श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 54


ਮਹਾ ਪਾਪ ਨਾਸੰ ॥
महा पाप नासं ॥

स्वयं पापनाशकं वनप्रस्थ आश्रमं स्वीकृतवान्।

ਰਿਖੰ ਭੇਸ ਕੀਯੰ ॥
रिखं भेस कीयं ॥

(सः) मुनिवेषं कृतवान्

ਤਿਸੈ ਰਾਜ ਦੀਯੰ ॥੫॥
तिसै राज दीयं ॥५॥

मुनिवेषं (ऋषि) उपधाय पाठकाय (अमृत राय) स्वराज्यं दत्तवान्5.

ਰਹੇ ਹੋਰਿ ਲੋਗੰ ॥
रहे होरि लोगं ॥

(राजं विद्धि) जनाः उद्घोषयन्ति स्म

ਤਜੇ ਸਰਬ ਸੋਗੰ ॥
तजे सरब सोगं ॥

जनाः राजानं तत् कर्तुं प्रयतन्ते स्म, परन्तु, सः सर्वान् दुःखान् त्यक्तवान् आसीत् ।

ਧਨੰ ਧਾਮ ਤਿਆਗੇ ॥
धनं धाम तिआगे ॥

परित्यक्तं धनं गृहं च

ਪ੍ਰਭੰ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਗੇ ॥੬॥
प्रभं प्रेम पागे ॥६॥

विहाय च धनं सम्पत्तिं दिव्यप्रेममग्नः ॥६॥

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਬੇਦੀ ਭਯੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਾਜ ਕਹ ਪਾਇ ਕੈ ॥
बेदी भयो प्रसंन राज कह पाइ कै ॥

राज्यं प्राप्य बेदी (कुश-बंसि) हर्षिताः अभवन्

ਦੇਤ ਭਯੋ ਬਰਦਾਨ ਹੀਐ ਹੁਲਸਾਇ ਕੈ ॥
देत भयो बरदान हीऐ हुलसाइ कै ॥

राज्यं दत्त्वा तु बेदयः प्रसृष्टाः । प्रसन्नहृदयेन सः एतत् वरं पूर्वानुमानं कृतवान्-

ਜਬ ਨਾਨਕ ਕਲ ਮੈ ਹਮ ਆਨਿ ਕਹਾਇ ਹੈ ॥
जब नानक कल मै हम आनि कहाइ है ॥

तत् यदा कलियुगे 'नानक' इति वक्ष्यामः

ਹੋ ਜਗਤ ਪੂਜ ਕਰਿ ਤੋਹਿ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਇ ਹੈ ॥੭॥
हो जगत पूज करि तोहि परम पदु पाइ है ॥७॥

यदा लोहयुगे अहं नानक इति उच्यते तदा त्वं परमं राज्यं प्राप्स्यसि लोकेन पूजितः भविष्यसि ७.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਲਵੀ ਰਾਜ ਦੇ ਬਨਿ ਗਯੇ ਬੇਦੀਅਨ ਕੀਨੋ ਰਾਜ ॥
लवी राज दे बनि गये बेदीअन कीनो राज ॥

लववंशजाः राज्यं समर्प्य वनं गतवन्तः, बेदीः (कुशवंशजाः) शासनं कर्तुं प्रवृत्ताः ।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਨਿ ਭੋਗੀਯੰ ਭੂਅ ਕਾ ਸਕਲ ਸਮਾਜ ॥੮॥
भाति भाति तनि भोगीयं भूअ का सकल समाज ॥८॥

पृथिव्याः सर्वान् आरामान् भुक्त्वा नानाविधैः ॥८॥

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਬੇਦ ਸੁਨਬੇ ਤੁਮ ਕੀਆ ॥
त्रितीय बेद सुनबे तुम कीआ ॥

(हे नृप!) त्वं वेदत्रयं श्रुतवान् (सावधानम्)।

ਚਤੁਰ ਬੇਦ ਸੁਨਿ ਭੂਅ ਕੋ ਦੀਆ ॥
चतुर बेद सुनि भूअ को दीआ ॥

हे सोधिराज ! त्रिवेदपाठं श्रुत्वा चतुर्थं शृण्वन् राज्यं दत्तवान् ।

ਤੀਨ ਜਨਮ ਹਮਹੂੰ ਜਬ ਧਰਿ ਹੈ ॥
तीन जनम हमहूं जब धरि है ॥

यदा वयं त्रीणि जन्मनि गृह्णामः, .

ਚੌਥੇ ਜਨਮ ਗੁਰੂ ਤੁਹਿ ਕਰਿ ਹੈ ॥੯॥
चौथे जनम गुरू तुहि करि है ॥९॥

यदा अहं त्रीणि जन्मानि गृह्णामि तदा चतुर्थे जन्मनि गुरुः करिष्यसि।9.

ਉਤ ਰਾਜਾ ਕਾਨਨਹਿ ਸਿਧਾਯੋ ॥
उत राजा काननहि सिधायो ॥

तत्र (सोधिः) राजा बाणम् अगच्छत्,

ਇਤ ਇਨ ਰਾਜ ਕਰਤ ਸੁਖ ਪਾਯੋ ॥
इत इन राज करत सुख पायो ॥

सः (सोधिः) राजा वनं प्रति प्रस्थितवान्, अयं (बेदी) राजा राजभोगेषु लीनः अभवत्।

ਕਹਾ ਲਗੇ ਕਰਿ ਕਥਾ ਸੁਨਾਊ ॥
कहा लगे करि कथा सुनाऊ ॥

एषा कथा कथं कथयितव्या

ਗ੍ਰੰਥ ਬਢਨ ਤੇ ਅਧਿਕ ਡਰਾਊ ॥੧੦॥
ग्रंथ बढन ते अधिक डराऊ ॥१०॥

कियत्पर्यन्तं मया कथा कथनीया ? एतत् पुस्तकं विशालं भविष्यति इति भयम् अस्ति।10.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਬੇਦ ਪਾਠ ਭੇਟ ਰਾਜ ਚਤੁਰਥ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੪॥੧੯੯॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे बेद पाठ भेट राज चतुरथ धिआइ समापतम सतु सुभम सतु ॥४॥१९९॥

बचित्तर नाटकस्य वेदपाठः राज्यार्पणश्च इति चतुर्थस्य अध्यायस्य समाप्तिः .४.

ਨਰਾਜ ਛੰਦ ॥
नराज छंद ॥

नाराज स्तन्जा

ਬਹੁਰਿ ਬਿਖਾਧ ਬਾਧਿਯੰ ॥
बहुरि बिखाध बाधियं ॥

ततः कलहः (क्षेत्रेषु) वर्धितः,

ਕਿਨੀ ਨ ਤਾਹਿ ਸਾਧਿਯੰ ॥
किनी न ताहि साधियं ॥

पुनः कलहाः वैराणि च उत्पन्नाः, स्थितिं निवारयितुं कोऽपि नासीत्।

ਕਰੰਮ ਕਾਲ ਯੋ ਭਈ ॥
करंम काल यो भई ॥

आह्वान-चक्रम् एवम् अगच्छत्

ਸੁ ਭੂਮਿ ਬੰਸ ਤੇ ਗਈ ॥੧॥
सु भूमि बंस ते गई ॥१॥

कालान्तरे वस्तुतः अभवत् यत् बेडी कल्न् स्वराज्यं नष्टवान्।1.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਬਿਪ੍ਰ ਕਰਤ ਭਏ ਸੂਦ੍ਰ ਬ੍ਰਿਤਿ ਛਤ੍ਰੀ ਬੈਸਨ ਕਰਮ ॥
बिप्र करत भए सूद्र ब्रिति छत्री बैसन करम ॥

वैश्याश्च शूद्रा इव क्षत्रिया वैश्या इव आचरन्ति स्म।

ਬੈਸ ਕਰਤ ਭਏ ਛਤ੍ਰਿ ਬ੍ਰਿਤਿ ਸੂਦ੍ਰ ਸੁ ਦਿਜ ਕੋ ਧਰਮ ॥੨॥
बैस करत भए छत्रि ब्रिति सूद्र सु दिज को धरम ॥२॥

वैश्याश्च क्षत्रिय इव शूद्रा ब्राह्मणवत् ॥२॥

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਬੀਸ ਗਾਵ ਤਿਨ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ॥
बीस गाव तिन के रहि गए ॥

(कर्मभ्रष्टाद्) ते (केवलं) विंशतिग्रामैः सह अवशिष्टाः,

ਜਿਨ ਮੋ ਕਰਤ ਕ੍ਰਿਸਾਨੀ ਭਏ ॥
जिन मो करत क्रिसानी भए ॥

केवलं विंशतिग्रामाः एव बेडीभिः सह अवशिष्टाः आसन्, यत्र ते कृषिविदः अभवन् ।

ਬਹੁਤ ਕਾਲ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਤਾਯੋ ॥
बहुत काल इह भाति बितायो ॥

एतावता कालस्य व्यतीतस्य अनन्तरम्

ਜਨਮ ਸਮੈ ਨਾਨਕ ਕੋ ਆਯੋ ॥੩॥
जनम समै नानक को आयो ॥३॥

नानकस्य जन्म यावत् एवं चिरकालः गतः।।3।।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਤਿਨ ਬੇਦੀਯਨ ਕੇ ਕੁਲ ਬਿਖੇ ਪ੍ਰਗਟੇ ਨਾਨਕ ਰਾਇ ॥
तिन बेदीयन के कुल बिखे प्रगटे नानक राइ ॥

नानक रायः बेदीगोत्रे जन्म प्राप्नोत् ।

ਸਭ ਸਿਖਨ ਕੋ ਸੁਖ ਦਏ ਜਹ ਤਹ ਭਏ ਸਹਾਇ ॥੪॥
सभ सिखन को सुख दए जह तह भए सहाइ ॥४॥

सः सर्वेषां शिष्याणां सान्त्वनां आनयत्, सर्वदा साहाय्यं च कृतवान्।4.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਤਿਨ ਇਹ ਕਲ ਮੋ ਧਰਮ ਚਲਾਯੋ ॥
तिन इह कल मो धरम चलायो ॥

सः (गुरुनानक देवः) कलियुगे धर्मचक्रं कृतवान्

ਸਭ ਸਾਧਨ ਕੋ ਰਾਹੁ ਬਤਾਯੋ ॥
सभ साधन को राहु बतायो ॥

गुरुनानकः लोहयुगे धर्मं प्रसारयित्वा साधकान् मार्गे स्थापयति स्म।

ਜੋ ਤਾ ਕੇ ਮਾਰਗ ਮਹਿ ਆਏ ॥
जो ता के मारग महि आए ॥

ये (जनाः) तस्यानुसारेण धर्ममार्गमागताः,

ਤੇ ਕਬਹੂੰ ਨਹਿ ਪਾਪ ਸੰਤਾਏ ॥੫॥
ते कबहूं नहि पाप संताए ॥५॥

तेन प्रचारितं मार्गं ये अनुवर्तन्ते स्म, ते कदापि दुष्टैः क्षतिं न प्राप्नुवन्ति स्म।5.

ਜੇ ਜੇ ਪੰਥ ਤਵਨ ਕੇ ਪਰੇ ॥
जे जे पंथ तवन के परे ॥

ते (जनाः) सर्वे धर्ममार्गे पतिताः

ਪਾਪ ਤਾਪ ਤਿਨ ਕੇ ਪ੍ਰਭ ਹਰੇ ॥
पाप ताप तिन के प्रभ हरे ॥

ये तस्य गुच्छाभ्यन्तरे आगताः, ते सर्व्वपापैः, क्लेशैः च मुक्ताः,