श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 36


ਧੂਮ੍ਰਾਛ ਬਿਧੁੰਸਨ ਪ੍ਰਲੈ ਪ੍ਰਜੁੰਸਨ ਜਗ ਬਿਧੁੰਸਨ ਸੁਧ ਮਤੇ ॥
धूम्राछ बिधुंसन प्रलै प्रजुंसन जग बिधुंसन सुध मते ॥

त्वं धूमर लोचनसुरहर्ता, त्वम् अन्तिमविनाशं जगत् विनाशं च करोषि त्वं शुद्धबुद्धेः देवता।

ਜਾਲਪਾ ਜਯੰਤੀ ਸਤ੍ਰ ਮਥੰਤੀ ਦੁਸਟ ਪ੍ਰਦਾਹਨ ਗਾੜ੍ਹ ਮਤੇ ॥
जालपा जयंती सत्र मथंती दुसट प्रदाहन गाढ़ मते ॥

त्वं जल्पस्य जयकारः शत्रुणां मशरः अत्याचारिणां च क्षिपकः असि गहनबुद्धिदेव।

ਜੈ ਜੈ ਹੋਸੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਮਰਦਨ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਅਗਾਧਿ ਗਤੇ ॥੧੪॥੨੨੪॥
जै जै होसी महिखासुर मरदन आदि जुगादि अगाधि गते ॥१४॥२२४॥

जय, जय हे महिषासुरहन्ता! त्वं प्रिमलः युगादौ च तव अनुशासनम् अगाह्यम्। १४.२२४ इति ।

ਖਤ੍ਰਿਆਣ ਖਤੰਗੀ ਅਭੈ ਅਭੰਗੀ ਆਦਿ ਅਨੰਗੀ ਅਗਾਧਿ ਗਤੇ ॥
खत्रिआण खतंगी अभै अभंगी आदि अनंगी अगाधि गते ॥

हे क्षत्रियविनाशक ! त्वं निर्भयः अप्रशंसनीयः आदिमशरीरहीनः अगाहविभूतिदेवता असि।

ਬ੍ਰਿੜਲਾਛ ਬਿਹੰਡਣਿ ਚਛੁਰ ਦੰਡਣਿ ਤੇਜ ਪ੍ਰਚੰਡਣਿ ਆਦਿ ਬ੍ਰਿਤੇ ॥
ब्रिड़लाछ बिहंडणि चछुर दंडणि तेज प्रचंडणि आदि ब्रिते ॥

त्वं आदिशक्तिः राक्षसवधूहन्ता चिछारसुरस्य दण्डदाता च तीव्रमहिमा।

ਸੁਰ ਨਰ ਪ੍ਰਤਿਪਾਰਣਿ ਪਤਿਤ ਉਧਾਰਣਿ ਦੁਸਟ ਨਿਵਾਰਣਿ ਦੋਖ ਹਰੇ ॥
सुर नर प्रतिपारणि पतित उधारणि दुसट निवारणि दोख हरे ॥

त्वं देवमनुष्याणां पालकः पापिनां त्राता अत्याचारिणां जयकारः कलङ्कनाशकः असि।

ਜੈ ਜੈ ਹੋਸੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਮਰਦਨਿ ਬਿਸ੍ਵ ਬਿਧੁੰਸਨਿ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕਰੇ ॥੧੫॥੨੨੫॥
जै जै होसी महिखासुर मरदनि बिस्व बिधुंसनि स्रिसटि करे ॥१५॥२२५॥

जय, जय हे महिषासुरहन्ता! विश्वनाशकस्त्वं जगत्प्रजापतिः | १५.२२५ इति ।

ਦਾਮਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸੇ ਉਨਤਨ ਨਾਸੇ ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸੇ ਅਤੁਲ ਬਲੇ ॥
दामनी प्रकासे उनतन नासे जोति प्रकासे अतुल बले ॥

त्वं विद्युत् इव Iustrous, शरीरनाशक (दानवानां) अप्रमेयबलदेवता! तव प्रकाशः व्याप्तः अस्ति।

ਦਾਨਵੀ ਪ੍ਰਕਰਖਣਿ ਸਰ ਵਰ ਵਰਖਣਿ ਦੁਸਟ ਪ੍ਰਧਰਖਣਿ ਬਿਤਲ ਤਲੇ ॥
दानवी प्रकरखणि सर वर वरखणि दुसट प्रधरखणि बितल तले ॥

त्वं दानवबलानां तीक्ष्णबाणवृष्ट्या अत्याचारिणः मूर्च्छिताः पातालेऽपि व्याप्ताः।

ਅਸਟਾਇਧ ਬਾਹਣਿ ਬੋਲ ਨਿਬਾਹਣਿ ਸੰਤ ਪਨਾਹਣਿ ਗੂੜ੍ਹ ਗਤੇ ॥
असटाइध बाहणि बोल निबाहणि संत पनाहणि गूढ़ गते ॥

अष्टानि सर्वाणि शस्त्राणि प्रचालयसि, त्वं सत्यासि, त्वं साधवः आश्रयः, गहनः अनुशासनः च।

ਜੈ ਜੈ ਹੋਸੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਮਰਦਨਿ ਆਦਿ ਅਨਾਦਿ ਅਗਾਧਿ ਬ੍ਰਿਤੇ ॥੧੬॥੨੨੬॥
जै जै होसी महिखासुर मरदनि आदि अनादि अगाधि ब्रिते ॥१६॥२२६॥

जय, जय हे महिषासुरहन्ता! आदिम, अनादि देवता ! त्वं अनफथोमाबेल स्वभावस्य असि।१६।२२६।

ਦੁਖ ਦੋਖ ਪ੍ਰਭਛਣਿ ਸੇਵਕ ਰਛਣਿ ਸੰਤ ਪ੍ਰਤਛਣਿ ਸੁਧ ਸਰੇ ॥
दुख दोख प्रभछणि सेवक रछणि संत प्रतछणि सुध सरे ॥

त्वं क्लेशकलङ्कभक्षकः भृत्यानां रक्षकः साधवानां दर्शनदाता, तव दण्डाः अतीव तीक्ष्णाः।

ਸਾਰੰਗ ਸਨਾਹੇ ਦੁਸਟ ਪ੍ਰਦਾਹੇ ਅਰਿ ਦਲ ਗਾਹੇ ਦੋਖ ਹਰੇ ॥
सारंग सनाहे दुसट प्रदाहे अरि दल गाहे दोख हरे ॥

त्वं खड्गकवचधारी अत्याचारिणः प्रज्वालयसि शत्रुबलं च पदाति कलङ्कं हरसि।

ਗੰਜਨ ਗੁਮਾਨੇ ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਵਾਨੇ ਸੰਤ ਜਮਾਨੇ ਆਦਿ ਅੰਤੇ ॥
गंजन गुमाने अतुल प्रवाने संत जमाने आदि अंते ॥

आदौ अन्त्यपर्यन्तं साधुभिः पूजनं त्वं अहङ्कारं नाशयसि अप्रमेयाधिकरणम्।

ਜੈ ਜੈ ਹੋਸੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਮਰਦਨ ਸਾਧ ਪ੍ਰਦਛਨ ਦੁਸਟ ਹੰਤੇ ॥੧੭॥੨੨੭॥
जै जै होसी महिखासुर मरदन साध प्रदछन दुसट हंते ॥१७॥२२७॥

जय, जय हे महिषासुरहन्ता! त्वं पापेषु प्रकटयसि अत्याचारिणः हन्ति च ॥१७.२२७॥

ਕਾਰਣ ਕਰੀਲੀ ਗਰਬ ਗਹੀਲੀ ਜੋਤਿ ਜਤੀਲੀ ਤੁੰਦ ਮਤੇ ॥
कारण करीली गरब गहीली जोति जतीली तुंद मते ॥

त्वं सर्वकारणानां कारणं त्वं अहङ्कारानां दण्डकः त्वं तीक्ष्णबुद्धिः प्रकाशावतारः।

ਅਸਟਾਇਧ ਚਮਕਣਿ ਸਸਤ੍ਰ ਝਮਕਣਿ ਦਾਮਨ ਦਮਕਣਿ ਆਦਿ ਬ੍ਰਿਤੇ ॥
असटाइध चमकणि ससत्र झमकणि दामन दमकणि आदि ब्रिते ॥

तव सर्वाणि eitht शस्त्राणि स्फुरन्ति, यदा ते निमिषन्ति, ते विद्युत् इव स्फुरन्ति, हे प्राइमल पावर।

ਡੁਕਡੁਕੀ ਦਮੰਕੈ ਬਾਘ ਬਬੰਕੈ ਭੁਜਾ ਫਰੰਕੈ ਸੁਧ ਗਤੇ ॥
डुकडुकी दमंकै बाघ बबंकै भुजा फरंकै सुध गते ॥

प्रहृतं तव स्तम्भं गर्जति सिंहं स्फुरति बाहू शुद्धानुशासनदेवते!

ਜੈ ਜੈ ਹੋਸੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਮਰਦਨ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਅਨਾਦਿ ਮਤੇ ॥੧੮॥੨੨੮॥
जै जै होसी महिखासुर मरदन आदि जुगादि अनादि मते ॥१८॥२२८॥

जय जय हे महिषासुरहन्ता ! आदौ युगादौ बुद्ध्यावताराय च अनादौ अपि।।18।228।।

ਚਛਰਾਸੁਰ ਮਾਰਣਿ ਨਰਕ ਨਿਵਾਰਣਿ ਪਤਿਤ ਉਧਾਰਣਿ ਏਕ ਭਟੇ ॥
चछरासुर मारणि नरक निवारणि पतित उधारणि एक भटे ॥

चिछारसुरहन्ता त्वं अद्वितीय योद्धा त्वं नरकरक्षी पापानां मुक्तिदाता।

ਪਾਪਾਨ ਬਿਹੰਡਣਿ ਦੁਸਟ ਪ੍ਰਚੰਡਣਿ ਖੰਡ ਅਖੰਡਣਿ ਕਾਲ ਕਟੇ ॥
पापान बिहंडणि दुसट प्रचंडणि खंड अखंडणि काल कटे ॥

त्वं पापनाशकः अत्याचारिणां दण्डकः अखण्डस्य भङ्गकः मृत्युचॉपरः अपि असि।

ਚੰਦ੍ਰਾਨਨ ਚਾਰੇ ਨਰਕ ਨਿਵਾਰੇ ਪਤਿਤ ਉਧਾਰੇ ਮੁੰਡ ਮਥੇ ॥
चंद्रानन चारे नरक निवारे पतित उधारे मुंड मथे ॥

चन्द्राद्विनोदतरं मुखं त्वं नरकरक्षिका पापमोक्षिणी मुण्डसुरस्य मर्दक।

ਜੈ ਜੈ ਹੋਸੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਮਰਦਨ ਧੂਮ੍ਰ ਬਿਧੁੰਸਨਿ ਆਦਿ ਕਥੇ ॥੧੯॥੨੨੯॥
जै जै होसी महिखासुर मरदन धूम्र बिधुंसनि आदि कथे ॥१९॥२२९॥

जय जय हे महिषासुरहन्ता ! धूमार लोचननाशक त्वं आदिदेवता प्रोक्तः। १९.२२९ इति ।

ਰਕਤਾਸੁਰ ਮਰਦਨ ਚੰਡ ਚਕਰਦਨ ਦਾਨਵ ਅਰਦਨ ਬਿੜਾਲ ਬਧੇ ॥
रकतासुर मरदन चंड चकरदन दानव अरदन बिड़ाल बधे ॥

राकत्विजस्य स्थायि चन्दस्य मशराय राक्षसनाशक वधूहन्ने नमः।

ਸਰ ਧਾਰ ਬਿਬਰਖਣ ਦੁਰਜਨ ਧਰਖਣ ਅਤੁਲ ਅਮਰਖਣ ਧਰਮ ਧੁਜੇ ॥
सर धार बिबरखण दुरजन धरखण अतुल अमरखण धरम धुजे ॥

त्वं दण्डवृष्टिं करोषि दुष्टजनं च मूर्च्छितं करोषि, त्वं अप्रमेयक्रोधदेवता धर्मध्वजरक्षिका च।

ਧੂਮ੍ਰਾਛ ਬਿਧੁੰਸਨਿ ਸ੍ਰੌਣਤ ਚੁੰਸਨ ਸੁੰਭ ਨਪਾਤ ਨਿਸੁੰਭ ਮਥੇ ॥
धूम्राछ बिधुंसनि स्रौणत चुंसन सुंभ नपात निसुंभ मथे ॥

धूमर लोचन राक्षस नाशक रकात्विज रक्तपानाय राक्षसराज निसुम्भ घातक मर्दने।

ਜੈ ਜੈ ਹੋਸੀ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਮਰਦਨ ਆਦਿ ਅਨੀਲ ਅਗਾਧ ਕਥੇ ॥੨੦॥੨੩੦॥
जै जै होसी महिखासुर मरदन आदि अनील अगाध कथे ॥२०॥२३०॥

अश्मशरे महिषासुरहन्ता प्रिमल-अनिष्कल-अगाह्य इति वर्णितः। २०.२३० इति ।

ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥ ਪਾਧੜੀ ਛੰਦ ॥
त्व प्रसादि ॥ पाधड़ी छंद ॥

BY THY GACE PAADHARI स्तन्जा

ਤੁਮ ਕਹੋ ਦੇਵ ਸਰਬੰ ਬਿਚਾਰ ॥
तुम कहो देव सरबं बिचार ॥

सर्वान् विचारान् कथयामि गुरुदेव (अथवा हे गुरुदेव ) ।

ਜਿਮ ਕੀਓ ਆਪ ਕਰਤੇ ਪਸਾਰ ॥
जिम कीओ आप करते पसार ॥

सर्वाणि चिन्तनानि कथयतु) कथं प्रजापतिना जगतः विस्तारः निर्मितः?

ਜਦਪਿ ਅਭੂਤ ਅਨਭੈ ਅਨੰਤ ॥
जदपि अभूत अनभै अनंत ॥

यद्यपि भगवान् निर्तत्त्वं निर्भयं अनन्तं च, !

ਤਉ ਕਹੋ ਜਥਾ ਮਤ ਤ੍ਰੈਣ ਤੰਤ ॥੧॥੨੩੧॥
तउ कहो जथा मत त्रैण तंत ॥१॥२३१॥

अथ कथं संसारस्य स्वरूपं विस्तारितवान् ? १.२३१ इति ।

ਕਰਤਾ ਕਰੀਮ ਕਾਦਰ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ॥
करता करीम कादर क्रिपाल ॥

स कर्ता, उपकारी, पराक्रमी, दयालुः च !

ਅਦ੍ਵੈ ਅਭੂਤ ਅਨਭੈ ਦਿਆਲ ॥
अद्वै अभूत अनभै दिआल ॥

सः अद्वैतः, अतत्त्वः, निर्भयः, सौम्यः च अस्ति।

ਦਾਤਾ ਦੁਰੰਤ ਦੁਖ ਦੋਖ ਰਹਤ ॥
दाता दुरंत दुख दोख रहत ॥

स दाता, अनन्तः, दुःख-कलङ्क-विहीनः च।!

ਜਿਹ ਨੇਤਿ ਨੇਤਿ ਸਭ ਬੇਦ ਕਹਤ ॥੨॥੨੩੨॥
जिह नेति नेति सभ बेद कहत ॥२॥२३२॥

सर्वे वेदाः तं नेति नेति (न एतत्, न इदम् .अनन्तम्) इति वदन्ति।2.232.

ਕਈ ਊਚ ਨੀਚ ਕੀਨੋ ਬਨਾਉ ॥
कई ऊच नीच कीनो बनाउ ॥

ऊर्ध्वनीचप्रदेशेषु बहूनि भूतानि सृष्टानि तेन।!

ਸਭ ਵਾਰ ਪਾਰ ਜਾ ਕੋ ਪ੍ਰਭਾਉ ॥
सभ वार पार जा को प्रभाउ ॥

तस्य महिमा सर्वत्र तत्र तत्र प्रसरति।

ਸਭ ਜੀਵ ਜੰਤ ਜਾਨੰਤ ਜਾਹਿ ॥
सभ जीव जंत जानंत जाहि ॥

सर्वे भूताः प्राणिनः च तं विदुः। हे मूर्खचित्त !

ਮਨ ਮੂੜ ਕਿਉ ਨ ਸੇਵੰਤ ਤਾਹਿ ॥੩॥੨੩੩॥
मन मूड़ किउ न सेवंत ताहि ॥३॥२३३॥

किमर्थं तं न स्मरसि ? ३.२३३ इति ।

ਕਈ ਮੂੜ੍ਹ ਪਾਤ੍ਰ ਪੂਜਾ ਕਰੰਤ ॥
कई मूढ़ पात्र पूजा करंत ॥

बहवः मूर्खाः पत्राणि (तुलसीवनस्पतिस्य) पूजयन्ति। !

ਕਈ ਸਿਧ ਸਾਧ ਸੂਰਜ ਸਿਵੰਤ ॥
कई सिध साध सूरज सिवंत ॥

सूर्यं पूजयन्ति बहवः निपुणाः साधवः च।

ਕਈ ਪਲਟ ਸੂਰਜ ਸਿਜਦਾ ਕਰਾਇ ॥
कई पलट सूरज सिजदा कराइ ॥

पश्चिमं प्रति (सूर्योदयस्य विपरीतभागे) बहवः प्रणामं कुर्वन्ति!

ਪ੍ਰਭ ਏਕ ਰੂਪ ਦ੍ਵੈ ਕੈ ਲਖਾਇ ॥੪॥੨੩੪॥
प्रभ एक रूप द्वै कै लखाइ ॥४॥२३४॥

ते भगवन्तं द्वन्द्वं मन्यन्ते, यः वस्तुतः एक एव!४. २३४ इति

ਅਨਛਿਜ ਤੇਜ ਅਨਭੈ ਪ੍ਰਕਾਸ ॥
अनछिज तेज अनभै प्रकास ॥

तस्य महिमा अप्रशंसनीयः प्रकाशः च भयरहितः अस्ति!

ਦਾਤਾ ਦੁਰੰਤ ਅਦ੍ਵੈ ਅਨਾਸ ॥
दाता दुरंत अद्वै अनास ॥

अनन्तदाता अद्वैतोऽविनाशी च सः

ਸਭ ਰੋਗ ਸੋਗ ਤੇ ਰਹਤ ਰੂਪ ॥
सभ रोग सोग ते रहत रूप ॥

सः सर्वव्याधिदुःखविहीनः सत्ता अस्ति!

ਅਨਭੈ ਅਕਾਲ ਅਛੈ ਸਰੂਪ ॥੫॥੨੩੫॥
अनभै अकाल अछै सरूप ॥५॥२३५॥

सः निर्भयः अमरः अजेयः च सत्ता अस्ति!5. २३५ इति