मयूराः प्रफुल्लितपुष्पाणि दृष्ट्वा हर्षिताः भवन्ति । !

ਸਿਰ ਢੁਲਹਿ ਜਾਨ ਮਨ ਮਥਹਿ ਚੌਰ ॥
सिर ढुलहि जान मन मथहि चौर ॥

प्रणतशिरसा कामदेवस्य प्रभावं स्वीकुर्वन्ति

ਕੁਦਰਤ ਕਮਾਲ ਰਾਜਕ ਰਹੀਮ ॥
कुदरत कमाल राजक रहीम ॥

हे पोषक दयालु भगवन् ! तव स्वभावः अद्भुतः अस्ति, !

ਕਰੁਣਾ ਨਿਧਾਨ ਕਾਮਲ ਕਰੀਮ ॥੩॥੨੬੯॥
करुणा निधान कामल करीम ॥३॥२६९॥

हे दयानिधिं सिद्ध कृपालु भगवते! 3. 269

ਜਂਹ ਤਂਹ ਬਿਲੋਕ ਤਂਹ ਤਂਹ ਪ੍ਰਸੋਹ ॥
जंह तंह बिलोक तंह तंह प्रसोह ॥

यत्र यत्र पश्यामि तत्र तत्र तव स्पर्शं अनुभवामि देवप्रेरक।!

ਅਜਾਨੁ ਬਾਹੁ ਅਮਿਤੋਜ ਮੋਹ ॥
अजानु बाहु अमितोज मोह ॥

तव असीमितं महिमा मनः मोहयति

ਰੋਸੰ ਬਿਰਹਤ ਕਰਣਾ ਨਿਧਾਨ ॥
रोसं बिरहत करणा निधान ॥

त्वं क्रोधविहीनोऽसि दयानिधि! त्वम् अत्र तत्र सर्वत्र च प्रफुल्लितोऽसि, !

ਜਂਹ ਤਂਹ ਪ੍ਰਫੁਲ ਸੁੰਦਰ ਸੁਜਾਨ ॥੪॥੨੭੦॥
जंह तंह प्रफुल सुंदर सुजान ॥४॥२७०॥

हे सुन्दरे सर्वज्ञे भगवन् ! 4. 270

ਬਨ ਤਿਨ ਮਹੀਪ ਜਲ ਥਲ ਮਹਾਨ ॥
बन तिन महीप जल थल महान ॥

त्वं वनानां तृणखण्डानां च राजा जलभूमिपते परम! !

ਜਂਹ ਤਂਹ ਪ੍ਰਸੋਹ ਕਰੁਣਾ ਨਿਧਾਨ ॥
जंह तंह प्रसोह करुणा निधान ॥

सर्वत्र तव स्पर्शं अनुभवामि दयानिधे

ਜਗਮਗਤ ਤੇਜ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ॥
जगमगत तेज पूरन प्रताप ॥

स्फुरति ज्योतिः सम्यक् महिमा भगवन् !!

ਅੰਬਰ ਜਿਮੀਨ ਜਿਹ ਜਪਤ ਜਾਪ ॥੫॥੨੭੧॥
अंबर जिमीन जिह जपत जाप ॥५॥२७१॥

द्यौः पृथिवी च तव नाम पुनः पुनः । 5. 271

ਸਾਤੋ ਅਕਾਸ ਸਾਤੋ ਪਤਾਰ ॥
सातो अकास सातो पतार ॥

सर्वेषु सप्तसु स्वर्गेषु सप्तसु पातालेषु च !

ਬਿਥਰਿਓ ਅਦਿਸਟ ਜਿਹ ਕਰਮ ਜਾਰਿ ॥
बिथरिओ अदिसट जिह करम जारि ॥

तस्य कर्मजालं अदृश्यतया प्रसारितम्।

ਉਸਤਤ ਸੰਪੂਰਣੰ ॥
उसतत संपूरणं ॥

स्तुतिः सम्पूर्णा अस्ति।